Numrat dhe simbolet, misteret qe fshehin

Për herë të parë, simbolet përmenden në Greqinë e lashtë. Të ashtuquajturit “Simbolon” përfaqësonin një shenjë të fshehtë identifikimi. Persona të lidhur në miqësi të ngushtë mes tyre, në momentin e ndarjes mes tyre thyenin një pllakë argjile me mbishkrim. Më pas, secili prej tyre merrte me vete një copë të pllakës. Ndoshta fati do t’i bënte që të takoheshin sërish. Po përse ato copëza pllake të thyer kishin aq shumë vlerë? Sepse, nëse një ditë në portën e dikujt do të shfaqej një i huaj, ato fragmente të pllakës do ta identifikonin si një person-mik. Në greqisht, simbalein do të thotë që të ribashkosh.

Kështu, nëse fragmenti i pllakës që sillte i huaji do të përputhej plotësisht me copëzat e njeriut në derën e të cilit kish trokitur, atëherë kjo do të thoshte se i sapoardhuri ishte plotësisht i besueshëm sepse ishte i dërguar nga miq të përbashkët. Në fund të fundit, simboli është diçka që mban të bashkuar njerëzit. Dhe duke shkuar më tej, një simbol i vetëm mund të jetë i shoqërueshëm me një ideologji të tërë.

Për shembull, kryqi, si simbol i krishtërimit. Kryqi është një simbol, i cili u kujton të gjithë atyre që janë rritur në perëndimin e krishterë një histori të veçantë, e cila ka rrënjë të thella në kulturën tonë. Pas vdekjes së Krishtit, ndjekësit e tij të persekutuar duhej të fshiheshin. Shenja e kryqit do t’i kishte tradhtuar. Për këtë arsye, për të komunikuar me njëri-tjetrin, të gjithëve iu desh që të përdornin simbole të tjerë. Peshku përfaqëson një kod të fshehtë linguistik. Fjala greke për peshk është ICHTHYS, fjalët e të cilës po në greqisht janë inicialet e JEZU KRISHTI BIRI I ZOTIT SHPETIMTAR (IESOUS CHRISTOS THEOU HYIOS SOTER).

Por ishin misionarët kristianë që do t’i jepnin kryqit një domethënie krejtësisht të re. Kryqi nuk do të ishte më një simbol për të cilin duhej të të vinte turp. Ishte mjeti me anë të të cilit Jezusi, duke vdekur, kishte shpëtuar njerëzimin nga të gjitha mëkatet e tij, për t’u ringjallur më pas dhe për të triumfuar edhe mbi vdekjen. Në këtë mënyrë, kryqi u shndërrua në simbol të pavdekësisë, ndoshta simboli më i fuqishëm në botë. Por një shenjë kaq pozitive, për të qenë vërtetë efikase duhet që t’i kundërvihet një antagonisteje. Kështu që, duhej një simbol i kundërt.

Gjatë Mesjetës, zemërimi i baballarëve të kishës për mëkatet e të pafeve arriti kulmin. Shumë njerëz, nën ndikimin e së keqes, dukej se kishin braktisur dhe kishin devijuar nga rruga e shpëtimit. Po si mund të rivendosej sërish njerëzimi në rrugën e duhur? Kjo mund të bëhej vetëm duke e përshkruar dhe lyer djallin me tonet më të frikshme të mundshme. Kisha i “dhuroi” kështu Luciferit, princit të ferrit, një imazh të ri. Etërit e kishës katolike vendosën që simbolin ta kërkojnë dhe ta gjejnë në mitologjinë greke. Pan, perëndia greke e barinjve dhe tufave të bagëtive, me brirët e tij të tmerrshëm u shndërrua në princin e ferrit aq shumë i njohur për të gjithë ne.

Në luftën ndërmjet djallit dhe purgatorit, të krishterët ishin në kërkim të simboleve të fuqishëm që do t’i mbronin nga e keqja. Në atë kohë, një simbol veçanërisht i fuqishëm ishte pesëcepëshi. Thuhet se origjinën e kishte në përfaqësimin e një ylli, simbol i fuqishëm i elfëve, zotërit e muzgut. Ndërsa kisha i lidh pesë cepat e yllit me pesë stigmatat e Krishtit. Gjatë Mesjetës mendohej se ky simbol ofronte mbrojtje nga demonët. Dhe për këtë arsye, njerëzit e vizatonin në vendbanimet e tyre për të mbajtur larg të keqen.

Disa shekuj më vonë, ky simbol që përdorej kundër të keqes do të shndërrohej në një simbol të së keqes.

Në fundin e shekullit XIX, magjistari i famshëm francez Eliphas Levi dizenjoi një demon, të cilit i vuri emrin Baphomet, me kokën e një cjapi, me brirë dhe me një yll pesëcepësh në ballë. Levi vdiq në 31 mars të vitit 1875. Në po të njëjtin vit lindi okultisti Allister Crowley, i cili konsiderohej si rimishërimi i tij. Shumë prej lëvizjeve sataniste të kohëve të sotme e gjejnë frymëzimin pikërisht nga Crowley dhe ata kanë përshtatur si simbol të tyre djallin me kokë cjapi dhe të ndërfutur brenda një ylli pesëcepësh.

Në këtë mënyrë, një simbol i cili në Mesjetë përfaqësonte stigmatat e Krishtit dhe që ofronte mbrojtje nga demonët, sot përfaqëson djallin vetë dhe është shndërruar kështu në një simbol të së keqes.

Por nuk janë vetëm simbolet, por edhe disa numra të cilëve u vishen domethënie më të thella. Edhe për shkencëtarët numrat janë më shumë se sa thjeshtë mbledhje-zbritje. Po çfarë misteresh fshehin ata?

Sa herë që dikush përpiqet që të dekriptojë mesazhe të koduara, në numra dalin në sipërfaqe lidhje misterioze. A është kjo me të vërtetë thjeshtë një koincidencë?

Greqia e lashtë. 2000 vjet më parë. Matematicieni Pitagora mbledh rreth vetes një grup dishepujsh, që po vetë i ka përzgjedhur me shumë kujdes. Të gjithë këta ishin të detyruar që të ruanin një fshehtësi abolute në lidhje me mësimet dhe dijet e komunitetit të tyre. Po si ka mundësi që kërkohej gjithë kjo fshehtësi? Pitagoristët e lidhnin çdo ngjarje të jetës reale me botën e numrave. Prej disa mijëvjeçarësh, edhe studiuesit hebrenj kërkojnë të nxjerrin mësimet e librit të tyre të shenjtë tek domethëniet më të thella të numrave dhe shifrave. Në botën greke dhe në atë hebraike nuk ekzistojnë simbole specifike për numrat por vetëm gërma, që me raste mund të shërbejnë edhe si numra. Në alfabetin hebre, nëntë gërmat e para përputhen për nëntë numrat e parë, nga 1 në 9. Ndërsa nëntë gërmat pasardhëse shërbejnë për numrat nga 10 në 90 dhe katër të fundit, nga 100 në 400. Fjalët kanë një domethënie precize ashtu si të gjitha fjalët, por ato kanë edhe një vlerë numerike sepse janë të përbëra nga një seri numrash. Kështu, gërmat e fjalës hebraike për Zot korrespondojnë me numrat 1 + 30 + 5 + 10 + 40 që po t’i mbledhësh bëjnë 86. Kështu, sipas mistikëve, çdo fjalë tjetër që si shumë formon këtë numër, do të ishte e barabartë me fjalën Zot.

Por edhe në Bibël ka mesazhe të kodifikuara numerikisht. Në apokalipsin e Gjonit thuhet: Kush ka qëllime të numërojë numrin e Bishës përderisa ai është numri i njeriut: Dhe numri është 666. Eshtë ky numri me të cilin Gjoni paralajmëron kundër djallit.

Prej gati dy mijë vitesh janë bërë përpjekje për të deshifruar këtë kod misterioz numerik. Numri 666 gjeneron emra të ndryshëm në bazë të çelësit numerik që lidh alfabetin. Sipas tipit të kodit, çdo gërmë e alfabetit i korrespondon një numri të caktuar. Për shembull, A = 1, B = 2 e kështu me radhë. Janë të mundura kombinime të pafundme, dhe rezultati është mbresëlënës. Nëse A është 100, B është 101 e kështu me radhë, atëherë emri HITLER (107+108+119+111+104+117) na jep numrin… 666. Por teknikat e përdorura për deskriptimin e numrave dhe kodeve të biblës kanë zbuluar një gabim në përkthimin e versionit origjinal. Kështu që numri satanik nuk duhet të jetë 666, por 616. Në këtë rast, gjithçka do të duhej që të bëhej nga e para.

Po çfarë na shtyn ne që të kërkojmë një domethënie të fshehur tek numrat? Ndoshta e bëjmë vetëm për të vënë vetveten në provë? Njeriu ka një aftësi të lindur për të njohur skemat dhe në të njëjtën kohë truri ynë është vazhdimisht në veprim për t’u dhënë një kuptim gjërave që na rrethojnë. Përse numrat ushtrojnë mbi ne një tërheqje magjike, por në të njëjtën kohë edhe na trembin? Ndoshta numrat na tërheqin më shumë për shkak të cilësive të tyre mistike, sepse praktikisht shumë persona thonë se nuk janë në gjendje që t’i kuptojnë. Është e qartë se shumica kanë një raport më të mirë me fjalët, në fund të fundit janë në gjendje të lexojnë dhe të kuptojnë ato që janë të shkruara. Kur bëhet fjalë për numra dhe përllogaritje, po këta persona ndihen më pak rehat.

Kështu që ekziston një farë droje prej numrave, e cila është e lidhur me cilësitë e tyre mistike. 666 nuk është i vetmi numër të cilit i atribuohen cilësi mistike. Është edhe numri i mistershëm 23. Është numri i Illuminati-t. Cilët ishin këta? Në 1777, Adam Weishaupt, një profesor bavarez i së drejtës kanonike krijoi bashkë me disa studentë të tij urdhërin e fshehtë të Enlightenment, apo Illuminati. Por urdhëri do të ishte jetëshkurtër. Tetë vjet më vonë pati divergjenca të theksuara mendimesh ndërmjet Adam Weishaupt dhe njeriut të dytë më të fuqishëm të organizatës, baroni von Knigge. Në po atë vit, Princi Karl Theodor e shpërbëu shoqërinë e fshehtë dhe Weishaupt-it iu desh që të arratiset nga Bavaria. Në historinë e shkurtër dhe të fshehtë të Illuminati-t dimë vetëm që pjesëtarët i vinin vetvetes pseudonime sekretë. Por sa kohë që pati jetë, organizata nuk pati asnjëherë një lidhje me numrin 23.

Vetëm në vitin 1978, domethënë më shumë se 200 vite më vonë, shkrimtari Robert Wilson e lidhi urdhërin e fshehtë me disa ngjarje të pazakonta dhe me numrin 23 në librin e tij “Illuminatus”. Çfarë e shtyu që ta bënte këtë gjë? Wilson e ndeshi numrin 23 në një kohë kur takoi shkrimtarin William Baros. Ky i fundit i tregoi për një kapiten me emrin Klark, i cili kishte kaluar 23 vite në det pa pësuar as edhe një incident. Pikërisht në ditën kur përgatitej të festonte vitin e 23-të, anija e tij krejt papritur u fundos. Të gjithë ata që ishin në bord gjetën vdekjen, përfshirë kapitenin. Në po atë natë kur kish marrë lajmin për fundin tragjik të anijes, Baros dëgjoi në radio për një aksident ajror. Avioni që ishte rrëzuar ishte fluturimi numër 23. Dhe jo vetëm kaq. Piloti i avionit kishte të njëjtin mbiemër dhe gradë me njeriun të cilit i ishte besuar anija e fundosur, kapiteni Klark. Që nga ajo ditë, Baros u magjeps pas incidenteve të çuditshme, të cilat të gjitha i lidhte numri 23. I gërmonte praktikisht kudo.

Wilsonit i la kaq shumë mbresa ky rrëfim, saqë ndërfuti në romanin e tij që ishte duke shkruajtur rrethana misterioze, të gjitha të lidhura me numrin 23. Teologjia e tij shumë popullore “Illuminatus”, i dha shoqërisë së fshehtë famën e rigjetur si dhe zgjoi kuriozitetin e lexuesit në numrin 23. Që nga ajo kohë, sidomos në Shtetet e Bashkuara, të apasionuarit pas teorive konspirative e kanë kthyer numrin 23 në flamurin e tyre, me rezultate me të vërtetë të pabesueshme.

Shembulli më mbresëlënës, por edhe më trazues është sulmi kundër Qendrës Botërore të Tregtisë dhe dy kullave të saj binjake. Shuma e numrave që formojnë datën, 9/11/2001 është 23. Sipas teorive të shumta konspirative, një gjë e tillë tregon fuqinë e madhe të këtij numri. Për numerologët, një numër i plotë është numri 12, kaq janë shenjat e zodiakut, që janë apostujt e Jezusit. Janë të shumtë elementët që e bëjnë 12 një numër të plotë, ndërkohë që numri 12 në një kuptim shkon përtej, është një numër pa paqe, domethënë i mallkuar. Dhe sa për frikën që shkakton tek njerëzit e Premtja, dt. 13? Është thjeshtë supersticion, apo është me të vërtetë një ditë e mallkuar?

Nju Jork. Shtator 1899. Harry Bliss, një agjent i bursës nuk e dinte që do të ishte njeriu i parë në histori që do të gjente vdekjen në një aksident automobilistik. Aksidenti i parë rrugor që mori një jetë njeriu nuk ndodhi në një ditë dosido. Ishte e premte, 13 shtator. Kur lidhet me ditën e premte, numri 13 ka një mbështjellë veçanërisht negative. Por nga e ka origjinën fama e tij kaq e keqe? Edhe një tjetër kapitull i errët i historisë e pati zanafillën një ditë të premte, 13. Në fillimin e shekullit XIV, Filipi IV Mbret i Francës vendosi që Urdhëri i Kalorësve Templarë ishte bërë shumë i fuqishëm. Kështu që firmosi një urdhër arresti, i cili duhej të zbatohej në të njëjtën kohë në të gjithë mbretërinë. Të premten, në 13 tetor 1308, pothuajse të gjithë pjesëtarët e Urdhërit të Templarëve u arrestuan. Templarët u burgosën të gjithë dhe u torturuan si kriminelë të rëndomtë. Evropa ishte e tronditur nga fati i këtyre kavalierëve, të cilët kishin ofruar mbrojtje dhe mbështetje në kryqëzatat në Tokën e Shenjtë. Kjo ditë e errët e historisë së Evropës la një gjurmë të pashlyeshme në memorien kolektive. 13 konsiderohej tashmë një numër ogurzi.

Mistere të fshehura prapa shifrave

Supersticioni në lidhje me numrin 23 u përhap sidomos në vitin 1927 me rënien e bursës së Berlinit që i parapriu krizës së rëndë të Wall Street në 1929, më e famshme kjo dhe që zhyti në varfëri mijëra persona. Ajo e premte e 13 majit hyri në histori si e Premtja e Zezë.

Por ka edhe të tjera, sepse numri 13 vazhdoi të flasë për veten. Në vitin 1970, astronautët e Apollo XIII i shpëtuan për mrekulli vdekjes së sigurtë. Gjithçka dukej si normale në momentin e nisjes së anijes kozmike, pak pas orës dy të mesditës. Qendra e Kontrollit e Houstonit e kishte marrë kontrollin e misionit pikërisht në orën 13.13. Dy ditë më vonë shpërtheu njëra pjesë e modulit të shërbimit. Ishte data 13 prill. Edhe kjo ishte një koincidencë, apo realisht verifikohen vazhdimisht incidente të premten, në datë 13? Por, pasi një numër merr një valencë negative, duhet kohë që të largohet efekti emotiv.

Shembulli më maksimal i këtij fenomeni ofrohet prej suastikës, kryqit nazist. Në të gjithë botën ai është shndërruar në sinonim të frikës dhe terrorit. Megjithatë, ai u mor dhe u përdor nga nazistët që në fillim pikërisht për shkak të domethënies së tij si yll fatlum. Suastika, që në sanskrinisht do të thotë TE JESH I LUMTUR, është në prej simboleve më antikë të njerëzimit. Ai është shfaqur për herë të parë diku rreth 14 mijë vjet më parë. Në kulturën indiane, kryqi i thyer, me cepat të kthyer të gjithë majtas është simbol i jetës dhe i rilindjes. Po përse vallë simboli paqësor i Budës përfundoi në flamujt nazistë?

Pas Luftës së Parë Botërore, Gjermania ishte përfshirë nga një krizë shumë e rëndë. Të ndodhur nën morsën e varfërisë, shumë njerëz iu afruan studiove të artit ezoterik dhe të kulteve të fshehtë, në kërkim të rrënjëve të lashta indo-gjermanike. Për këtë arsye, ky simbol i lashtë i lumturisë kishte një tërheqje të fortë tek urdhërat e sapolindur teutonikë. Shoqëria e fshehtë Thule i kryente ritualët e saj të iniciimit nën shenjën e suastikës. Ata që pranoheshin rishtas, të lidhur dërgoheshin përpara Zotit të madh. Pasi hiqnin fashën prej syve, simboli i parë që u dilte përpara ishte ai i suastikës. Gjatë ceremonisë, ata betoheshin për besnikëri të përjetshme për urdhrin e fshehtë. Dhe betimi kurorëzohej kur Zoti i Madh dhe të gjithë dishepujt e tij bënin me duart e tyre shenjën e suastikës. Shumë prej pjesëtarëve të partisë naziste e kishin prejardhjen pikërisht nga ky urdhër.

Në vitin 1927, kur partia e sapokrijuar ishte në kërkim të një simboli, zgjedhja e tyre ishte suastika. Propozimi u bë nga një dentist, nga një farë Friedrich Kroen. Në projektimin e bërë prej tij, krahët e kryqit ishin të orientuar majtas ashtu sikurse në suastikën budiste.

Për një kryetar partie dhe një agjitator siç ishte Hitleri, ai simbol ishte shumë i lehtë. Ideologjia e tij antibolshevike dhe mbi të gjithë teoritë e tij mbi urrejtjen racore kishin nevojë për një simbol më agresiv. Në atë kohë, Hitleri ishte edhe përgjegjës i zyrës propagandistike të partisë. Kur gjatë njërës prej mbledhjeve u prezantua simboli, ai rrëmbeu mejëherë një laps dhe i bëri disa ndryshime të vegjël, por shumë domethënës. Së pari, i ndryshoi drejtimin krahëve të kryqit, duke i orientuar ata djathats dhe e rrotulloi të gjithë simbolin me 45 gradë, duke ia rritur kështu atij efektin e agresivitetit. Megjithatë, nazistët nuk ishin aspak origjinalë në zgjedhjen e simbolit të tyre. Në fakt, mjafton të bësh një kërkim të thjeshtë në internet për të kuptuar se sa shumë popullaritet gëzonte në popuj të ndryshëm të botës si fatsjellës simboli i suastikës. Ishte i stampuar kudo, që nga fishat e polkerit në Amerikë deri tek kartolinat kristiane.

Një skuadër kanadeze Hockey e kishte madje edhe në fanelat e ndeshjeve. Por Hitleri e rikrijoi simbolin. Ato shfaqje të mëdha me goxha stil gjatë mbledhjeve të partisë, me fashat e dritës e kështu me radhë linin mbresa të jashtëzakonshme tek masat. Nuk ishte thjeshtë simboli, por mënyra me të cilën ai përdorej nga propaganda. Hitleri ndërtoi një koncept propagande autonom dhe efikas përreth një simboli. Suastika u riprodhua në miliona kopje, në stema, flamuj, shirita dhe mbi të gjitha në filmimet që kishin një impakt shumë të madh në popull.

Me të gjithë filmimet dhe seritë televizive, suastika u ndërfut me një forcë kaq të madhe si simbol i nazizmit, tek të gjithë brezat saqë nuk mundet askush as ta imagjinojë shkëputjen e këtij simboli nga ai kontekst.

Për dy mijë vite, simbolet kanë qenë të lidhur me emocionet. Simbolet, si gjuhë e shpirtit, fshehin edhe sot e kësaj dite kuptime të shumtë.

Burgu i Alkatrazit, vendi i fantazmave

Alkatraz është një prej burgjeve më të poshtër në historinë e Amerikës, por tani është më i njohuri si një prej vendeve më të njohura me fantazma në Amerikë. Gjatë orëve të ditës, burgu është një tërheqje interesante për turistët, me guidat turistike që i shoqërojnë grupet e turistëve vërdallë për të parë qelitë dhe pjesë të tjera të burgut, që njëherë e një kohë mbanin kriminelët më të këqij dhe të dhunshëm të shekullit XX, shumë prej të cilëve vdiqën në burg në mënyrë të dhunshme nga duart e rojeve të burgut apo të burgosurve të tjerë. Shumë të tjerë u çmendën nga stresi dhe tensioni mendor i shkaktuar nga kushtet e tmerrshme të këtij burgu, që ka marrë nofkën e merituar “Guri”. Mesa duket shpirtrat e torturuar të këtyre të burgosurve vazhdojnë të vërtiten nëpër korridoret e errëta, të ftohta dhe të lagështa në qelitë e Alkatrazit. Në vitin 1946, 3 kriminelë të njohur, të quajtur Joseph Paul Cretzer, Bernie Coy dhe Marvin Hubbard ishin liderët e përpjekjes më të përgjakur të arratisjes në të gjithë historinë e Alkatrazit. Gjatë përpjekjes, Coy, Cretzer dhe Hubbard vrapuan nëpër korridorin e shërbimit në Bllokun e Qelive C ku ata u vranë nga një kombinim goditjesh me armë dhe shpërthime granatash. Sot, një derë e madhe e çeliktë, e bllokon këtë korridor dhe asnjë nuk mundet të hyjë aty. Megjithatë, shumë turistë, pastrues, dhe roje nate kanë raportuar se kanë dëgjuar tinguj ulërimash, të bërtiturash, rënkime, zhurma të çuditshme, si edhe zhurmën e të shtënave dhe shpërthimeve, që vijnë nga ajo zonë. Shumë prej rojeve të natës, që kanë patrullimin në Alkatraz, thonë se kanë dëgjuar zhurma burrash që vrapojnë apo që ecin nëpër kate. Si zakonisht, rojet kur dëgjojnë zhurma dhe tinguj, shkojnë në vendin nga vinte zhurma për të kontrolluar nëse ndonjë prej turistëve është fshehur në përpjekjen e tij për të qëndruar dhe për të kaluar natën në ishullin e famshëm Alkatraz, që ndoshta do të provojë dridhma apo t’u mburret miqve për eksperiencën e tij. Por, gjithmonë rojet nuk kanë gjetur asgjë apo asnjë që të mund të ketë bërë ato zhurma. Shumë prej drejtuesve të turistëve, turistët apo rojet kanë përmendur gjithashtu shumë shpesh edhe ndjesinë e çuditshme që u krijohet nga njëra prej qelive “vrima”, ajo që mban numrin 14D. Qelia 14D është gjithmonë e ftohtë, nuk ka rëndësi se sa vapë dhe sa nxehtë është në të gjithë pjesën tjetër të burgut. Dhe njerëzve gjithmonë u krijohet një ndjenjë frike dhe parandjenjë e keqe prej kësaj qelie. Megjithatë, fantazmat apo çfarëdo qofshin ato që ndodhen në Alkatraz, kanë qenë aty që përpara sesa Alkatraz të mbyllej. Disa prej ish-rojeve të burgut, që janë ende gjallë dhe disa prej ish-të burgosurve ende gjallë, gjithashtu kanë treguar histori të frikshme dhe ndonjëherë edhe tmerruese në lidhje me ngjarjet në “vrima” dhe veçanërisht në qelinë 14D. Një prej këtyre incidenteve ishte rreth viteve 1944 apo 1945 kur një prej të burgosurve ishte mbyllur në qelinë 14D për shkak të një shkelje të rregullave. Një prej ish-rojeve të burgut tha që i burgosuri filloi të ulërinte që në momentin që dera u mbyll. Ai vazhdonte të bërtiste se aty ishte një mostër me sy të kuq që i shkëlqenin dhe më pas ulërimat pushuan ashtu siç kishin filluar menjëherë. Të nesërmen kur rojet e burgut hapën qelinë, i burgosuri u gjend i vdekur me shenja të qarta dhe të pangatërrueshme duarsh rreth qafës së tij. Autopsia që u bë mbi trupin, tregoi që ato shenja nuk i kishte bërë vetë i burgosuri. Në ditën e nesërme mbas vdekjes së burrit, ndërkohë që rojet po bënin numërimin e zakonshëm të përditshëm të të burgosurve, në fund të rreshtit dalluan të burgosurin që kishte vdekur një ditë më parë në 14D. Thuhet se ai i pa ata me një vështrim dhembjeje dhe nervozizmi, me një vështrim akuzues dhe më pas ai u zhduk.

Ndryshimet e tokes ne 10 mije vitet e fundit

Evoluimi i jetës në Tokë, pra në planetin tonë, ka qenë, është dhe ndoshta do të mbetet misteri më i madh. Por, janë të shumtë shkencëtarët, të cilat janë marrë, merren e do të merren më këtë mister deri në zgjedhjen e plotë të tij një ditë. Sigurisht që rezultatet e hulumtimeve të tyre janë shumë herë dëshpëruese e pa rrugëzgjidhje, por jo gjithmonë. Në vijim do të lexoni dhe do të shikoni në videon që gjendet në fund të artikullit, ndoshta shkaqet dhe arsyet më të forta të misterit të 10 000 000 viteve të fundit që mbart Toka. Në Tokë, 10 000 000 vitet e fundit kanë ekzistuar qytetërime dhe kultura shumë herë më të përparuara se ne, si mendërisht dhe teknologjikisht, por ata u vetëshkatërruan, pasi si edhe ne sot, nuk jetonin në harmoni të plotë shpirtërore. Kanë ekzistuar shumë qytetërime me antropoide, si dhe shumë të tjerë jo antropoide dhe jo jashtëtokësore, por të ardhur nga vende të ndryshme të universit. Armët e tyre ishin shumë herë më të fuqishme nga ato që disponojmë ne sot, sepse ata përdornin në to energji kozmike. Kjo nuk është fantazi, fatkeqësisht kjo është e vërteta e hidhur e planetit tonë. Luftërat e tyre krijonin super rrezatim, i cili shndërroi shumë qenie/krijesa. Me këtë mënyrë u krijuan dinozaurët, që dhe ata u zhdukën nga disa jashtëtokësorë, që të krijonin kultura të tjera nga fillimi. Por edhe këto kultura krijuan armë të reja, si rezultat shkatërruan plotësisht planetin midis Marsit dhe Jupiterit (Phaethon). Brezi i sotëm i meteoritëve që ekziston jashtë, në hapësirë, janë mbetjet e këtij planeti. Para 1 000 000 vjetësh, jashtëtokësorë të tjerë erdhën për të banuar në tokë për të ndërtuar qytetërimin e Atlantidës dhe Lemurias. Lemuria ishte një kontinent në Oqeanin Paqësor, ndërsa Atlantida ishte një kontinent në Oqeanin Atlantik. Në Atlantidë njerëzit ishin shumë më të zhvilluar sesa ne sot dhe përdornin kristale të mëdhenj me fuqi të paimagjinueshme kozmike. Jetëgjatësia e tyre mund të arrinte deri në 1 000 vjet, gjithashtu ata mund të komunikonin me dimensionet më të larta dhe dinin si të udhëtonin në kohë. Raca të ndryshme jashtëtokësorësh jetonin aty në paqe dhe harmoni me natyrën për qindra mijëra vjet. Njohuritë e tyre për botën rriteshin gjithmonë e më shumë, kështu ata mësuan si të përdornin energjinë kozmike në teknologjitë e tyre. 700 000 vjet më parë qytetërimi i tyre mori të tatëpjetën, pasi arroganca dhe egoizmi i tyre i bënte ata të mendonin se ishin Perëndi. Shumë prej tyre humbën botën shpirtërore dhe shpërdoruan energjinë kozmike për të nënshtruar mendërisht të tjerët ose të krijonin hibridë të ndryshëm midis njeriut dhe kafshëve. Kjo pati si pasojë krijimin e qenieve të tjera, siç janë sirena deti, minotauri dhe shumë përbindësha deti. Ata ishin pasionuar me fuqinë dhe teknologjinë që kishin dhe kështu filluan luftën kundër Lumerëve, pasi besonin se planeti u përkiste. Keqpërdorën kristalet, armët e tyre dhe para 12 000 vjetësh shkatërruan kontinentin e Atlantidës me luftërat e tyre. Energjia që u çlirua si pasojë e lutës, shkatërroi gjithçka duke mos mbetur kështu asgjë nga Atlantida. Disa atlantas të zhvilluar shpirtërisht mundën të largohen larg me anijet kozmike të tyre dhe t’i shpëtonin shkatërrimit. Kjo katastrofë shkaktoi ndryshimin e poleve të globit tonë, si dhe kataklizmin ashtu siç e njohim sot. Shumë vjet më vonë, atlantët dhe shumë jashtëtokësorë të tjerë u rikthyen në Tokë dhe u vendosën në vende të ndryshme duke u transferuar njohuritë e tyre vendasve. Kjo është dhe arsyeja që pas shkatërrimit të madh dhe të shumë civilizime të tjera, si ai i egjiptianëve, inkasve etj., kishin njohuri të shkëlqyera në matematikë, astronomi, artrologji, mjekësi akoma dhe në arkitekturë. Përdornin teknologjinë e gravitetit për të krijuar piramida në shumë vende të ndryshme të botës. Ai shpërdorim i fuqisë dhe teknologjisë që ndodhi në fund të epokës së Atlantidës, po ndodh dhe sot në civilizimin tonë, me një shkallë më të dobët. Dhe sot e kësaj dite, ekzistojnë njerëz në pushtet, të cilët duan të kontrollojnë gjithçka me anë të përdorimit të armëve, luftërave, feve, drogave të ndryshme, mutacionin gjenetik e mendor, si dhe të shpërdorin i burimet natyrore. Çdo vit njerëzit e pushteteve shpërdorojnë triliarda dollarë për luftëra, drogë dhe armë, dërkohë që mund të ndihmonin të gjithë planetin të transferohej në një vend harmonik me dashuri, ku askush të mos ishte i varfër. Të gjitha këto ndodhin, pasi pjesa më madhe e njerëzve nuk di akoma se si të jetojë në harmoni me njëri-tjetrin, me natyrën e me dritën. Shumica e njerëzve qeshin me dritën dhe dashurinë, duke adhuruar urrejtjen, unin, frikën dhe vrazhdësinë. Një kurs i tillë, të drejton në vetëshkatërrim, ashtu siç ka ndodhur shumë herë në të shkuarën, në civilizimet e ndryshme. Vetëm kur të mësojnë njerëzit të jetojnë shpirtërisht të ndritur dhe me dashuri universale, atëherë do të mund të jetojnë një jetë të lumtur, të ndritur pa vuajtje dhe frikë siç bëjnë në shumë planetë të tjerë.

12 Zotat e Olimpit

Para lindjes së filozofisë si një njohuri më racionale të të menduarit kolektiv, në Greqinë e lashtë Antike, dominonte një sistem gjithëpërfshirës mitologjik, i cili funksiononte në mënyrë të përsosur, dhe për nivelin e vetëdijesimit kolektiv të asaj kohe, ajo ka dhënë një kontribut të pakontestueshëm në të kuptuarit dhe interpretimin e të gjitha realiteteve me të cilat ballafaqohej shoqëria e asaj kohe. Pikërisht përmes këtij sistemi, që në shkencën tone të sotme analitike njihet si “perioda mitologjike e Greqisë Antike”, ata jepnin sqarime meritore ekzistimit dhe veprimit të shumë fuqive dhe fenomeneve të ndryshme natyrore, dhe kjo mënyrë e të menduarit, ishte rrënjosur thellësisht në bindjen e tyre kolektive. Pas hyjnive të para dhe betejës së tyre të famshme me ciklopët dhe titanët, grekët e lashtë, u orientuan që t’i besojnë dhe nënshtrohen Zotave aktiv, të cilët, sipas cilësive, veseve dhe virtyteve, do të jenë më afërt qenieve njerëzore. Për këtë shkak, ata ishin të magjepsur me fituesit nga OLIMPI, të cilët, kanë qenë të bukur, madhështor dhe me shumë cilësi i ngjasonin qenieve njerëzore. Këta ishin të dymbëdhjetë hyjnorë nga OLIMPI. Që nga momenti kur këta kanë filluar të sundonin me qiellin dhe tokën, ata, në mes veti, e kishin të ndarë pushtetin, nderin, lavdinë. Në këtë sistem të përsosur të hierarkisë hyjnore, çdo gjë ka funksionuar sipas dëshirës dhe vullnetit të pakontestueshëm të Zeusit. Selia e tyre qendrore ka qenë në Olimp, malin më të lartë të Greqisë. Një ndër karakteristikat themelore e 12 Zotave të Olimpit, ka qenë, se ata gjithnjë i përmbushnin premtimet e tyre. Shpesh vinin në mes të njerëzve të zakonshëm dhe aty krijonin pasardhës. Fëmijët e lindur nga martesat e përziera në mes të zotave dhe njerëzve trajtoheshin si gjysmë Zota dhe dispononin me aftësi të jashtëzakonshme. Zotat e Olimpit ushqeheshin me AMBROZION dhe pinin nektar, pije kjo që ishte dedikuar vetëm atyre.

1. ZEUSI

Zeusi ishte sunduesi i qiellit dhe tokës, babai i njerëzve dhe Zotave tjerë. Konsiderohet si pari, më i madhi dhe i pavdekshmi nga të gjithë Zotat tjerë të OLIMPIT. Është lindur në një shpellë të malit DIKTA, ndërsa ka jetuar në një shpellë tjetër të malit IDA, ku e kishte fshehur e ëma e tij REA, duke e ushqyer me tamblin e dhisë nimfë e quajtur AMALETEJA. Pas betejës dhe fitores me titanët dhe ciklopët, e meritoi respektin dhe nënshtrimin, duke u shpallur si baba i të gjithë Zotave tjerë.

Arma e tij ka qenë rrëfeja, ndërsa pushteti i sundimi toka dhe qielli. Bashkëshortja e përhershme dhe e pandashme e jetës ishte HERA, e cila besnikërisht e ka përvjedhur gjatë tërë veprimtarisë së tij sunduese. Nga bashkëshortësia me Herën, Zeusi kishte katër fëmijë: AREJËN, HEBUN, EJLEJTIAN dhe HEFAJASTEN..

Aventurat e dashurisë të Zeusit kanë qenë të panumërta. Nga këto marrëdhënie, Zeusi ka lindur shumë fëmijë zota, gjysmë zota, heronj.

Si shembull nga dashuritë e tij të shumtë, është e udhës ta përmendim dashurinë me MAJËN, sepse, nga kjo lidhje ka lindur Zoti HERMESI, pastaj me SELMËN, nga e cila ka lindur Zoti DIONISI, me LETN, Zoti APOLLONI dhe ARTEMIDA, ndërsa, nga marrëdhënia e tij jashtëmartesore me MENEMUSËN, kanë lindur 9 muza të famshëm.

Të gjithë këtë fëmijë jashtëmartesor Zeusi i donte dhe i mbronte, sepse ata shpesh kanë qenë të rrezikuara nga xhelozia hakmarrëse e bashkëshortes legjitime HERA.

Përveç qindra grave tjerë, Zeusin me bukurinë e vetë të jashtëzakonshëm e ka magjepsur edhe GANIMEDEN, e cila kishte gjak mbretëror dhe jetonte në Trojë.

Atë e sjellë në OLIMP dhe e cakton afër vetes që t’i mbushte lëngun e nektarit në kupën e tij të pijes.

Po ashtu, si njërën prej dashurive të veçanta të Zeusit, mos të mbetemi pa e përmendur lidhjen e tij me EVROPËN e bukur, të bijën e AGINORIT dhe TELEFASES.

Nga kjo dashuri i lindin tre djem: MINOJA mitik, SEPREDONI i guximshëm dhe RADAMENTA e drejtë. Evropa, mbetet në ishullin e Kritit dhe martohet me mbretin ASTERIA, i cili ia përvetëson të gjithë fëmijët e saj dhe në shenjë mirënjohje ndaj dashurisë që kishte për te, kontinentin ton e emërton me këtë emër – EVROPA.

2. HERA

Hera ishte bashkëshortja legjitime e Zeusit dhe konsiderohej si mbrojtësja e familjes dhe grave të martuara Binjakja Romake ishte JUNONA. Lidhja Herës me Zeusin ka qenë shumë para se këta të dytë të martohen.

Ata takoheshin fshehtas. Kur harmonizohen dhe stabilizohen marrëdhëniet në mes të Zotave tjerë të Olimpit dhe Zeusit si sundimtar të përgjithshëm, atëherë, këta të dy lidhin Martesë. Hera lajmërohet në shumë tregime mitologjike të asaj kohe.

Si më karakteristike për të ishte se, ajo, përveç fëmijëve të vetë, rriste dhe kujdeset edhe për fëmijët tjerë. Dënonte tradhtinë martesore dhe me ashpërsi të pashoq luftonte kundër dashnoreve të burrit të saj.

Në kohën e luftës së famshme dhe tragjike të Trojës, ajo ishte përherë e angazhuar në mbrojtje të grekëve luftëtar dhe merrte pjesë në prurjen e shumë vendimeve të rëndësishme për luftën.

3. ATENA

Atena ishte hyjneshë e luftës, urtësisë, artit, shkencës dhe zejtarisë. Sipas mitologjisë Romake, asaj i përshtatet hyjnesha MINERVA. Kishte lindur nga koka e Zeusit duke valëvitur me shigjetën e saj karakteristike.

Edhe pse merrej si hyjneshë e luftës, ajo kurrë nuk është treguar me veti luftarake. Përkundrazi, zihej si e urtë, e mençur dhe gjithnjë e gatshme që t’i ndihmoj trimat dhe heronjtë, sikur ishin: PERSEI, AKILI, ODISEU dhe shumë t tjerë.

Një dashuri të madhe që ajo ndjente ndaj tyre, aspak nuk kishte të bënte me erotikën. Duke mbetur virgjëreshë tërë jetën, ajo kishte vendosur që kurrë mos të martohet, edhe përpos ofertave të shumta që kishte nga zotat tjerë.

U ka ndihmuar njerëzve në përkrahje të realizimit të dëshirave dhe synimeve të tyre. Nga respekti i madh që kishte, me emirin e saj emërtohet edhe qyteti Atena, ndërsa në Akropol, për nder të Atenës është ndërtuar tempulli i falshëm shenjtore – PANTENONI.

4. POSEJDONI

Ishte zoti i detit dhe i tërmeteve. Sipas mitologjinë Romake, atij i përshtatet Zoti NEPTUNI. Vëllezërit e tij ishin: ZEUSI dhe HADI. Jetonte në pallatin e tij nëndetar.

Paraqitej gjithnjë i armatosur me tredhëmbëzorin e tij karakteristike në dorë. Është konsideruar si njeri ndër zotat më të respektuar të dymbëdhjetëshes së Olimpit, sepse, pas Zeusit dhe Herës, ishte si më i vjetri në moshë.

Përherë i rrethuar nga delfinët e hareshëm, në mes të valëve që nuk e lagnin fare dhe me karrocën e tij të artë, ai shëtiste nëpër mbretërinë e tij të madhe, respektivisht, nga oqeani në oqean.

Edhe Posedoni, sikurse Zotat tjerë nga Olimpi, kishte afera dhe marrëdhënie dashurore me shumë hyjnesha, gjysmë hyjnesha si dhe me njerëz të zakonshëm, dhe nga këto lidhjet i kanë lindur shumë fëmijë.

5. DEMETRA

Ishte hyjneshë e bujqësisë, të të lashtave dhe pjellshmërisë së tokës. Konsiderohej si nënë e arave dhe grunoreve. Ajo, po ashtu, merret edhe si personifikim i tokës në përgjithësi.

Tek mitologjia Romake, asaj i përshtatet hyjnesha CERERA. Ishte nëna e FEFERSONES, një hyjneshë femër, të cilën e kishte lindur nga marrëdhëniet e saja jashtëmartesore me Zeusin, dhe me të cilën kishte një lidhje të ngushtë emocionale.

6. APOLONI

Ishte Zoti i dritës, arsyes, frymëzimit, artit, i parathënies, profetizimit. Pasi që kishte lidhur me Diellin, po ashtu, konsiderohej edhe si shërues i sëmundjeve të ndryshme.

I takon gjeneratës së dytë të zotave nga Olimpi. Është i biri i Zeusit nga marrëdhënia e tij jashtëmartesore me LETËN, dhe vëllai binjak i hyjneshës ARTEMIDA.

Apoloni konsiderohej si Zoti më i bukur nga të gjitha zotat tjerë të Olimpit. Me konstruksion ishte i gjatë dhe formë të bukur trupore, andaj kishte shumë aventura dashurore, si me nimfat ashtu edhe me njerëz të zakonshëm.

Nga këto aventura dashurore, i kanë lindur shumë fëmijë.

Apoloni, po ashtu, trajtohej si heteroseksual. Përveç me femra, ai ka pasur marrëdhënie edhe me shumë meshkuj. Dashnorët e tij më të njohur meshkuj, kanë qenë: HIJAKITI dhe KIPARISI.

Se sa ishte Apoloni i çmuar dhe i respektuar si hyjni tek grekët e vjetër, tregon fakti se, për nder të tij, në Delfi ishte ndërtuar Orakulli i falshëm parathënës, në të cilën parathëniet e veta i tregonte priftëresha e njohur PITIJA.

7. ARTEMIDA

Ishte hyjneshë e Hënës, e shtazëve të egra dhe e gjuetisë.

E bija e Zeusit nga marrëdhëniet e tij me LETËN dhe motra e Apolonit. Në mitologjinë Romake asaj i ngjasonte hyjnesha DIANA.

Nga Zeusi, babai i saj, Artemida kishte kërkuar që përjetë të mbetet e pamartuar dhe virgjëreshë. E armatosur me shtizë dhe shigjeta në dorë, ajo shëtiste nëpër pyje, e shoqëruar përherë nga miqtë e saj besnik, drerët dhe drenushave.

Për nga karakteri, Artemida ishte hyjneshë tejet hakmarrëse e cila ju hakmerrej të gjithë atyre që tregoheshin si të pandershëm.

Ishte mbrojtëse e gjuetarëve dhe të njerëzve ndërgjegjshëm.

8. HERMESI

Ishte zëdhënës dhe lajmëtar i zotave tjerë nga Olimpi. Po ashtu, Hermesi konsiderohej si Zoti i tregtisë, oratorisë dhe i hajnave. Nga mitologjia Romake atij i përshtatej MERKURI. Ka qenë biri i Zeusit, i lindur nga marrëdhënia e tij jashtëmartesore me MAJËN.

Hermesi në sandalet e mbathura në këmbë dhe përkrenaren që e barte në kokë, kishte krahë me të cilët fluturonte furishëm nga një vend në vendin tjetër.

Shpesh ju ka ndihmuar shumë heronjve legjendar, sikur janë:HERAKLU, PERSEJI, ODISEU …

9. AFRODITA

Ishte hyjneshë e dashurisë dhe e bukurisë. Pasi kishte lindur nga “shkuma e detit”, gjithnjë paraqitej e buzëqeshur. Nga mitologjia Romake, asaj i përshtatej hyjnesha VENERA.

Afrodita i mbronte të dashuruarit. Zbavitja më e madhe e saj ishte, nxitja e marrëdhënieve dashurore në mes të Zotave. Ka qenë e pirur që të bëj shumë intriga, vetëm e vetëm t’i nxis Zotat që të dashurohen në njerëz të zakonshëm.

Posaçërisht, ka qenë e njohur me nxitjet e bëra Zeusit, i cili, gati në çdo çast, ka qenë i angazhuar me ndonjë lidhje dashurore. Por, edhe pse i ka nxitur të tjerët, Afrodita as vetë nuk ka qenë indiferente si dashnore.

Edhe pse ishte e martuar me Zotin e gjymtë, HEFAISTIN, ajo ka pasur marrëdhënie jashtëmartesore me AREJIN. Nga kjo lidhje, asaj i lindin fëmijët: EROSI, DEJMO, FOBI dhe HARMONIA. Por Afrodita burrin e vetë legjitim, nuk e ka tradhtuar vetëm me Arejin, por ajo ka pasur lidhje të shumta edhe të tjerët.

Si karakteristik e Afroditës ka qenë preferenca e saj e madhe ndaj luleve e posaçërisht ndaj drandofilles. Shëtiste e hipur në karrocën të cilën e grinin qifti i pëllumbave që ajo i donte pa masë.

10. ARESI

Ishte Zoti i Luftës dhe i betejave. Nga mitologjia Romake, atij i përshtatej MARSI. Gjithnjë paraqitej me helmet në kokë dhe përherë në gatishmëri për luftë. Aresi gjithnjë ishte aty ku zhvillohej ndonjë luftë, betejë e përgjakur apo çfarëdo konflikti tjetër me viktima dhe përmasa të mëdha. Shpesh vinte në konflikt me Zotat tjerë.

Edhe ky si Zotat tjerë të Olimpit, kishte marrëdhënie të shumta dashurore.

Nga këto marrëdhënie është e njohur lidhja e tij me Afroditën.

11. HEFESTI

Ishte zoti i zjarrit, zejeve të ndryshme (zanateve), artit dhe metalurgjisë. Konsiderohej si farkëtar dhe zejtar i Olimpit. Nga mitologjia Romake, atij i përshtatej VULLKANI.

Në mbretërinë e Olimpit, ishte i angazhuar për punimin e stolive dhe gjësendeve të ndryshme artistike. Edhe pse, në dukje tejet i shëmtuar dhe nga këmbët i çalë, ai kishte duar dhe trup të fortë. Në dukje vërtet njihet si i shëmtuar, por dashurisë së tij nuk kanë mund t’i ikin shumë femra të bukura.

Nga aviturat e shumta dashurore që kishte, përpos Afroditës, përmenden edhe AGLEJA dhe HARI.

12. HESTIA

Ishte hyjneshë e zemrës, familjes dhe harmonisë familjare. Nga mitologjia Romake, asaj përshtatej hyjnesha VESTA.

Ka qenë motra e Zeusit.

Edhe pse me këmbëngulje atë e kërkonin për grua Posedoni dhe Apoloni, ajo nga vëllai saj Zeusi, kishte kërkuar që përgjithmonë të mbetej e pamartuar dhe virgjëreshë. Në mbretërinë e Olimpit, ka bërë një jetë të qetë dhe pa afera.

Ndoshta, mu kjo rrethanë ka qenë shkaku kyçe, pse kjo hyjneshë, në krahasim me Zotat tjerë, nuk është përmendur aq shumë

Në shekullin e 5 p.e.s., ajo zëvendësohet dhe vendin e saj e zë DIONISI -Zoti vardisje, pjellshmërisë dhe verës.

DIONISI ishte fëmija nga marrëdhëniet jashtëmartesore të Zeusit dhe SEMELES. Në mitologjinë Romake, atij i përshtatej Zoti BAKHO.

10 qytetet me te vizituara ne bote

10 qytetet me te vizituara ne bote  :

10. Gjendet ne derdhje te lumit Yangtze, Shangai ka 6.7 milion vizitore cdo vit.

9. Hong Kong eshte nje qender e madhe financiare boterore, gje qe e ndihmon ate te terheqe 7 milion vizitore cdo vit.

8. Stambolli, sheh 7.5 milion turiste ne vit. Ai keshtu renditet ne vendin e tete ne bote, por ne te tretin ne Europe.

7. Dubai eshte nje nga shtate emiratet e Emirateve te Bashkuara Arabe dhe sigurisht nje nga vendet me arkitekturen me magjepsese ne bote. Me 7.6 milion vizitore ne vit, ai renditet ne vendin e shtate.

6. New York ka 8.7 milion vizitore ne vit.

5. Kuala Lumpur, ndodhet ne Malejzi, ka 8.9 milion vizitore ne vit. Ky qytet eshte shtepia e kullave Petronas, te cilat ishin ndertesat me te larta ne bote gjate viteve 1998-2004.

4. Singapore ka 9.7 milion vizitore cdo vit.

3. Bangkok eshte kryeqyteti i Tajlandes dhe eshte qyteti me i vizituar ne Azi me 10.2 milion turiste ne vit.

2. Londra, ka 14 milion vizitore cdo vit.

1. Parisi ka 14.8 milion vizitore ne vit dhe mban vendin e pare.

10 programet me sekrete te CIA

Gjatë viteve, CIA amerikane ka fituar reputacionin e të qenit si agjencia e inteligjencës më e sofistikuara në të gjithë planetin. Në të njëjtën kohë, CIA është bërë e njohur për paranojën e saj të pabesueshme dhe nxitjen për ndërmarrjen e projekteve të kushtueshme, herë-herë të paligjshme dhe shpesh absurde. Kjo në emër të fitores të një avantazhi mbi konkurrencën. Por i gjithë ky aktivitet i cili ka thithur me miliona dollarë nuk ka shkuar gjithmonë sipas parashikimeve. Shpeshherë disa prej programeve të saj kanë mbetur përgjysëm dhe herë të tjera kanë dështuar, duke mos përmendur këtë edhe bërjen publike të sekreteve. Gjithsesi  në 50 vitet e fundit, ajo mban primatin si shërbimi sekret më i famshëm rreth të cilës janë ngritur shpeshherë edhe teori nga konspiracionistët. Por këtu janë sjellë dhjetë programet më sekrete të CIA-s të cilat njihen nga shtypi. Të gjitha kanë pasur një bum gjatë periudhës së luftës së ftohtë. Nga macet spiune, në hipitë psiqikë, programi Stargate, e deri tek rrëzimin e liderit komunist kubanez Fidel Kastro. Ndaj në një listë të përpiluar janë renditur dhjetë programet më të çuditshme që qeveria amerikane ka propozuar dhe financuar gjatë viteve të saj.

1. Pushtimi i Gjirit të  Derrave

Për një absurditet të vërtetë, disa nga projektet më shpenzuese të CIA-s dështuan pushtimin e Gjirit të Derrave. Programi është një prej përpjekjeve të para për të përmbysur udhëheqësin komunist kubanez Fidel Kastro, por ai ishte edhe i fundit, më shkatërrues dhe i pasuksesshëm. Programi filloi në 1960, kur CIA-s, nën autorizimin e Presidentit, filloi planifikimin e një tentative të përmbysjes së qeverisë kubaneze. Në mënyrë që të eliminojë çdo lidhje me SHBA, sulmi do të ishte kryer nga një ushtri e emigrantëve të kthyer kubanezë të trajnuar posaçërisht nga CIA. Pas një serie të sulmeve diversioniste ajrore, më 17 prill, 1961, një grup i trupave amfib zbarkoi në një plazh në Gjirin e Derrave dhe filloi shkarkimin e mallrave të tyre të 1.300 guerrilasve nga mërgimi. Plani për ta ishte që të takoheshin me një grup më të vogël të parashutistëve për ti braktisur shumë shpejt pas mbërritjes së tyre, por që nga fillimi plani i tyre ishte i dështuar tragjikisht. Ndërkohë, theksohet se 2000 kubanezë vdiqën gjatë pushtimit, ndërsa 100 anëtarë të ushtrisë në mërgim u vranë në aksion, 1200 të tjerë që mbetën u kapën dhe u burgosën, dhe disa të tjerë u ekzekutuan me urdhër të Kastros.

2. Projekti MKULTRA

Një nga programet e qeverisë që të rrënqeth më shumë lëkurën dhe ushqen teoritë e panumërta të konspiracionit, Projekti MKULTRA ishte gjithëpërfshirëse dhe program i fshehtë i CIA-s filloi në fillim të viteve 1950 që përfshiu eksperimente në “pyetje kimike” dhe kontrollin e mendjes. Me pak fjalë, MKULTRA ishte një plan i cili kërkoi të përdorë droga, stres psikologjik, dhe metoda të çuditshme të marrjes në pyetje për të marrë informacion, kontrollin e sjelljes, madje edhe të ndryshojë funksionin e trurit. Për këtë ditë, shumë prej informacionit në projekt mbetet sekret, por ajo që ne dimë është se programi përfshin testimin dhe marrjen në pyetje të qytetarëve privatë – shpesh pa dijeninë e tyre apo pëlqimin-në shërbim të zbulimit apo jo të drogave të caktuara mund të përdoret si serum i vërtetë. Kjo përfshinte dhënien e dozave të mëdha të LSD-së, amfetaminës, dhe meskalinës, si dhe terapia e shok-ut. Në një rast, subjektet ishin dozuar gjoja me acid për 77 ditë me radhë në një përpjekje për të provuar efektet e ekspozimit afatgjatë ndaj drogës. Teoritë konspirative pajtohen rreth qëllimeve të vërteta të projektit, me disa që thonë se ai ishte një program për të krijuar vrasës-zombie përmes kontrollit të mendjes dhe ndërrimit të pikëpamjeve.

3. Operacioni Mongoose
Në fillim të ‘60, Kuba komuniste u bë një nga fushëbetejat më të mëdha të Luftës së Ftohtë, dhe presidenti i tij Fidel Kastro u konsiderua si një nga figurat më të rrezikshme politike në botë.
Pas përpjekjeve të hershme për të përmbysur me forcë Kastron dështuan, CIA themeloi Operacionin Mongoose, që ishte një luftë e fshehtë propaganda dhe sabotimit i projektuar për të hequr udhëheqësi kuban nga pushteti. Operacioni Mongoose kishte një qëllim të gjerë, dhe ka përfshirë plane të sulmeve të rreme të emigrantëve kubanë, për të siguruar armë grupeve të opozitës, dhe shkatërrimin e kulturës së kallamit të sheqerit kubanez. Ajo gjithashtu, përfshihen edhe disa përpjekje për të vrasë ose diskredituar Kastron në shtyp, ku secila prej tyre ishte më e përpunuar dhe qesharake se sa tjetra. Agjencia shqyrtoi, mes të tjerash, duke helmuar furnizimin personal të cigareve puro të Kastros, duke vendosur eksplozivin e maskuar në sportet e tij të preferuara të notit, dhe duke injektuar atë me një kimikat vdekjeprurës nga një gjilpërë e injektuar nën lëkurë e maskuar si një stilolaps. Fatkeqësia e krizës së raketave kubane vunë Operacionin Mongoose në pritje, dhe pas një marrëveshje mes John F. Kennedy dhe sovjetikëve, ai pak a shumë u braktis.

4. Projekti Stargate
Të 20 milionë dollarët për Projektin Stargate ishte një term koperturë i përdorur për të përshkruar një numër të madh eksperimentesh psikike dhe hetimeve të ndërmarra nga qeveria e SHBA mes viteve ’90 dhe ‘70. Qëllimi më i madh i projektit  Stargate ishte hetimi probabilitetin shkencor i “shikimit të largët,” e cila është aftësi psikike ndaj ngjarjeve të dëshmuara  në distanca të mëdha. Programi, i cili gjithashtu heton edhe aftësitë psikike si nga përvoja e trupit dhe mprehtësisë, testoi subjektet në aftësinë e tyre për të parashikuar ngjarjet e ardhshme ngjarje dhe lexon dokumentet e fshehura. Projekti Stargate zakonisht thjeshtëzoi shërbimet kudo nga 3 deri në 12 lëndë në kohë, shumë prej të cilëve arritën të provuar në test me një vlerësim të saktë, aq shumë saqë arrinte 15 % më lart sesa norma. Megjithatë, edhe pse disa nga pjesëmarrësit pohuan se kanë parashikuar ngjarjet më të mëdha botërore si sulme ushtarake dhe situata pengjesh, programi gjeti se shikuesit e largët dhe të ashtuquajtur telepati ishin ende të gabuara rreth 80 për qind të kohës, dhe në vitin 1995 CIA-s anuloi Projektin Stargate.

5. Operacioni Midnight Climax
Në fillim të viteve 1960, kultura rinore e Amerikës ishte fillimi i parë që do të eksperimentonte me drogën haluçinogjene si LSD, dhe kështu ishte Agjencia Qendrore e Inteligjencës. Operacioni Midnight Climax ishte një nga përpjekjet më qesharake dhe të paligjshme të qeverisë për të testuar përdorimin e mundshëm të drogës, si acidi me administrimin e saj ndaj qytetarëve të padyshuar. Programi është drejtuar nga një koleksion në Nju Jork dhe Kaliforni. Prostitutat u përdorën për të joshur të rinjtë në shtëpi, në atë pikë që ata i kishin dhënë ushqim ose pije me gjemba të mprehta me LSD dhe drogra të tjera dhe janë vendosur në një dhomë me dy rrugë pasqyrash ku sjellja e tyre mund të observohej. Midnight Climax ishte në thelb një program eksperimental i projektuar për të monitoruar përdorimin e mundshëm taktik të drogës psikotrope dhe shantazhit seksual në fushë, por edhe brenda Agjencisë ishte e diskutueshme, dhe kjo u mbyll pas vetëm disa vjetësh. Shumica e dokumenteve të lidhura me operacionin u shkatërruan, por disa mbijetuan, dhe në fillim të viteve ‘70 dokumentet në lidhje me Midnight Climax dhe shumë programe të tjera të paligjshme të CIA-s u sollën në dritë në një histori të famshme nga New York Times.

6. Projekti  Pëllumbi
Një nga programet e dukshëm dhe absurde ushtarake të të gjitha kohërave ka ndodhur gjatë Luftës së Dytë Botërore, kur psikologu i famshëm i sjelljes BF Skinner u rekrutua nga qeveria për të provuar një tren pëllumbash për përdorimin në një sistem udhërrëfyes të raketave. Në atë kohë, Skinner ishte i njohur si një prej praktikuesve më të mëdhenj të kushtëzimit operues, një sistem që përdorte shpërblimin dhe dënimin si një mjet për kontrollin e sjelljes. Me këto ide në mendje, Skinner vendosi një seri të posaçëm pëllumbash të trajnuar brenda raketave. Një aparat fotografik përballë raketave regjistroi rrugën e vet të fluturimit, i cili ishte projektuar më pas në një ekran për pëllumbat që ta shihnin. Zogjtë ishin trajnuar për të njohur objektivin e qëllimit të raketave, dhe ata do të çukisnin ekranin në qoftë se ajo ishte jashtë kursit. Ky informacion ishte i ushqyer nga kontrolli i armëve të fluturimit, i cili më pas do të ndryshohet për të pasqyruar të koordinatat e reja. Skinner ishte dhënë fillimisht 25,000 dollarë për të marrë drejtimin e projektit dhe, dhe ai në fakt arriti të bëjë një përparim të vogël me të. Por zyrtarët e qeverisë nuk ishin mjaft të aftë për të kapërcyer absurditetin e dukshëm të programit, dhe ajo u mbyll përfundimisht.

7. Operacioni Northwoods
Në fillim të viteve 1960, kur Lufta e Ftohtë ishte në aktivitet të plotë dhe frika e komunizmit ishte e shfrenuar, një plan i quajtur Operacioni Northwoods ishte propozuar brenda CIA-s amerikane. Me pak fjalë, ai bëri thirrje për qeverinë për të kryer një seri veprimesh të dhunshme terroriste në qytetet e SHBA-së duke përfshirë shpërthime, rrëmbime, trazira të rreme, dhe sabotazhe, të cilat pastaj mund të binin mbi Kubën. Kjo do të rriste mbështetjen për një luftë kundër komunistëve dhe çonte në një operacion të mundshëm ushtarak për të larguar nga pushteti Fidel Kastron. Plani ishte hartuar dhe nënshkruar nga shefat e përbashkët të Shtabit, iu paraqit Presidentit John F. Kennedy, i cili personalisht e kundërshtoi atë, dhe programi më pas ishte braktisur. Për vite më pas, Operacioni Northwoods ka ekzistuar si një thashethem, por ai më në fund u shpall të jetë i vërtetë, kur dokumente top-sekret duke përshkruar planin janë bërë publike në vitin 1997 si pjesë e një deklarate të qeverisë në lidhje me dokumentat e vrasjes së John F. Kennedy.

8. Operacioni Gold
Një prej operacioneve më të guximshme të inteligjencës së Luftës së Ftohtë ishte Operacioni Gold i 1953, e cila ka qenë një sforco e përbashkët midis CIA-s dhe MI6 britanike për të ndërhyrë në linjat telefonike të shtabit sovjetik në Berlinin Lindor. Kjo kërkoi ndërtimin e tuneli të gjatë masiv prej 450 metrash të gjatë që do të ndërpritet me një kryqëzim nëntokësor telefonik. Vetëm përgatita e tunelit mori gjashtë muaj, dhe përfshiu një sasi të konsiderueshme të rrezikut. Por kur ajo ishte bërë, CIA vazhdoi me kujdes të regjistrojë më shumë se 50.000 biseda telefonike gjatë rrjedhës së gati një viti. Problemi? Një tradhtar në zbulimin britanik informoi KGB rreth Operacionit Gold para se tuneli të ishte përfunduar dhe, sovjetikët i kishin ushqyerit ata me informacion të rremë  gjatë gjithë kohës. Në vitin 1956, sovjetikët kontrolluan tunelin dhe e mbyllën atë, dhe operacioni përfundimisht shkaktoi një sasi të madhe polemikash për komunitetet e zbulimit amerikan dhe britanik.

9. Operacioni Mockingbird
Një prej programeve më ambicioze dhe të fshehta ndonjëherë të lançuara nga CIA ishte operacioni Mockingird, një projekt propagandistik që u implementua në vitet e para të 1950. Kjo ishte një ndërmarrje masive që pa më shumë se 3.000 agjentë të CIA-s dhe bashkëpunëtorët e në tentativën për të fituar pak kontroll mbi shtypin e lirë duke ngrënë grupe të seleksionuar të reporterëve të informacionit dhe përdorimin e gazeta në shtëpi dhe jashtë vendit për të filtruar llojet e historive që shkonin për publikun. Në kulmin e saj, programi përfshiu shkrimtarë që shkruanin për New York Times, Newsweek, dhe Time Magazine midis radhëve të saj, dhe u tha që të ketë një ndikim të rëndësishëm deri në 25 gazetat kryesore. Program pati një ndikim të madh jashtë vendit, si edhe, ajo ka shërbyer si një funksion i madh për të ndihmuar në ndikimin e opinionit publik në prag të një përmbysjeje të mundshme të presidentit të majtë të Guatemalës. Operacioni Mockingbird vazhdoi të ketë një efekt të madh në mediat botërore gjatë viteve ‘50, dhe kjo nuk zgjati deri në vitet ’60 pasi një seri raportesh nga gazetarët investigativ e  solli në dritë programin.

10. Kitty Akustik
Pjesa më e madhe e personave nuk mendojnë se një mace e zakonshme shtëpie si një maestro potenciale të spiunazhit, por CIA e ka bërë. Në 1960, inteligjenca amerikane thuhet se ka shpenzuar 20 milion dollarë për “Akustik Kitty”, një projekt top-sekret që përdor macet si një dispozitiv regjistrimi. Projekti mori një grup macesh posaçërisht të stërvitura dhe me anë të ndërhyrjes kirurgjikale iu vunë mikrofonë, antena dhe bateri në bishtin e tyre, dhe më pa i liruan afër ambasadës ruse. Ideja ishte se një mace pa pretekste do të ishte në gjendje që të shkonte deri tek grupi i funksionarëve komunistë dhe të dëgjojë bashkëbisedimet e tyre, të cilat mund të kthenin agjentët me pajisjet e sofistikuara të radios. Plani më pas u vu në aksion, por macja e parë e dërguar në fushë u shtyp nga një taksi përpara se të regjistrimet, dhe operacionin “Acoustic Kitty” u braktis pak më pas.

Fiset qe jetojne jashte botes se zhvilluar

Ne të gjithë në këtë epokën tonë moderne jemi të dhënë dhe të fiksuar pas kohës. Flasim për ngjarje që ndodhin herët, vonë, ose në kohën e duhur ose jo. Është fiksim që në fakt njerëzimi e ka pasur gjithmonë edhe në lashtësi, por që në epokën moderne ndihet më i pranishëm dhe më i prekshëm. Kësisoj, do të ishte e paimagjinueshme që të mendosh se në këtë planet të ndarë në zona kohe dhe me njerëz që jetojnë nën tiktakun e saj, të ketë një pjesë popullsie që nuk e ka idenë se çfarë është koha, ora apo çfarë do të thotë që të jetosh dhe të punosh nën presionin e saj. Bëhet fjalë për një fis të tërë që jeton në Amazonë dhe që nuk ka strukturën gjuhësore që bën bashkë kohën dhe hapësirën në konceptin që ekziston në botë, si për shembull ata nuk mund të kuptojnë dot togfjalëshin: “Të punosh gjatë natës”. Pra, që përmban kohën dhe vendin e një veprimi. Një studim që i është bërë këtij fisi dhe “mangësisë” së tij ka nxjerrë në pah se në fisin Amondawa ngjarjet rrjedhin njëra pas tjetrës dhe se koha si koncept nuk ekziston fare. Në fakt, mund të duket gjithçka shumë kontradiktore dhe e pakuptueshme dhe do të duhen studime të mëtejshme për të kuptuar realisht se si është e mundur që këta njerëz, pra ky fis të jetojë pa konceptin e kohës. Një tjetër enigmë është nëse këtë veçori, pra atë të mangësisë së konceptit të kohës, e kanë apo jo edhe gjuhë të tjera të Amazonës. Fisi Amondawa është kontaktuar për herë të parë nga bota e “civilizuar” në vitin 1986 dhe tani shkencëtarë nga Universiteti i “Portsmothit” kanë nisur që të analizojnë idenë e kohës, në atë mënyrë që ajo shfaqet në gjuhën e këtij fisi. “Ne nuk po themi se këta janë njerëz që nuk kanë kohë, në konceptin e jetës së tyre”, – thotë një profesor i psikologjisë së gjuhës në këtë universitet. Sipas tij, njerëzit e këtij fisi flasin për ngjarje dhe sekuenca ngjarjesh, por ajo që nuk kuptohet është se ata e kanë nocionin e kohës të ndarë nga ngjarjet që ndodhin, pra nuk kanë nocionin e ngjarjeve që u ndodhin brenda një kohe lineare dhe që kushtëzohen nga koha. Njerëzit ndërkohë nuk u referohen as moshës së tyre, por kanë emra të ndryshëm për momente të ndryshme të jetës së tyre, pasi përmes këtyre ndryshimeve ata ndryshojnë edhe statusin e tyre në shoqërinë në të cilën bëjnë pjesë. Por ajo çka është më mbresëlënëse është sugjerimi i shkencëtarëve që studiojnë çështjen me lidhjen që nuk ekziston mes konceptit të kalimit të kohës në një hapësirë të caktuar. Ide të tilla si “e shkuara” apo “e ardhmja” që janë shumë të zakonshme dhe të artikuluara në pjesën më të madhe të gjuhëve të botës formojnë bazën e asaj që njihet si “hipoteza e planifikimit”. Por në fisin Amondawa një gjë e tillë nuk ekziston. Megjithatë, sipas shkencëtarëve, kjo nuk do të thotë se ata nuk i kanë aftësitë njohëse që kanë zakonisht njerëzit në lidhje me ngjarjet e caktuara në kohë dhe vende të caktuara. Kur banorët e këtij fisi nisin që të mësojnë portugalisht, diçka që po ndodh gjithnjë e më shpesh, ata nuk e kanë problem që të mësojnë fjalët “kohë” dhe ato që lidhen me konceptin e kohës dhe hapësirës. Duke u nisur nga një fakt i tillë shkencëtarët kanë dalë me idenë se ndoshta kjo “mangësi” vjen ngaqë në këto fise nuk ekziston e ashtuquajtura “teknologji” e kohës, pra ata nuk njohin as kalendarët dhe nuk kanë as orë. Por ky argument nuk ka arritur që të bindë Pierre Pica-n, një linguist teorik që është përqendruar në studimet e tij në një gjuhë tjetër të Amazonës që njihet si gjuha mundurucu. Sipas tij, studimi tregon të dhëna shumë interesante, por e argumenton në një mënyrë shumë të thjeshtë mosekzistencën e termit kohë dhe mbi të gjitha të relatës së tij me termin hapësirë. Shoqëritë e vogla si ajo e fisit të Amondawes kanë tendencë që të përdorin terma absolutë për marrëdhëniet hapësinore. Për shembull, ata i referohen vendndodhjes së një lumi që njihet fare mirë nga të gjithë në mënyrë shumë të thjeshtë dhe pa fjalë të tepërta përcaktuese që mund të ishin për shembull “bregu i lumit”. Ata banorë të këtij fisi që janë bërë pjesë e jetës moderne, tashmë kërkojnë që gjuha e tyre dhe “mungesat” e saj të studiohen mirë para se të jetë tepër vonë, pra para se të jetë zhdukur çka është duke ndodhur me shpejtësi të madhe për shkak të plakjes së popullsisë dhe ikjes së të rinjve nga trojet e vjetra.

Grimi per nje dukje natyrale te fresket

Grimi pranveror kërkon kujdes të veçantë, ndërsa me këshillat e mëposhtme mund të arrini deri te dukja natyrale pa asnjë gabim.

Biondet
Krijoni sy të nxirë, përdorni maskarë të zezë për lyerjen e qerpikëve në vend që të përdorni një kafe të errët. Të dy linjat miksoni me një shtupë pambuku të pastër. Apliko dy ose tre shtresa për vetullat e rëna. Pluhurin e lehtë rozë ose pjeshkë aplikojeni tek mollëzat e faqeve duke e përhapur derisa të marrë nuancën trëndafili ose pjeshke.
Për sytë dramatik aplikohet krem hije për sy, një nuancë vjollcë metalike, bakri ose kaki (sigurohuni që ngjyra është e përshtatshme për tonin e lëkurës). Për vijën mbi qerpik aplikojmë dy-tre shtresa me laps ngjyrë kafe, të zezë në pjesën e sipërme. Apliko një deri në dy pika shkëlqyes tek kockat e faqeve dhe buzët i lyeni me ngjyrë pjeshke. Vendosni në qendër të buzëve një kontakt të qartë me shkëlqyes.

Brunet
Janë në gjendje të eksperimentojnë me ngjyra të guximshme, të tilla si blu, vjollcë dhe të gjelbër. Për sytë dramatik vijën mbi qerpik lyeni me penel dhe zgjateni pak bishtin që nga lart. Skuqini lehtë me pluhurin rozë mollëzat e faqeve dhe shkëlqejini buzët me shkëlqim buzësh. Përdorni një furçë buzësh për të aplikuar një shtresë prej jargavani të thellë ose të kuq buzësh të tejdukshëm.

Kokëkuqet
Një nuancë e gjelbër ose një hije rreth syrit ngjyrë bakri është e përshtatshme për flokët e kuqe. Mbi qerpikë vendosni një vijë lapsi kafe dhe aplikoni 2-3 shtresa ngjyrë qerpikësh. Përdorni një shkëlqyes buzësh me të njëjtën ngjyrë. Përdorni një xhel transparent vetullash dhe i lyeni me kujdes ato. Aplikoni ton për sytë ngjyrë bakri mbi qepallë.
Vendosni dy shtresa kafe tek qerpikët dhe me anë të furçës së faqeve aplikoni mbi mollëza pak pudër. Për faqet përdorni ngjyrë pjeshke dhe mbi buzë shkëlqyes.

Zhdukni floket e thinjura me piper te zi

Maskë për flokë e për më tepër të mbuloni thinjat mund të realizohet dhe nga piperi i zi. Në vendet lindore në mënyrë tradicionale përdoret piperi i zi për parandalimin e shfaqjes së flokëve të thinjura. Një gram piper përziejeni me gjysmë filxhani kos, gjysmë luge lëng limoni dhe po aq vaj bajameje. Përgatitjen vendoseni në flokë, masazhojeni mirë dhe mbajeni gjysmë ore, dhe pastaj lajeni me ujë të vakët. Maskën përdoreni dy herë në javë. Masa e përdorur do t’u kthejë ngjyrën e errët flokëve dhe do të pengojë shfaqjen e mëtejshme të qimeve të thinjura.

Rrenje te forta te flokut

Pa marrë parasysh nëse i konsumoni apo vendosni në rrënjën e flokut, specat pikant nxitin qarkullim të rregullt të gjakut në rrënjën e flokut.

Specat pikantë me shekuj janë pjesë e preparateve për kozmetikë. Pa marrë parasysh nëse i konsumoni apo vendosni në rrënjën e flokut, specat pikant nxitin qarkullim të rregullt të gjakut në rrënjën e flokut.

Specat pikantë përmbajnë vitamina B1, B2, B6 dhe B12, vitaminën P, stabilizues i qarkullimit të gjakut dhe beta-karotën, ndërsa nga mineralet: kaliumin, kalciumin, magnezin, fosforin dhe zinkun. Kështu që digjuni lirisht, e nëse ia teproni ”zjarrin’ shuani me një gotë qumësht.

Vaji i ullirit per volum dhe shkelqim te flokeve

Vaji i ullirit i ushqen flokët. Mjafton ta aplikoni në flokët tuaj, ta lini në qetësi nga disa orë për disa ditë dhe do të shihni rezultatin….

Të gjithë ne dëshirojmë që të kemi flokë të gjatë, me shkëlqim dhe të bukur. Ju mund ta keni flokun e tillë për vetëm 9 ditë…

Merreni një enë dhe në të shtoni pak vaj ulliri me masë që të mbulojë të gjithë flokun tuaj. Pasi të arrijë një temperaturë mesatare, atëherë e largoni nga ena dhe me të i lyeni flokët. Këtë masë e mbani për disa orë në kokë. Më efikase është që masa të mbahet në kokë për më shumë orë. Pastaj i shpërlani mirë e mirë që mos të mbetet vaji në kokë.

Kjo procedurë vazhdon për 9 ditë dhe ju menjëherë do të shini ndryshimin, duke qenë floku juaj, vërtet më ndryshe.

Si te shmangim djersen

-Të kesh aromë natyrale nuk aspak e këndëshme sepse djersa do t’ju turpërojë. Dhe në fakt produktet kundra djersës nuk njohën kurrë krizë pasi përdoren gjerësisht në mbarë botën. Djersitja është problem që i atakon edhe femrat edhe meshkujt. Përveç preparateve të ndryshme, siç janë kremrat, deodorantët ose losionet, djersitjen mund ta lehtësoni dhe kontrolloni nëse e dini se çfarë e shton më shumë këtë problem.
Por, në fakt ka disa mënyra si të shmangim djersitjen e tepërt.

-Bëni dush së paku njëherë në ditë, në këtë mënyrë më pak do të djersiteni dhe të gjitha bakteret e dëmshme që grumbullohen në lëkurë do t’i largoni.

-Përdorni sapun antibakterial. Ai do t’jua zvogëlojë sasinë e baktereve në lëkurën tuaj e me vetë këtë edhe aroma e pakëndshme do të largohet.

-Pas dushit trupin ta fshini me kujdes, në këtë mënyrë që asnjë pjesë të mos mbetet e lagësht. Bakteret që shkaktojnë aromë jo të këndshme nuk mbijetojnë në lëkurë të thatë.

-Po ashtu, mos e teproni me ushqim pikant të ëmbla ngase ato e nxisin djersitjen.

Rrobat
-Çdo ditë përdorni rroba të pastra, pasi bakteret aty nuk ndjejnë lagështirë.
-Rrobat tuaja le të jenë prej materialeve natyrale.

Shkaqet
Temperaturat e larta verore dhe vapa janë shkaktarët kryesorë të djersitjes që mund të jetë shumë e pakëndshme kur rrathët e neveritshëm të errët vërehen në këmishën ose fustanin tuaj të preferuar gjatë ndonjë takimi pune ose evenimenti solemn.
Kafja e nxehtë
Kremrat për vetënxirrje dhe preparatet e ndryshme për rrezitje
Alkooli
Rrobat- materialet e ndryshme nga të cilat lëkura nuk mund të marrë frymë
Duhanpirja- cigarja ndikon në hormonet që e shtojnë djersitjen

E bardha e vezës

Maska nga vezët ia kthen freskinë lëkurës. Vezët përmbajnë albumina. Kjo substancë është e pasur me aminothartira, që mbajnë kompaktësinë e shtresës sipërfaqësore të lëkurës.

Receta: Nëse dëshironi t’i zbutni rrudhat e imëta, t’i mbyllni poret e zgjeruara dhe t’i shtrini vijat e fytyrës, miksoni dy të bardhë të vezëve me 1 lugë sheqer. Kjo maskë shtrihet në fytyrë, mbahet për 15 minuta dhe fshihet me pambuk të lagësht.

Mbani mend: Vezët janë të dobishme edhe për lëkurë të dëmtuar. Përzihet një lugë e të kuqes së vesë me tri lugë të shamponit neutral.. Me këtë përzierje lahen flokët, duke i bërë masazh lëkurës pak më gjatë se rëndom.

Maske per fytyre me dy domate dhe nje luge kafeje mjalte

Kjo maskë pastron lëkurën dhe e ushqen me lagështi. Për të dhënë më shumë efekt, këtë maskë duhet përdorur një herë në muaj.

Për të mos e humbur trashësinë e maskës, duhet së pari t’ju hiqet domateve pjesa e brendshme e lëngshme. Hidhni përbërësit në një enë dhe filloni t’i shtypni deri sa masa të bashkohet, ose përdorni një mikser.

Lëreni të qëndrojë 10 -15 minuta, pastaj pastrojeni fytyrën me ujë të vakët dhe shijojeni ndjesinë e butë që ka lëkura juaj tani.

Në fund edhe një këshillë tjetër për ju: gjeni të paktën një herë në muaj kohë për veten tuaj. Kjo nuk është e mirë vetëm për bukurinë, por edhe për shpirtin tuaj. Ju mund ta kaloni një ditë të qetë vetëm ose thërrisni shoqet tuaja.

Një maskë freskuese, një sallatë me fruta, nga një gotë shampanjë dhe biseda të këndshme me shoqet japin ndonjëherë një efekt mahnitës.

Receta bukurie me mjalte

1) Maskë për fytyrën

Pasi ta kesh shpëlarë fytyrën me ujë të vakët, apliko një shtresë të hollë mjalti direkt në lëkurë.

Lëre të veprojë për të paktën 25 minuta, pastaj shpëlaje me ujë të vakët.

Bëj shpëlarjen e fundit me ujë të ftohtë për të mbyllur poret. Aplikojeni një herë në javë.

2) Banjë mjalti

Hidh 1/3 e filxhanit të çajit me mjaltë në ujin e vakët të vaskës dhe përzieje që të tretet. Shto një filxhan qumësht ose pana për një banjë të pasur me mjaltë dhe qumësht.

3) Eksfoliant për trupin dhe fytyrën

Përziej:

-1 filxhan mjaltë

-1 filxhan kripë gatimi ose nga ajo me kokrriza të mëdha

-1/4 filxhan vaj: vaj bajamesh të ëmbla ose vaj ulliri

Aplikoje mbi fytyrë me lëvizje rrethore. Shpëlaje me saktësi.

4) Shpëlarës flokësh

Në 4 filxhanë ujë shto një lugë çaji mjaltë. Përzieje ose tunde mirë.

Pastaj përdore për të shpëlarë flokët pas i ke larë me shampo. Pas aplikimit mos i shpëlaj flokët plotësisht, por thaji si zakonisht.

5) Balsam hidratues

Mjalti është hidratues dhe funksionon si balsam shumë i mirë për flokët.

Përziej:

-1/4 filxhan mjaltë

-2 lugë gjelle vaj ulliri ose bajamesh të ëmbla

-2 lugë xhel aloe vera (duhet të jetë i pastër, jo një produkt që përmban aloe vera)

Masazho flokët e lagur me këtë përzierje dhe lërë për 30 minuta. Shpëlaje.

6) Maskë për fytyrën me mjaltë dhe sallator

Me një grirës elektrik, gri sallatorët dhe shtoju një lugë të madhe mjaltë.

Aplikoje përzierjen mbi fytyrë dhe lëre të veprojë për gjysmë ore. Pastaj shpëlaje.

7) Balsam nate për buzët

Përziej një lugë çaji mjaltë me një majë luge çaji vaj kokosi. Përzieji dhe lyej me të buzët para se të shkosh për të fjetur.

 

Bukuria e matematikës

Matematika është mbretëresha e shkencave.Ajo rrezaton një bukuri  të jashtëzakonshme.Ja disa shembuj të saj:

1×8+1=9
12×8+2=98
123×8+3=987
1234×8+4=9876
12345×8+5=98765
123456×8+6=987654
1234567×8+7=9876543
12345678×8+8=98765432
123456789×8+9=987654321

 

37.037x1x3=111.111
37.037x2x3=222.222
37.037x3x3=333.333
37.037x4x3=444.444
37.037x5x3=555.555
37.037x6x3=666.666
37.037x7x3=777.777
37.037x8x3=888.888
37.037x9x3=999.999

1×9+2=11
12×9+3=111
123×9+4=1111
1234×9+5=11111
12345×9+6=111111
123456×9+7=1111111
1234567×9+8=11111111
12345678×9+9=111111111

Për t’a ditur nëse një numër është plotpjesëtueshëm me 11 duhet që shifrën e djathtë tia zbresim me shifrën afër saj dhe pastaj tia mbledhim me shifrën e afërme dhe nëse rezultati =0 është e plotpjesëtueshme me 11:
2013=3-1+0-2=0 2013/11=183
7546=6-4+5-7=0 7546/11=686
16533=3-3+5-6+1=0 16533/11=1503

 

3 x 37 = 111
6 x 37 = 222
9 x 37 = 333
12 x 37 = 444
15 x 37 = 555
18 x 37 = 666
21 x 37 = 777
24 x 37 = 888
27 x 37 = 999

1 x 1 = 1
11 x 11 = 121
111 x 111 = 12321
1111 x 1111 = 1234321
11111 x 11111 = 123454321
111111 x 111111 = 12345654321
1111111 x 1111111 = 1234567654321
11111111 x 11111111 = 123456787654321
111111111 x 111111111=12345678987654321

Një trapez tjetër:

0 x 9 + 8 = 8
9 x 9 + 7 = 88
98 x 9 + 6 = 888
987 x 9 + 5 = 8888
9876 x 9 + 4 = 88888
98765 x 9 + 3 = 888888
987654 x 9 + 2 = 8888888
9876543 x 9 + 1 = 88888888
98765432 x 9 + 0 = 888888888
987654321 x 9 – 1 = 8888888888
9876543210 x 9 – 2 = 88888888888

Ja dhe nje tjeter:

1 x 8 + 1 = 9
12 x 8 + 2 = 98
123 x 8 + 3 = 987
1234 x 8 + 4 = 9876
12345 x 8 + 5 = 98765
123456 x 8 + 6 = 987654
1234567 x 8 + 7 = 9876543
12345678 x 8 + 8 = 98765432
123456789 x 8 + 9 = 987654321

Humor matematik

1- Pse matematicienet kane frike te ngasin makinen.
-Sepse gjeresia e rruges eshte e paperfillshme ne krahasim me gjatesine e saj.

2- Ne matematike nuk e meson teorine, thjesht mesohesh me te.

3- Cfare e shkaktoi Big-Bang ?
– Zoti pjestoi me zero.

4- Matematicieni eshte nje njeri qorr qe kerkon ne nje dhome te erret, nje mace te zeze qe nuk eshte atje.

5- Matematika perbehet 50% nga formula, 50% nga vertetime dhe 50% nga imagjinata.

6- Matematicieni eshte nje makineri qe kthen kafene ne teorema.

7- Nje inxhinier mendon se ekuacionet e tij perafrojne realitetin. Nje
fizikant mendon se realiteti perafron ekuacionet e tij. Nje matematicien nuk e vret mendjen.

8- Nje matematicien nuk vdes kurre, thjesht humbet disa nga funksionet e tij.

9- Matematika eshte arti qe quan sende te ndryshme me emra te njejte.

10-Te klasifikosh matematiken si lineare dhe jo-lineare, eshte si te klasifikosh universin ne banane dhe jo banane.

11-Ligji i ruajtjes te veshtiresive : nuk ka asnje menyre te lehte per te vertetuar dicka te lehte.

12-Simbolet matematike perdoren kur nuk e di se cfare po shkruan.

13-Filozofia eshte nje loje qe ka objektiva por nuk ka rregulla.
Matematika eshte nje loje qe ka shume rregulla por nuk ka objektiva.

14-Matematika eshte gjuha qe perdori Zoti per te shkruajtur universin.

15-Kur e pyeten nese beson te Zoti nje matematicien u pergjigj:
“Po, me shume se ci besoj izomorfizmave.”

16-Zoti eshte real, derisa nuk deklarohet numur i plote.

17-Kush di te perkufizoje dhe te pjestoje mire mund te konsiderohet si zot.(Platoni)

18-5 arsyet me te mira per te mos bere detyrat e shpise:
-Pa dashje pjestova me zero dhe mu dogj fleta.
-Sot eshte ditelindja e Isaac Newton.
-Mund ti afrohesha fletores, por nuk mund ta kapja ate.
-Kam nje makine llogaritese me energji diellore dhe dje binte shi.
-Po shikoja nje seri ne televizion, dhe mendova gjithe naten nese ajo ishte konvergjente.

19-Ka tre lloje njerezish ne bote, ata qe dine te numurojne dhe ata qe nuk dine te numurojne.

20-Si ju lene te kuptoni qe jeni ne duart e Mafies Matematike? 
Ju bejne nje oferte qe ju nuk mund ta kuptoni!

21-Rregulla e arte per mesuesit e matematikes: duhet te tregoni te verteten dhe vetem te verteten, po jo gjithe te verteten.

22-Nje mesues matematike eshte nje njeri qe i flet nje njeriu qe po fle.

23-”Ti do me shume matematiken se mua?”
“Sigurisht qe jo, e dashur – ty te dua shume me shume se matematiken.”
“Vertetoje kete!”
“Ne rregull… Le te jete R bashkesia e te gjithe objekteve qe dua…”

24-Momenti me i bukur ne jeten e nje matematicieni eshte sapo ai ka vertetuar nje teoreme, po perpara se ai te gjeje gabimin. 

Anësore

Poezi nr.1Sa he…

Poezi nr.1

Sa herë që kemi orë matematike,

Koka ime ndodhet në gjendje

kritike,

Kot që thonë se është lëndë e

mirë,

Atëherë pse duhet të jetë kaq e

vështirë?

Ca vija të drejta që askund

s’takohen,

Segmente,katrorë të gjitha

m’ngatërrohen,

Ca emra t’vështirë nuk m’i thotë

dot buza,

Sinus e kosinus, pastaj

hipotenuza.

Shumë numra të panjohur iks e

ypsilon,

Mblidh e zbrit tërë ditën,asgjë nuk

fiton,

Dhe pastaj ç’na qenka dhe ky

numri Pi,

Këtë 3.14 s’e mban mend dot

njeri.

Tërhiq diagonalen saktë me

vizore,

Mat e ç’mat syprinën,nxirr rrënjën

katrore,

Këndngushtë,kënddrejtë apo

këndgjërrë,

Çfarë rëndësie ka, trekëndësha

janë të tërë.

Dhe t’ju them të drejtën, le ta dijë

gjithë bota,

Mua këto veprime më duken

thjesht të kota,

Trurin tim s’kuptoj pse ta mundoj

të gjorin,

Kur në xhep gjithnjë, mbaj

kalkulatorin.

Nëna ime e mirë shpesh më jep

kritikë,

Nuk mund të ecë bota, pa

matematikë,

Pjestim dhe shumëzim, mbledhje

edhe zbritje,

Në çdo hap të jetës, kërkohet

llogaritje.

Se ajo ka të drejtë, edhe unë

pajtohem,

Të mësoj matematikë, prapë do të

mundohem,

Tani e kuptova dhe do ta mbaj

mend prore.

Sa shumë vlerë kanë formulat

matematikore.

 

 

 

Poezi nr.2

Ty po te drejtohem, vajze moj, syzeze:
“Me do a s’me do”, – kjo eshte hipoteze!

Pamja jote e embel posi teoreme
kur te shoh perpara, sikur zgjidh probleme.

Ti je elegante si ekuacion.
Mesi yt i holle, posi ypsilon.

Supet delikate – pika infleksioni,
qafa si cilinder, koka si trung koni.

Hunda si segment, posi rreze drite;
veshet simetrike, balli si orbite.

Buzet si elips, mjekra si kupole,
syte si dy vatra, vetull parabole.

C’mi ke ndare aq bukur floket si spirale,
oj, tu thafte dora, si me simetrale!

Rreze rrezatojne syte e tu te qeta:
Njeri reze alfa, tjetri rreze beta.

Po s’ta bera jeten diell si pranvera,
c’vite me jane taksur, mi shumezofte zerua!

Dashurise per ty, mos t’i shuhet vapa,
cdo fjale qe do thuash, do ta fus ne kllapa!

Dhe oh, si do rritet me hapa ritimike:
sot fuqi katrore, mot fuqi kubike.

Bukuria jote – bukuri limit
m’i perndau mendte gjer ne infinit.

Me trete, formule, me shkrive te gjalle
si nje copez akull ne plus njeqind shkalle.

Folem, shpirti im, shpirt ne maksimum,
se pa ty s’kam gjume as ne minimum!

 

100 njerëzit më me ndikim që ka njohur historia

Por cilët janë 100 njerëzit më të rëndësishëm që ka njohur bota?

Homeri

Iliada dhe Odiseja? Për këtë keni shpenzuar shumë orë në shkollën e mesme. Ka shumë mundësi që këtë vepër të mos e ketë shkruar një person i vetëm apo që Homeri të mos jetë një person konkret. Në këtë mënyrë në krye qëndrojnë ata, pra mund të jenë shumë.

Njutoni

Para Njutonit graviteti nuk ekzistonte. Njerëzisht thjeshtë pluskonin si të ishin në një anije kozmitke.

Darvini

Çdo listë ka nevojë për pak polemika. Shumë njerëz në Kanzas (SHBA) mund besojnë se Darvini ka ekzistuar.

Euripidi

Ai shkroi Medea-n, Elektrën dhe Femrat e Trojës. Gjithashtu ka shkruar Gruaja Fenikse, e cila duket si degëzim e Femrat e Trojës.

Platoni

E dini idenë Platonike? Ajo vjen nga Platoni. Sepse ai ishte perfekt. Vë bast se ai e përdorte atë në festa për të gjuajtur femra.

Arkitekti i Nodtre Dame

Peter Abelard

Leonardo da Vinci

Rembrandt

Mozart

Bach

Beethoven

Shakespeare

Friedrich Nietzsche

Edmund Kean

Constantin Stanislavski

John Donne

Charlie Chaplin

Marlon Brando

Sulejmani i Madhërishëm

Aristoteli

Thomas Aquinas

Martin Luther King Jr.

Mustafa Atattürk

John Coltrane

George Washington

Abraham Lincoln

Franklin Delano Roosevelt

Thomas Edison

Henry Ford

Pliny the Elder

Benjamin Franklin

Fidel Castro

Sappho

Copernicus

Euclid

The Prophet Muhammad

Jesus Christ

Siddhartha Gautama Buddha

Confucius

Johannes Gutenberg

Galileo Galelei

Rene Descartes

Alexander the Great

Mahatma Gandhi

Karl Marx

Sigmund Freud

Rumi

Louis Pasteur

Adolf Hitler

Geoffrey Chaucer

Marie Curie

Genghis Khan

James Watt

Napoleon

Watson and Crick

Jean-Jacques Rousseau

William the Conqueror

Qin Shi Huang

Einstein

Moses

Mark Zuckerberg

Lao Tzu

Cyrus the Great

Marie-Antoine Careme

Christopher Columbus

Pericles

Attila the Hun

Ashoka the Great

Hammurabi

Elizabeth I

Hildegard of Bingen

Cleopatra VII

Joan of Arc

Catherine de Medici

Catherine the Great

Mary Wollstonecraft

Louis Dageurre

Saladin

Otto the Great

Frederick the Great

Ramses the Great

Constantine the Great

Martin Luther

Liu Bang

Alfred the Great

Pope Leo the Great

Gregory the Great

Ivan the Great

Niels Bohr

Wright Brothers

Zheng He

Peter the Great

Augustus

Pablo Picasso

John Locke

Akbar the Great

Zoroaster

Adam Smith

Darius the Great

100 betejat më të rëndësishme të botës

“Çmimi final që synoj është paqja”, ka thënë dikur Winston Churchill. Dhe askush më mirë se një ushtar, nuk e di vlerën e këtij çmimi, sepse askush nuk e njeh më mirë se një ushtar përbindëshin e quajtur luftë. Luftërat kanë shoqëruar njerëzimit që në fillim të krijimit të tij. Arsyet që kanë çuar në luftë kanë qenë të ndryshme, por gjithnjë kanë mbështjellë boshtin e etjes për pushtet e dominim nga njëra anë dhe dëshirës e nevojës për liri e paqe nga pala tjetër. Në këtë speciale, revista “TIME” sjell 100 betejat që konsiderohen nga historianë e specialistë si disa ndër më të rëndësishmet e njerëzimit. Beteja, si një fragment i rëndësishëm e me raste vendimtar i një lufte më të madhe është një çast specifik luftimi ndërmjet dy a më shumë grupeve. Ndërkohë që fushatat ushtarake dhe luftërat udhëhiqen nga strategjitë, betejat janë skena ku aplikohen taktikat. Strategu gjerman Carl von Causewitz ka theksuar se “angazhimi i betejës për të fituar fundin e luftës” është esenca e strategjisë.

1. Beteja e Granicusit, viti 334 Para Krishtit

Beteja e lumit Granicus në maj të vitit 334 Para Krishtit ishte e para e tre betejave të mëdha, që u zhvilluan ndërmjet Aleksandrit të Madh dhe Perandorisë Perse. E zhvilluar në verilindje të Azisë, ishte pikërisht aty vendi në të cilin Aleksandri i Madh mundi forcat perse.

2. Beteja e Dyrrahut, viti 48 Para Krishtit

Beteja e Dyrrahut u zhvillua më 10 korrik të vitit 48 Para Krishtit, ndërmjet Pompeit dhe Çezarit. Pasi kishte fituar ndaj njerëzve të Pompeit në Spanjë, Çezari vendosi të kapërcente detin Adriatik për ta sulmuar atë në Dyrrah (Durrësin e sotëm). Çezari nuk arriti të fitonte, por u tërhoq duke shpëtuar për një fije jetën e tij.

3. Beteja e Syllaeum, viti 677

Beteja detare e Syllaeum ka nisur në vitin 677 në afërsi të Syllaeum. Lufta ka qenë mes arabëve dhe Perandorisë Bizantine.

Në 677 arabët janë hedhur në sulm përgjatë ishullit Anatolia, në detin e Marmara, duke bërë kështu edhe rrethimin e vet.

4. Beteja e Kostandinopojës

Perandori i Bizantit, Kostandini IV, e dërgoi flotën e tij në afërsi të Sileumit për të takuar atë arabe, por kjo flotë u shkatërrua nga ajo greke. Kjo solli automatikisht edhe fitoren e Perandorisë Bizantine.

5. Beteja e Tuluzës, viti 721

Beteja e Tuluzës daton në vitin 721. Vendi në të cilin është zhvilluar kjo betejë është Tuluza, e cila i përket Francës. Protagonistët e kësaj lufte kanë qenë francezët dhe ushtrisë umaiade të Kalifatit, të drejtuar nga Al-Samh in Malik al-Khaëalani dhe përfundoi me fitoren franceze.

6. Beteja e Versinikias, 813

Beteja e Versinikias ka marrë emrin lufta që daton në vitin 813, midis Perandorisë Bizantine dhe Perandorisë Bullgare. Vendi, në të cilin është zhvilluar kjo betejë është një qytet që sot i përket Turqisë. Edhe pse ishin të paktë në numër, bullgarët ishin fitues.

7. Beteja e Edingtonit, 878

Daton në maj të vitit 878 beteja që mban emrin Edington. Vendi në të cilën luftuan danezët dhe anglezët ishte në afërsi të Edingtonit në qytetin e Ujltshajerit, në jugperëndim të Anglisë. Në shekullin IX danezët pushtuan Anglinë, duke shtyrë dhe duke nxitur anlgo-saksonët. Mbreti i vikingëve më pas u pagëzua në kishë të krishterë.

8. Beteja e Gisors, 27 shtator 1198

Ka qenë një luftë midis Rikardit I të Anglisë dhe Filip Augustit të Francës. Konflikti i hershëm ka rifilluar pas një armëpushimi midis dy mbretërve. Të dy mbretërit pushtuan dhe grabitën territore të njëri-tjetrit dhe lufta midis tyre vazhdoi derisa anglezët fituan kundrejt francezëve duke kapur rob shumë ushtarë.

9. Beteja e Klokotnitsës, 1230

Beteja e Klokotnitsës ka ndodhur më 9 mars të vitit 1230, në afërsi të fshatit Klokotnitsa (sot në provincën Haskovo, Bullgari). Perandoria e dytë bullgare shfaqet si një nga më të fuqishmet në Evropën Lindore dhe si një fuqi e despotit të Epirit të venitur. Betejat janë konsideruar shpeshherë nga historianët si më të suksesshmet në historinë ushtarake bullgare.

10. Beteja e Adrianoples, 1254

Beteja e Adrianople u zhvillua në vitin 1254 ndërmjet Perandorisë Bizantine dhe Bullgarisë. Edhe pse ushtria bullgare shënonte shumë suksese dhe ishte cilësuar si një nga me të mirat në Evropën Lindore, në këtë vit ajo pësoi humbje të mëdha ndaj Perandorisë Bizantine që i rrëmbeu fronin.

11. Beteja e Bafeusit, 1302

Beteja e Bafeusit u zhvillua më 27 qershor të vitit 1302, midis ushtrisë osmane të drejtuar nga Osmani I dhe ushtrisë bizantine.

Bizantinët, të cilët ishin plaçkitur dhe sulmuar shumë herë nga osmanët, kishin në dispozicion armatime shumë të mira kësaj here duke mos lejuar që ushtria osmane të merrte fortesat kryesore.

12. Beteja e Pelekanonit, 1329

Beteja e Pelekanon ose e Pelekanos u zhvillua në vitin 1329 midis Perandorisë Bizantine të udhëhequr nga Andronikusi III dhe ushtrisë Osmane të drejtuar nga Orhani I. Ushtria bizantine e udhëhequr nga Andronikusi III u përball me humbjen në qytetin e Antalias.

13. Beteja e Fushë-Kosovës, 1389

Të ndodhur përballë një armiku të përbashkët, princërit, mbretërit e fisnikët shqiptarë, serbë, bullgarë e rumunë i fashitën grindjet e tyre dhe krijuan një koalicion anti-osman. Në të bënin pjesë personalitete të shquara shqiptarë si Gjergji II Balsha, Teodor Muzaka, Gjon Kastrioti etj. Beteja u zhvillua ndërmjet 100 mijë ushtarëve osmanë dhe 40 mijë ushtarë ballkanas.

14. Beteja e Rovines, 1395

Është një nga betejat më të rëndësishme në historinë e hershme rumune. Beteja u zhvillua në 17 maj 1395, midis ushtrisë të drejtuar nga Voivod Mirkea dhe asaj osmane të udhëhequr nga sulltan Bajazidi I. Pavarësisht numrit të vogël të ushtarëve, ushtria rumune arriti të thyejë atë osmane.

15. Beteja e Ankarasë, 1402

Beteja e Ankarasë ose e quajtur ndryshe edhe beteja e Angoras, daton më 20 qershor të vitit 1402. Vendi ku është zhvilluar kjo betejë është fusha e Çubukut. Dy protagonistët e kësaj lufte janë forcat osmane, të cilat ishin të drejtuara nga sulltan Bajazidi I dhe forcat turko-mongole të Timurit që fituan betejën.

16. Rënia e Kostandinopojës, 1453

Rënia e Kostandinopojës erdhi si pasojë e pushtimit të Perandorisë Bizantine nga ajo osmane më 29 maj të vitit 1453. Kjo ngjarje shënon fundin e politikës së Perandorisë Bizantine. Rënia e Kostandinopojës përshpejtoi eksodin shkollor të grekëve bizantinë duke shkaktuar hyrjen në masë të studimeve klasike greke në Rilindjen Evropiane.

17. Beteja e Vasluit, 1475

Beteja e Vasluit u zhvillua më 10 janar të 1475 midis Stefanit III të Moldavisë dhe ushtrisë osmane. Beteja u zhvillua në afërsi të qytetit të Vasluit, në Moldavi. Trupat osmane që ishin 120 mijë u ndeshën me 40 mijë trupa moldave. Por në këtë betejë edhe pse të paktë në numër, moldavët dolën fitimtarë.

18. Beteja e Otrantos, 1480

Më 28 qershor të vitit 1480, flota osmane mbërriti në afërsi të Otrantos së sotme. Më 11 gusht muret e kështjellës ranë pasi u gjuajtën me topa duke shkaktuar humbjen e ushtarëve. Më pas flota detare sulmoi Viesten. Pavarësisht se në avantazh, ushtria osmane pësoi humbje.

19. Beteja e fushës së Krbavës, 1493

Beteja e fushës së Krbavës kishte si protagonistë mbretërinë kroate dhe atë osmane. Beteja u zhvillua në jug të Kroacisë, në vitin 1493. Trupat osmane mbërritën në lumin Neretva dhe morën në dorë Herzegovinën në vitin 1482. Të gjitha këto pushtime sollën më pas edhe rënien e mbretërisë kroate.

20. Beteja e Lepantos, 1500

Beteja e dytë e Lepantos (sot gjiri i Patras, në Greqi) u zhvillua në gusht 1500 gjatë luftës turk-veneciane të viteve 1499-1503. Sulmet e trupave turke arritën në territorin venecian në veri të Italisë dhe, në 1503, Venecia u detyrua të kërkonte paqe, duke pranuar kushtet turke.

21. Rrethimi i Rodesit, 1522

Rrethimi i Rodesit në 1522-shin ishte orvatja e dytë e suksesshme e Perandorisë Osmane për të dëbuar kalorësit e Rodosit nga ishulli, duke forcuar dhe siguruar kontrollin osman në lindjen e Mesdheut. Trupat turke komandoheshin nga Mustafa Pasha dhe më vonë mbërriti vetë sulltan Sulejmani.

22. Beteja e Gavinanës, 1530

Beteja e Gavinanës u zhvillua më 3 gusht të 1530 mes qytetit të Firences dhe forcave të Perandorisë Romake. Forcat perandorake që drejtoheshin nga Filibert of Shalon u pajisën më pas me përforcime të drejtuara nga Fabricio Maramaldo. Fillimisht forcat fiorentine ishin në avantazh, por nuk u bënë dot ballë forcave shtesë.

23. Beteja e Lepantos, 1571

Beteja e Lepantos u zhvillua më 7 tetor 1571, kur një flotë e Lidhjes së Shenjtë, koalicion i përbërë nga Republika e Venecias, Papati, Spanja, Republika e Gjenovës, Dukati i Savojës etj., mundi në mënyrë bindëse flotën kryesore të ushtrisë osmane.

24. Battle of Lutter

Beteja e Lutter (Lutter am Barenberge) u zhvillua në vitin e tretë të luftës, më 27 gusht të 1626-s. Protagonistët e kësaj beteje ishin forcat Protestante Kristiane IV të Danimarkës dhe ato të Lidhjes Katolike. Lutter am Barenberge shtrihet në jug të qytetit modern Salzgitter, më pas ishte brenda qarkut Perandoria të Saksionisë së Poshtme dhe tani është në Gjermaninë Perëndimore. Trupat Kristiane IV u mundën nga Perandori Ferdinand II.

25. Beteja e Ixhhillit (Edgehill), 1462

Beteja e Ixhhillit është beteja e parë e egër e luftës civile angleze që do të njihej si “Lufta e Trëndafilave”. Beteja u zhvillua në jug të Uorkshajerit ndërmjet Jorkut dhe Lankasterit, në tetor 1642. Fitorja e Jorkut zbehu ëndrrat për një fitore të shpejtë në luftë dhe e zgjati luftën civile edhe për katër vjet të tjera.

26. Beteja e Mohakëve (1687)

Beteja e dytë e Mohakëve u luftua mes sulltanit turk Muhamedit të katërt dhe perandorit Leopoldi I nga dinastia austriake e Habsburgëve, e komanduar nga Çarlsi i Loreinës. Habsburgët fituan duke shkatërruar ambicien e turqve për të depërtuar më thellë në Evropë.

27. Beteja e Karilonit (1758)

Beteja e Karilonit u zhvillua në Fort Karilon, në buzë të liqenit Kamplain, aty ku ishte dikur kufiri mes kolonive britanike të Nju-Jorkut dhe kolonive franceze të Kanadasë. Lufta përfundoi me fitore të garnizonit francez kundër ushtarëve britanikë.

28. Beteja e Long Ajlend, 1776

Beteja e Long Ajlend është gjithashtu e njohur si beteja e Bruklinit, e cila u zhvillua më 27 gusht 1776 dhe ishte e para betejë e madhe në luftën revolucionare amerikane që pasoi shpalljen e Deklaratës së Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara. Kjo ishte para betejë në të cilën përfshihej një ushtri e Shteteve të Bashkuara.

29. Beteja e Karansebesit, 1788

Beteja e Karansebesit u zhvillua mbrëmjen e 17 shtatorit 1788, mes pjesëve të ndryshme të një ushtrie austriake, e cila po zhvillonte një spiunim për forcat e ushtrisë Perandorisë Osmane. Dy ditë më vonë ushtria osmane mbërriti. Ata zbuluan jo më pak se 10 mijë ushtarë të vrarë e të plagosur.

30. Beteja e Basanos, 1796

Beteja e Basanos u zhvillua në 8 shtator 1796, gjatë luftës revolucionare franceze, në provincën italiane të Venecias, mes forcave franceze të Bonapartit dhe atyre austriake të Kontit Urmser. Beteja përfundoi me fitoren e francezëve, austriakët u braktisën artilerinë dhe bagazhet e tyre.

31. Beteja e Rivolit, 1797

Beteja e Rivolit ishte fitore kyçe në fushatën e parë franceze në Itali, kundër Austrisë. 23 mijë francezët e Bonapartit arritën të mposhtnin 28 mijë austriakë nën gjeneralin Alvinxi, duke mbyllur orvatjen e katërt e të fundit të austriakëve për të çliruar kështjellën e tyre të rrethuar të Manuas.

32. Beteja e Piramidave, 1798

Beteja e Piramidave, e njohur ndryshe si beteja e Embabehut, u zhvillua në 22 korrik 1798 mes ushtrisë franceze në Egjipt, nën drejtimin e Napoleon Bonapartit dhe forcave mamluke. Ajo ishte një betejë në të cilën Napoleoni përdori një nga aftësitë e tij taktike, divizionin masiv në formë katrori.

33. Rrethimi i El Arishit, 1799

Franca mori nën kontroll El-Arishin. Në 2 janar Jezar Pasha dërgoi 4 mijë ushtarë dhe tre topa, nën komandën e Abdullah Pashës së Damaskut, për të siguruar Kalat el-Arishin. Humbjet franceze: 200 të vrarë, 300 të plagosur. Humbjet turke: 500 të vrarë, të plagosur e të kapur.

34. Beteja në Gjirin Algeciras, qershor 1801

Beteja e Gjirit Aleciras i referohet dy betejave të ndara në qershor 1801 mes flotave aleate franko-spanjolle dhe britanikëve pranë Gjibraltarit. Në sulmin e parë një anije britanike u zu rob nga francezët. Në betejën e dytë dy anije spanjolle u shkatërruan dhe britanikët zunë një anije franceze.

35. Beteja në Tripoli Harbor, 1803

Beteja në Tripoli Harbor ishte një bllokadë detare që ndodhi gjatë Luftës së Parë barbarike mes marinsave të Shteteve të Bashkuara dhe forcave të Tripolit. Kapiteni Edward Preble mori komandën e skuadronit amerikan të Mesdheut në vitin 1803. Kjo ngjarje pasoi shumë të tjera që luajtën rol në luftën e ardhshme të vitit 1812.

36. Beteja në Derne, 1804

Beteja në Derne ishte një fitore vendimtare e ushtrisë mercenare të drejtuar nga marinsat amerikanë mbi forcat e kombit Barbary të Tripolit gjatë Luftës së Parë Barbare. Uilliam Eaton u kthye në Mesdhe me titullin “Agjenti Detar” i Shteteve Barbare në vitin 1804. Kjo i jepte të drejtë të mbronte trashëgimtarin e fronit të Tripolit, Hamet Karamanli, i cili ishte rrëzuar nga i vëllai.

37. Beteja e Ulm-it, 1805

Beteja e Ulmit (16-19 tetor, 1805) ishte një seri përleshjesh në fund të fushatës së Bonapartit në Ulm, që kulmoi me dorëzimin e tërë ushtrisë austriake pranë Ulm-it, në Urtemberg. Napoleoni kishte 177 mijë trupa në Bolonjë, gati të sulmonin Anglinë. Fushata e Ulmit konsiderohet një prej shembujve më të mirë të lëvizjes strategjike në historinë ushtarake.

38. Beteja në Zeland Point, 1808

Në këtë betejë Britania mund Danimarkën dhe Norvegjinë. Anija daneze e linjës së “Prins Christian Frederik” ishte stacionuar në Kristiansan, Norvegji, në 7 gusht 1807 dhe patrullonte ujërat mes Norvegjisë dhe Danimarkës, ku Britania kishte vënë bllokadë. Në shkurt, 1808 Anglia dërgoi me dhjetëra anije të tjera për ndihmë dhe anija daneze ngriu në ujërat pranë Kristiansand.

39. Rrethimi i Detroitit, 1812

Forcat amerikane iu dorëzohen britanikëve gjatë luftës së 1812-ës. Rrethimi i Detroitit, e njohur edhe si Dorëzimi i Detroitit, ishte një humbje turpëruese për amerikanët në fillimet e luftë së 1812-ës. Beteja iu kushtoi amerikanëve një ushtri të tërë dhe ndali pushtimin e planifikuar të Kanadasë, gjë që ishte një pjesë thelbësore në strategjinë amerikane të luftës.

40. Lufta e vitit 1812

Lufta e vitit 1812 mes SHBA-së dhe Mbretërisë së Bashkuar dhe kolonive të saj, veçanërisht në Kanadanë e sipërme (Ontario), Kanadanë e poshtme (Quebec), Nova Skotia, Bermunda dhe Newfoundland. Lufta zgjati nga 1812-1815, edhe pse traktati i paqes u nënshkrua në vitin 1814. 1600 trupa britanike dhe 2260 trupa amerikane humbën jetën.

41. Beteja e Kombeve, 1813

Beteja në Leipzig (16-19 tetor, Beteja e Kombeve) ishte lufta ku Napoleoni pësoi humbjen më të madhe në betejat e mëdha të Luftërave Napoleonike. U luftua në tokën gjermane dhe përfshiu trupa gjermane në të dyja palët, pasi një proporcion i trupave të Napoleonit vinte nga Konfederata Gjermane në Rhine. Konsiderohet beteja më e madhe në Evropë para Luftës II Botërore ku u përfshinë 5000 trupa.

42. Beteja në Motmartre, 1814

Beteja në Montmartre ndodhi më 30 mars, 1814 mes forcave aleate dhe forcave të Perandorisë Franceze të Napoleonit. Aleatët dolën fitimtarë, hynë në Paris dhe si rezultat Napoleoni shumë shpejt u detyra të abdikojë. Vetëm 23 mijë trupa e mbrojtën Parisin kundër aleatëve. Marmont nisi negociatat me Aleatët dhe Napoleoni u dëbua në Elba, por u kthye në Francë një vit më vonë.

43. Beteja e Vaterlosë, 1815

Beteja e Vaterlosë më 18 qershor 1815, ishte beteja e fundit e Napoleon Bonapartit. Mundja e tij gjithashtu shënoi periudhën e njohur si Njëqind Ditët, e cila filloi në mars 1815, pas kthimit të Napoleonit nga Elba. Pas kthimit të tij, shumë shtete që i kishin rezistuar sundimit të tij formuan Koalicionit e Shtatë dhe mobilizuan ushtritë për ta mundur. Fusha e betejës sot ndodhet 12 kilometra larg Brukselit.

44. Beteja në Cacabuko, 1817

Beteja e Cacabuko-s ndodhi gjatë Luftës së Kilit për Pavarësi, më 12 shkurt, 1817. Ishte një mposhtje për gjeneralin kapiten të Kilit, që qeveria e kontrolluar nga Spanja vendosi pas ndarjes së nënmbretit të Perusë. Kili çlirohet nga Spanja me një ushtri prej 6 mijë burrash, 1200 kuajsh dhe 22 kanonesh.

45. Beteja e Carabobo-s, 1821

Beteja e Carabobo-s u luftua më 24 qershor 1821 mes luftëtarëve të pavarësisë, të drejtuar nga Simon Bolivar dhe forcave të mbretërisë, të drejtuara nga marshalli i fushës Miguel de La Torre. Simon Bolivar mund ushtrinë spanjolle në Carabobo, duke siguruar pavarësinë e Venezuelës.

46. Lufta Greke e Pavarësisë, 1821

Lufta Greke e Pavarësisë 1821–1829) njihet edhe si Revolucioni Grek dhe ishte një luftë e suksesshme që solli pavarësinë nga Perandoria Otomane. Pas një përleshjeje të gjatë dhe të përgjakshme, me ndihmën e Fuqive të Mëdha, pavarësia u arrit nga Traktati i Kostandinopojës në qershor 1831. Grekët ishin të parët që u çliruan nga pushteti otoman. 25 marsi (1821) është ditë feste në Greqi.

47. Revolucioni i Teksasit, 1835

Revolucioni i Teksasit ose Lufta e Pavarësisë së Teksasit u zhvillua më 2 tetor – 21 prill 1836 mes Meksikës dhe një pjese të Teksasit që ishte në zotërimin e shteti meksikan, Coahuila y Tejas. Armiqësitë filluan në vitin 1835 kur u hodh poshtë Kushtetuta e viti 1824. Lufta filloi me betejën e Gonzalesit dhe përfundoi me betejën në San Jacinto, me fitoren e Teksasit.

48. Beteja e Magenta-s, 1859

Beteja e Magenta-s ndodhi më 4 qershor, 1859 gjatë Luftës së Dytë Italiane për Pavarësi, që rezultoi me fitoren franko-sardiniane nën Napoleonin III kundër austriakëve me marshallin Ferencz Gyulai. Beteja nuk ishte e madhe, por vendimtare për fitoren e franko-sardinianëve. Marie Edme Patrice Maurice de MacMahon (1808-1893) u bë Duka e Magentas, për rolin në betejë dhe më vonë presidenti i Republikës Franceze.

49. Lufta Civile Amerikane, 1861-1865

Lufta Civile Amerikane ishte një luftë civile mes SHBA-së (Unioni) dhe shteteve skllave të jugut të Konfederatës të Shteteve të Amerikës, nën Jefferson Davis. Unioni përfshinte të gjitha shtetet e lira dhe 5 shtete skllavopronare të drejtuara nga Abraham Lincoln dhe Partia Republikane, që kundërshtonte zgjerimin e skllavërisë. Beteja e rëndësishme ishte ajo në Fort Sumpter, 12 prill.

50. Beteja në Calatafimi, 1860

Beteja në Calatafimi ndodhi më 15 maj 1860 dhe solli fitoren e Garibaldit mbi trupat napolitane. Më 11 maj mblodhi një mijë vullnetarë (Këmishëkuqtë); më 15 maj mundi 3 mijë trupa të garnizonit francez burbon dhe ditën tjetër e deklaroi veten diktatori i Sicilisë (Victor Emmanuel II i Italisë).

51. Lufta austriake-prusiane, 1866

Lufta austriake-prusiane u luftua në vitin 1866 mes Perandorisë Austriake me aleatët gjermanë dhe Italisë nga ana tjetër. Rezultoi me dominimin prusian mbi shtetet gjermane. Në Gjermani dhe Austri quhet “Lufta Gjermane”, “Lufta e vëllezërve”. Në unifikimin italian quhet Lufta e Tretë për Pavarësi.

52. Lufta e Aleancës së trefishtë

Lufta e Aleancës së Trefishtë, e njohur si Lufta Paraguaiane, u luftua nga 1864-1870. Ishte lufta më e përgjakshme në historinë e Amerikës së Jugut. U luftua mes Paraguait dhe shteteve aleate të Argjentinës, Brazilit dhe Uruguait. Shkaqet ishin efektet pas kolonizimit të Amerikës Latine, interesat britanike në krahinë dhe ambiciet për zgjerim të presidentit të Paraguait.

53. Lufta franko-prusiane, 1870

Lufta franko-prusiane apo lufta franko-gjermane ishte një konflikt mes Francës dhe Prusisë, e cila mbështetej nga Konfederata gjermano veriore dhe shtetet e Gjermanisë jugore të Badenit, Urtembergut dhe Bavarisë. Fitorja gjermane solli unifikimin e saj nën mbretin Uilliam I i Prusisë dhe rënien e Napoleonit të III-të.

54. Pushtimi i Gjirit të Guantanamos, 1898

Pushtimi i Gjirit të Guantanamos ndodhi më 6-10 qershor 1898 gjatë Luftës spanjolle-amerikane, kur forcat amerikane dhe kubaneze pushtuan zonën strategjike të Gjirit të Guantanamos, Kubë dhe morën kontrollin nga forcat spanjolle. Pushtimi ishte instrumental në betejën e Santiago de Cuba dhe pushtimit të mëvonshëm të Puerto Rico-s.

55. Beteja e Manilës, 1898

Në betejën e Manilës (Lufta spanjolle-amerikane, 25 qershor-15 gusht) forcat amerikane marrin kryeqytetin e Filipineve nga spanjollët. Beteja e Manilës ishte një luftë e shkurtër mes SHBA-së dhe Spanjës gjatë luftës spanjolle-amerikane. Traktati i Parisit u nënshkrua në dhjetor. 109 ditë pas luftës, ky traktat i dha SHBA-së zotërim të kolonive të mëparshme spanjolle, Puerto Rico, Filipinet dhe Guam-in.

56. Lufta filipino-amerikane, 1899

Kjo luftë ishte një konflikt i armatosur mes SHBA-së dhe Republikës së Parë Filipinase filluar mes vitit 1899 deri në vitin 1902, që lindi nga një luftë politike në Filipine kundër pushtimit amerikan. Konflikti përfundoi më 4 qershor 1902, por trupat amerikane vazhduan armiqësitë kundër mbeturinave të Ushtrisë Filipinase dhe grupeve të tjera të rezistencës deri në 1913.

57. Beteja e Port Arthur, 1904

Beteja e Port Arthur (8-9 shkurt, 1904) ishte fillimi i betejave të Luftës Ruso-Japoneze. Filloi gjatë natës me anë të sulmeve të papritura nga shkatërruesit japonezë mbi flotën ruse, të ankoruar në Port Arthur, Manchuria dhe vazhdoi me sulmet në tokë në mëngjesin tjetër. Beteja përfundoi pa asnjë rezultat dhe u rinis në maj, 1904.

58. Beteja e Mukden, 1905

Beteja e Mukden ishte beteja e fundit më e madhe në tokë e Luftës Ruso-Japoneze nga 20 shkurti më 10 mars, 1905, mes Japonisë dhe Rusisë pranë Mukden në Manchuria. Qyteti tani quhet Shenyang, kryeqyteti i provincës Liaoning në Kinë. Forcat ruse numëronin 410 mijë, ndërsa ushtria japoneze numëronte 450 mijë persona.

59. Beteja në Sarantaporo, 1912

Beteja në Sarantaporo ndodhi më 9-10 tetor. Ishte beteja e parë mes grekëve dhe ushtrive otomane në Luftën e Parë të Ballkanit dhe rezultoi me fitoren e grekëve. Gjatë vitit 1912, tensionet u rritën në Ballkan mes shteteve të krishtera, Liga e Ballkanit dhe Perandorisë Otomane. Më 25 shtator Mali i Zi deklaroi luftë i ndjekur nga Bullgaria dhe Serbia më 4 tetor.

60. Beteja në Bitola, nëntor 1912

Beteja e Bitolas ndodhi pranë Bitolas nga 16-19 nëntori 1912. Ishte pjesë e Luftërave Ballkanike. Ushtria serbe mundi ushtrinë otomane dhe hynë në Bitola në 19 nëntor. Me këtë pushim serbët kontrolluan Maqedoninë jug-perëndimore dhe qytetin e rëndësishëm të Ohrit. Pas betejës së Bitolës i erdhi fund sundimi pesëshekullor i otomanëve në Maqedoni.

61. Beteja në Kresna Gorge, 1913

Beteja në Kresna Gorge mes grekëve dhe bullgarëve gjatë Luftës së Dytë Ballkanike. Beteja zgjati dhjetë ditë, mes 29 qershorit dhe 7 gushtit 1913. Bullgarët ndalën progresin grek, arritën ta rrethonin ushtrinë greke dhe ruajtën bllokadën e tyre për katër ditë. Shkatërrimi i grekëve u parandalua nga bisedimet paqësore dhe nënshtrimin e Traktatit të Paqes të Bukureshtit.

62. Beteja e Tannenberg-ut, 1914

Beteja e Tannenberg-ut ishte një luftë vendimtare mes Perandorisë Ruse dhe Perandorisë Gjermane në ditët e para të Luftës së Parë Botërore, mes 17 gushtit dhe 2 shtatorit 1914 pranë Allenstein. Beteja rezultoi në shkatërrimin përfundimtar të Ushtrisë së Dytë ruse. Një seri humbjes bëri që Rusia mos ta marrë veten deri në pranverë të 1915-ës.

63. Beteja në Liege, gusht 1914

Beteje në Liege ishte hapja e pushtimit gjerman në Belgjikë dhe beteja e parë e Luftës së Dytë Botërore. Rrethimi i qytetit filloi më 3 gusht dhe zgjati deri më 5-16 gusht, kur fortesa u dorëzua. Ndërsa Gjermania Perandorale i trembej një lufte të gjatë kundër Francës dhe Perandorisë Ruse, u përdor plani “Schlieffen” për të mundur Francën.

64. Beteja e Lorenës, 1914

Beteja e Lorenës u zhvillua në gusht të vitit 1914, ndërmjet Francës dhe Gjermanisë. Beteja ra në rrugë qorre deri më 24 gusht, kur u Gjermania bëri një ofensive të kufizuar. Duke qenë se francezët ishin paralajmëruar më parë për sulmin, fitorja e gjermanëve nuk ishte domethënëse. Luftimet vazhduan deri në fund të muajit dhe Gjermania fitoi.

65. Beteja e Xhadarit, 1914

Njihet si beteja e Xhadarit, pasi pjesa më e madhe e luftimeve u zhvillua pranë grykëderdhjes së këtij lumi. Një prej betejave të para të Luftës së Parë Botërore, ajo shënoi fitoren e parë të aleatëve në luftë. Beteja u zhvillua ndërmjet ushtrisë Austro-hungareze dhe forcave serbe.

66. Beteja Staluponen, 1914

Beteja e Staluponenit, ndërmjet ushtrisë ruse dhe asaj gjermane, më 17 gusht 1914 ishte beteja hyrëse e Luftës së Parë Botërore në frontin lindor. Shkaku i betejës ishte përpjekja e Rusisë për të pushtuar Prusinë Lindore. Pas taktikave agresive të gjeneral Hermann von Francois për mbrojtjen e provincës gjermane, rusët u tërhoqën në kufi.

67. Betejat e Monsit, 1914

Beteja e Monsit, ishte veprimi i parë madhor i Forcave Britanike të Ekspeditës (BEF) në Luftën e Parë Botërore. Pesha e ushtrisë gjermane që po avanconte drejt Parisit ra në forcat e vogla në numër britanike, të cilat u vendosën në një front 32 kilometra përgjatë kanalit Mons-Monde.

68. Beteja e Lembergut, 1914

Beteja e Lembergut ishte një betejë madhore ndërmjet Rusisë dhe Austro-Hungarsië, në fazën e hershme të Luftës së Parë Botërore. Në këtë betejë rusët morën fortesën e Lembergut, ku dhe u bënë pritë forcave austro-hungareze. Komandanti rus Nikolai Ivanov vendosi dy ushtri ruse nga jugu e dy të tjera që do të sulmonin nga veriu, duke thyer trupat kundërshtare.

69. Beteja e Heligoland Bajtit, 1914

Beteja e parë e Helogoland Bajtit (Heligoland Bight) ishte beteja e parë detare e Luftës së Dytë Botërore dhe u zhvillua më 28 gusht 1914, kur britanikët planifikuan të sulmonin patrullat gjermane në bregun verilindor gjerman. Beteja përfundoi me fitoren e Britanisë e cila humbi vetëm 35 ushtarë në krahasim me 1242 gjermanë.

70. Beteja e lumit Vistula, 1914

Beteja e lumit Vistula, e njohur gjithashtu edhe si beteja e Varshavës, ishte një fitore ruse kundër Perandorisë Gjermane në frontin lindor, gjatë Luftës së Parë Botërore. Beteja u zhvillua pranë Varshavës dhe ushtria ruse nën komandën e gjeneralit Nikolai Ruzsky mundi forcat gjermane nën drejtimin e August von Mackensen.

71. Beteja e fortesës Fao, 1914

Beteja është zhvilluar mes forcave britanike dhe atyre të osmane. Britanikët sulmuan fortesën osmane Fao në gjirin Persik, në mënyrë që të mund të fitonin kontroll në pjesën e gjirit që dominohej nga forcat osmane. Me fitoren britanike, forcat osmane nuk kontrollonin më asnjë pjesë të Gjirit Persik.

72. Ofensiva e Suezit, 1915

Ofensiva e parë e Suezit ishte një sulm i iniciuar nga forcat e Perandorisë Osmane kundër forcave britanike në Egjipt, gjatë Luftës së Parë Botërore. Qëllimi ishte përvetësimi i Kanalit të Suezit. Sulmi rezultoi me humbje dhe 1500 forca turke humbën jetën, ndërkohë që Egjipti nuk shpalli asnjë interes për një revoltë arabe ndaj forcave britanike.

73. Beteja e Ipres, 1915

Beteja e Ipres që u zhvillua nga 22 prill–25 maj 1915, ishte hera e parë që Gjermania përdorin gaz të helmuar në shkallë të gjerë, në frontin perëndimor në Luftën e Parë Botërore. Ishte gjithashtu hera e parë që një forcë ish-koloniale, siç ishin kanadezët, arritën të zmbrapsin një fuqi evropiane (Gjermaninë) në tokë evropiane.

74. Beteja e Galipolit, 1915

Kjo betejë u zhvillua në Turqi nga prilli 1915 deri më dhjetor të këtij viti. Kjo betejë ishte rezultat i një operacioni të përbashkët britanik dhe francez për të shtënë në dorë Stambollin dhe për të siguruar një rrugë detare drejt Rusisë. Përpjekja dështoi dhe dy palët pësuan humbje të mëdha.

75. Beteja e Losit, 1915

Beteja e Losit (Loos) është një prej ofensiva më të mëdha britanike kundër forcave gjermane në frontin perëndimor nga 25-28 shtatori 1915. Ishte hera e parë që forcat britanike përdorën gaz të helmuar në luftë. Ndër të rënët në këtë luftë ishte djali i poetit Rudyard Kipling, John, si dhe poeti Charles Sorley

76. Beteja e Verdunit, 1916

Beteja e Verdunit është një prej beteja më kritike të Luftës së Parë Botërore në frontin e perëndimit. Beteja u zhvillua ndërmjet ushtrisë franceze dhe asaj gjermane nga 21 shkurti deri më 18 dhjetor të vitit 1916, përreth qyteti Verdun-sur-Meuse në verilindje të Francës dhe rezultoi me fitoren e ushtrisë franceze.

77. Beteja e Romanit, 1916

Beteja e Romanit u zhvillua pranë qytetit egjiptian, Romani në gusht të vitit 1916 mes forcave të Mbretërisë së Bashkuar dhe atyre turke, për të parandaluar avancimin e këtyre të fundit në Kanalin e Suezit. Pas luftimeve që zgjatën një natë dhe një ditë, forcat aleate arritën të zmbrapsin ushtrinë osmane.

78. Beteja e Goricias, 1916

Beteja e Goricias është një prej fitoreve më vendimtare të Italisë gjatë Luftës së Parë Botërore. Ushtria italiane mundi forcat austro-hungareze duke i dhënë vendit një fitore që i shërbeu shumë moralit kombëtar. Pas kësaj fitoreve, Italia i deklaroi luftë Gjermanisë më 28 gusht 1916.

79. Beteja e tretë e Gazës, 1917

Beteja e tretë e Gazës u zhvillua më 31 tetor – 7 nëntor 1917, në jug të Palestinës, gjatë Luftës së Parë Botërore. Forcat britanike nën komandën e gjeneralit Edmund Allenby arritën të theyjnë mbrojtjen turke në frontin Gazë-Bershebë dhe të marrin qytetin e Bershebës.

80. Beteja e lumit Piave, 1918

Beteja e lumit Piave e njohur në Itali si “Beteja e Solsticit” apo “Beteja e Mesit të Korrikut” shënoi një fitore vendimtare për ushtrinë italiane gjatë Luftës së Parë Botërore. Fitorja e Italisë shënoi në mënyrë të drejtpërdrejtë rënien e perandorisë austro-hungareze.

81. Beteja e Sambres, 1918

Beteja e Sambres në nëntor 1918 u zhvillua ndërmjet forcave aleate dhe Gjermanisë. Forcat britanike, franceze dhe amerikane u përballën me forcat gjermane në kanalin e Sambres. Pavarësisht se arritën të kalonin mbrojtjen gjermane, forcat aleate humbën një numër të madh njerëzish.

82. Beteja e Varshavës, 1920

Beteja e Varshavës (nganjëherë quhet dhe Mrekullia në Vistula) është beteja vendimtare e luftës polako-sovjetike, e cila filloi menjëherë pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore dhe zgjati deri në Traktatin e Rigës (1921). Fitorja polake ishte e thellë dhe sovjetikët pësuan humbje me rreth 10 mijë të vrarë e po aq ët plagosur si dhe 66 mijë të kapur rob.

83. Beteja e Dublinit, 1922

Beteja e Dublinit nuk është luftë mes dy kampesh, por është pikërisht ajo që nisi Luftën Civile Irlandeze 1922-1923. Kjo betejë zgjati një javë nëpër rrugët e Dublinit, që prej 28 qershorit e deri më 5 korrik 1922. Dhuna filloi me sulmin e Qeverisë Provizore ndaj Shtetit të Lirë Irlandez.

84. Beteja e Guadalaharës, 1937

Beteja e Guadalaharës (8 mars – 23 mars 1937) u zhvillua mes Ushtrisë Popullore të Spanjës dhe forcave nacionaliste dhe italiane, të cilat po përpiqeshin të rrethonin Madridin gjatë luftës civile në vend. Beteja u hap me sulmin italian më tetë mars, por republikanët arritën të kundërpërgjigjeshin me sukses.

85. Beteja e Shangait, 1937

Beteja e Shangait u zhvillua nga 13 gushti 1937 deri më 26 nëntor të këtij viti. Ajo ishte e para nga 22 përleshjet ushtarake ndërmjet Ushtrisë Kombëtare Revolucionare të Republikës së Kinës dhe Ushtrisë Perandorake Japoneze. Kjo mbahet mend si beteja më e madhe dhe më e përgjakshme e gjithë luftës mes dy vendeve.

86. Beteja e Holandës, 1940

Beteja e Holandës është pjesë e planit gjerman për pushtimin e vendeve të ulëta (Belgjika, Luksemburgu dhe Holanda) dhe Francës. Beteja vazhdoi nga 10 maji 1940 deri më 14 maj, kur forca kryesore holandeze u dorëzua. Beteja përfundoi pas bombardimit të Roterdamit dhe forcat holandeze u dorëzuan.

87. Beteja e Greqisë, 1941

Beteja e Greqisë (e njohur gjithashtu si Operacioni Marita) u zhvillua në Greqi dhe në jug të Shqipërisë. Beteja u zhvillua ndërmjet forcave aleate (Greqisë dhe forcave të Britanisë së Madhe) dhe Gjermanisë naziste e Italisë fashiste. Kjo betejë konsiderohet si vazhdim i luftës greko-italiane.

88. Operacioni Barbarosa, 1941

Operacioni Barbarosa ishte emri i koduar i planit të Gjermanisë për pushtimin e Bashkimit Sovjetik, i cili nisi më 22 qershor 1941. Ky do ishte pushtimi më i madh në historinë e shkruar nëse do të kishte rezultuar me sukses. Dështimi i operacionit rezultoi në humbjen e Gjermanisë dhe konsiderohet si një pikë kthese për Rajhun e tretë.

89. Beteja e Brodit, 1941

Beteja e Brodit është një beteja më e madhe e tankeve ndërmjet gjermanëve dhe rusëve, e cila u zhvillua në Ukrainë ndërmjet 26 – 30 qershorit të vitit 1941. Edhe pse rusët luftuan mirë dhe u shkaktuan humbje gjermanëve, këta të fundit arritën të shkatërronin tanket sovjetike.

90. Beteja e Kievit, 1941

Beteja e Kievit e zhvilluar në Ukrainë gjatë Luftës së Dytë Botërore, përmendet në ditët e sotme si rrethimi më i madh në histori. Pothuajse gjithë fronti juglindor sovjetik i Ushtrisë së Kuqe ishte i rrethuar dhe gjermanët kapën rob 665 mijë ushtarë.

91. Sulmi mbi Perl Harbor, 1941

Sulmi mbi Perl Harbor, ishte një ofensive e papritur kundër bazës detare të SHBA në Havai, nga marina japoneze. Sulmi i papritur kapi në befasi bazën amerikane në mëngjesin e së dielës të 7 dhjetorit 1941. Ky sulm bëri që Shtetet e Bashkuara të Amerikës të përfshiheshin në Luftën e Dytë Botërore.

92. Beteja e detit Java, 1942

Beteja e detit Java është një betejë e madhe detare e zhvilluar në Paqësor gjatë Luftës së Dytë Botërore. Flota detare e aleatëve (SHBA-Britani-Holandë-Australi) pësoi një humbje të madhe ndaj flotës Perandorake Japoneze më 27 shkurt të vitit 1942.

93. Beteja ajrore e Shveinfurtit, 1943

Njihet si beteja më e madhe ajrore ndërmjet Gjermanisë dhe Forcave Ajrore Amerikane (USAAF). Beteja nisi kur USAAF sulmoi fabrikat e gjyleve në Shveinfurt. Duke qenë se 42 përqind e gjyleve prodhoheshin në këto fabrika, misioni i forcave aleate ishte shkatërrimi i plotë i tyre.

94. Beteja e Stalingradit, 1943

Beteja e Stalingradit ndërmjet Gjermanisë dhe aleatëve dhe Bashkimit Sovjetik konsiderohet shpesh herë si ngjarja që i dha një drejtim tjetër Luftës së Dytë Botërore. E zhvilluar në Stalingrad, kjo është beteja më e përgjakshme në historinë e njerëzimit me 1.5 milionë të vdekur.

95. Operacioni Bagration, 1944

Ky është emri i koduar i sulmit sovjetiko-bjellorus që gjatë Luftës së Dytë Botërore, që largoi gjithë forcat gjermane nga Bjellorusia dhe pjesa lindore e Polonisë nga data 22 qershor 1944 deri më 19 gusht 1944. Sulmi rezultoi në shkatërrimin pothuajse të plotë të ushtrisë gjermane.

96. Çlirimi i Parisit, 1944

Çlirimi i Parisit njihet dhe si “beteja për Parisin” u zhvillua nga data 19 gusht 1944 e deri në dorëzimin e garnizonit pushtues gjerman. Kryeqyteti i Francës administrohej nga Gjermania naziste që prej qershorit të vitit 1940. Çlirimi ishte një lëvizje e inskenuar nga Rezistenca Franceze me mbështetjen e aleatëve.

97. Beteja e Manilës, 1945

Beteja e Manilës nga 3 shkurti deri më 3 mars 1945 u zhvillua nga forcat amerikane, filipinase dhe japoneze. Beteja njëmujore rezultoi në gjakderdhje të tmerrshme dhe rezultoi në 100 mijë civilë të vrarë. Beteja përfundoi duke i dhënë fund pushtimit ushtarak tre vjeçar të Filipineve nga Japonia.

98. Beteja e Berlinit, 1945

Beteja e Berlinit është një prej betejave finale të Luftës së Dytë Botërore në skenën evropiane. Në atë që u quajt “Operacioni i Sulmit të Berlinit”, dy ushtri masive sovjetike e sulmuan Berlinin nga lindja dhe nga jugu, ndërkohë që një e tretë vërshoi drejt forcave gjermane të pozicionuara në veri të qytetit.

99. Lufta indo-pakistaneze, 1947

Lufta indo-pakistaneze e vitit 1947, nganjëherë njihet si lufta e parë e Kashmirit. Ajo ishte një luftë që zgjati nga viti 1947 – 1948 ndërmjet Indisë dhe Pakistanit për rajonin e Kashmirit. Ishte e para ndër katër luftërat ndërmjet dy vendeve që sapo kishin fituar pavarësinë.

100. Rrethimi i Sarajevës, 1996

Rrethimi i Sarajevës është më i gjati që ka ndodhur ndonjëherë në historinë moderne të luftës. Ky rrethim zgjati nga pesë prilli i vitit 1992 deri më 29 shkurt 1996. Rrethimi u krye gjatë luftës boshnjake, ndërmjet forcave të qeverisë boshnjake dhe ushtrisë popullore jugosllave dhe forcave të serbëve të Bosnjës.

 
 
 

Biologjia

Biologjia

Biologjia (nga greq. βίος, bios – jetë, dhe λόγος, logos – fjalë, mësim, dije) është shkenca që merret me studimin e jetës. Ajo studion veçoritë fizike dhe sjelljen e organizmave, klasifikimin e tyre, prejardhjen dhe zhvillimin e llojeve (specieve) dhe ndërveprimin që kanë njëra me tjetrën në lidhje me mjedisin.

Historia e biologjisë

Disa nga zbulimet më të mëdha në biologji janë:

Biologjia e parashtazorëve

Në grupin e njëqelizorëve përmblidhen shtazë shumë të vogla, trupi i të cilave përbëhet nga një qelizë e vetme, në të cilat kryhen të gjitha veprimet jetësore. Disa prej tyre jetojnë në ujërat tokësorë, të tjerat në ujërat e deteve e disa në organizmin e kafshëve, të bimëve, në trupin e njeriut etj. Sipas formës së trupit protozoarët ndryshojnë ndërmjet vete. Disa kanë formë të përhershme, por janë të pajisura me kamxhik (kamxhikorët), me qepalla (qepallorët), e disa nuk kanë formë të përhershme, siç janë amebat(rizopodet). Të gjitha këto shtazë me një emër i quajmë protozoare (parashtazore).

Anatomia

Anatomia  (gr. në kuptimin “me prerë diçka” ) është shkenca që studion ndërtimin dhe formën e qenieve apo organizmave të gjalla, si dhe zhvillimin e tyre.Në këtë grup bëjnë pjesë anatomia e njeriut, anatomia e shtazëve dhe anatomia e bimëve.

  • Anatomia e njeriutështë e ndarë në disa pjesë:
  1. Skeleti i njeriut
  2. Sistemi muskulor
  3. Sistemi i tretjes
  4. Sistemi nervor
  5. Lëkura

 

Fizika

Fizika

Fizika (greq. φυσική, fyziké = e natyrës) është dega e shkencës e cila merret me zbulimin dhe analizimin e fenomeneve fizike, çka përfshin studimin e lëndës dhe lëvizjen e saj në fabrikën e hapësirë-kohës, si dhe konceptet e forcës dhe energjisë. Në mënyrë më të përgjithsme ajo cilësohet si shkenca nëpërmjet së cilës njerëzit përpiqen të shpjegojnë dukuritë natyrore. Fizika njihet si “shkencë themelore” sepse fusha të tjera si kimia dhe biologjia hulumtojnë sisteme, veçoritë e të cilave varen nga ligjet e fizikës.

Zhvillimet në fizikë janë të lidhura ngushte me sektorin teknologjik, si dhe kanë infleunca shumë të thellë në shkencat e tjera , përfshirë matematikën dhe filozofinë. Për shembull, zhvillimi i teorisë së elektromagnetizmit çoi në krijimin e pajisjeve të shumta elektrike (televizori, kompjuterat, pajisjet shtepiake.); zhillimet në termodinamikë çuan në zhvillimin e mjeteve të motorizuara për transportin, si motori me avull; zhvillimet në mekanikë motivuan dhe ndihmuan në zhvillimin e analizës matematikës , kimisë kuantike , dhe përdorimit të pajisjeve eksperimentale si mikroskopi elektronik në mikrobiologji.

Fizika ndahet në dy disiplina: në fizikën teorike dhe fizikën eksperimentale. Fizika teorike merret kryesisht me formalizimn teorik te dukurive i cili bazohet ne koncepte matematike, ndërsa fizika eksperimentale merret me rikrijimin dhe matjen e dukurive të njohura natyrore . Megjithë kerkimet e shumta akoma kanë ngelur disa probleme të pazgjidhura në fizikë si dhe fusha të shumta kerkimi të cilat nuk janë eksploruar ende plotësisht.

Implikimet filozofike

Lindja e fizikës si shkencë në shumë mënyra i detyrohet filozofisë së lashtë greke. Filozofë të ndryshëm grekë avancuan teoritë e tyre të natyrës. Këto filluan që nga përpjekjet e para të Talesit për të karakterizuar lëndën, deduktimet e Demokritit se lënda duhet të reduktohet në një gjendje të pandryshueshme, deri tek astronomia e Ptolemeut. Libri i Aristotelit Fizika mbeti burimi i vetëm formal i shkencës deri kur Galileo Galilei filloi të eksperimentonte për të testuar vërtetësinë e pohimeve. Derin në shekullin e 18-të, fizika ishte e njohur si “Filozofia Natyrore”.

Nga fillimi i shekullit të 19-të fizika filloi të cilësohej si një disiplinë e veçantë e ndarë nga filozofia dhe shkencat e tjera. Fizika, si me pjesën tjetër të shkencës, mbështetet në filozofinë e shkencës për të dhënë një përshkrim adekuat të metodës shkencore.  Metoda shkencore përdor arsyetime a priori ose a posteriori si dhe përdorimin e inferencave Baeziane për të matur vlefshmërinë e një teorie të caktuar.
Shumë fizikantë kanë shkruar për implikimet filozofike të punës së tyre, për shembull Laplasi, i cili hodhi tezën e determinizmit kauzal, , Ervin Shrodingeri, i cili shkroi mbi mekanikën kuantike.  Matematikani fizicist Roger Penrose është quajtur një Platonist ngaStephen Hawking,  një çështje që Penrose e diskuton në librin e tij, Rruga drejt realitetit.  Hawking i referohet vetvetes si njëreduktionist i paturpshëm , gjë e cial bie ndesh me idetë e Penrose.Zhvillimi i fizikes i ka dhënë përgjigjje shumë pyetjeve të filozofëve të lashtë, por gjithashtu ka ngritur edhe pyetje të reja.Filozofia e fizikës ,studimi i çështjeve filozofike rreth fizikës, përfshin tema të tilla si natyra e hapësirës dhe kohës, determinizmin, dhe pikëpamje metafizike të tilla si empiricizmi, realizmi dhe natyralizmi.

Historia

Isak Njutoni (1643-1727)

Që nga antikiteti, njerëzit janë përpjekur për të kuptuar sjelljen e fenomeneve natyrore. Një mister i madh në ato kohëra ishte sjellja e parashikueshme e objekteve qiellor si Dielli dhe Hëna. Disa teori u propozuan, shumica e të cilave u hodhën poshtë.

Filozofi Tales (ca. 624-546 BC) qe i pari që refuzoi të pranojë shpjegime të mbinatyrshme, fetare apo mitologjike për dukuritë e natyrës. ai deklaroi hapur se çdo fenomen ka një shkak fizik. Teoritë e hershme fizike ishin të frazuara në aspektin filozofik, dhe asnjëherë nuk vërtetoheshin me anë të testimeve sistematike eksperimentale siç bëhet në ditët e sotme. Shumë ide nga teoritë e pranuara të Ptolemeut ose të dhe Aristotelit nuk janë të sakta kur krahasohen me vërejtjet e përditshme.

Megjithatë, shumë filozofë dhe astronomë të lashtësisë dhanë përshkrime të sakta në fushat e atomizmit dhe astronomisë. Leukipus (gjysma e parë e shek 5) qe i parë që propozoi atomizmin, kurse Arkimedi derivoi përshkrime shumë të sakta sasiore të mekanikës, zhurmës dhe hidrostatikës , duke përfshirë një shpjegim për parimin e levës . Mesjeta pa shfaqjen e fizikës eksperimentale e cila morri formë midis përpjekjeve të fizikantëve Muslimanë, më i famshmi nga të cilët qe Alhazen, e ndjekur nga fizika moderne e cila kryesisht morri formë në fillimin e Evropës moderne nga shumë fizikantë, më i famshmi nga të cilët qe Isak Njutoni, i cili ndërtoi teoritë e tija mbi punën e Galileo Galilei dhe Johan Keplerit. Në shekullin e 20, puna e Albert Ajnshtajnitshënoi një drejtim të ri në fizikë që vazhdon edhe në ditët e sotme.

 

Degët e fizikës

Fushat e teorive fizike

Edhe pse fizika përfshin një kategori të gjerë fenomenesh, degët themelore të fizikës janë mekanika klasike, elektromagnetizmi (i cili përfshin optikën), relativiteti, termodinamika, dhe mekanika kuantike. Seicila nga këto teori është testuar nga eksperimente të shumta dhe është provuar si e saktë në fushën e aplikimit të saj. Për shembull, mekanika klasike përshkuan në mënyrë korrekte lëvizjen e trupave në jetën e përditshme, megjithatë ajo nuk mund të aplikohet në shkallën atomike, atje ajo zëvendesohet nga mekanika kuantike, ndërsa për shpejtësi të krahasueshme me shpejtësinë e dritës, efektet relativistike bëhen më të rëndësishme. Edhe pse këto teori kuptohen shume mirë ato vazhdojnë të jenë fusha kërkimore — për shembull, një aspekt i rëndësishëm i mekanikës klasike e njohur si teoria e kaosit u zhvillua në shekullin e 20-te, tre shekuj pas formulimt origjinal të mekanikës nga Isak Njutoni (1642–1727). Teoritë themelore formojnë një bazë per studimin dhe kërkimin e temave më të specializuara. Një tabelë me këto teori, së bashku me konceptet që ato përdorin, mund të gjendet këtu.

 

Mekanika klasike

Një rrotull përdor parimin e avantazhit mekanik në mënyrë që një forcë e vogël mbi një distancë të madhe mund të ngrejë një ngarkesë të rëndë mbi një distancë të shkurtër.

Mekanika klasike është një model fizik i forcave që veprojnë mbi trupat. Zakonisht ajo rreferohet si “mekanika Njutoniane” sipas Isak Njutonit dhe ligjeve të Njutonit. Mekanika ndahet ne statikë, e cila modelon trupat në prehje, kinematikë, e cila modelon trupat në lëvizje, dhedinamika, e cila modelon trupat mbi të cilët aplikohen forca të ndryshme. Mekanika klasike e trupave të vazhduar dhe të deformueshëm njihet simekanika e vazhduar, e cila vetë ndahet në mekanikën e ngurtë dhe mekanikën fluide sipas gjëndjes së lëndës që studiohet. Kjo e fundit, mekanika elëngjeve dhe gazeve, përfshin hidrostatikën, hidrodinamikën, pneumatikën, aerodinamikën, dhe fusha të tjera. Mekanika statike merret me objekte që janë në prehje. Mekanika kinematike merret me objekte në lëvizje. Mekanika dinamike merret me lëvizjen e shkaktuar nga forcat që veprojnë mbi trupat.

Mekanika klasike jep rezultate të sakta në fushën e saj të aplikimit, e cila është eksperienca e përditshme. Ajo zëvendësohet nga mekanika relativiste për sisteme që lëvizin me shpejtësi të krahasueshme me atë të dritës, nga mekanika kuantike për sisteme në shkallë të vogël, dhe ngateoria kuantike relativiste e fushës për sisteme që kanë të dyja veçantitë e mësipërme. Megjithatë, mekanika klasike është akoma e dobishme, sepse ajo është shumë më e thjeshtë për tu aplikuar në krahasim me teoritë e tjera si dhe ka një fushë të gjerë aplikimi. Mekanika klasike mund të përdoret për të përshkruar lëvizjen e objekteve me përmasa të konsiderueshme (si topat ose makina), objekte astronomike (si planetet apo galaksitë), dhe disa objekte të caktuara mikroskopike (molekula organike).

Nje koncept i rëndësishëm në mekanikë është identifikimi i madhësive të konservuara si energjia dhe momenti, të cilat çojnë tek mekanikaLagranzhiane dhe ajo Hamiltoniane të cilat janë riformulime të ligjeve të Njutonit duke përdorur knoceptin e energjisë dhe vrullit (impulsit). Teori simekanika e fluideve si dhe teoria kinetike e gazeve janë rezultate të aplikimit të mekanikës klasike tek sistemet mikroskopike. Rezultate të kohëve të fundit në studimin e sistemeve dinamike jolineare i kanë dhënë lindje teorisë së kaosit, studimi i sistemeve ku ndyshime të vogla shkaktojnë efekte të mbëdha. Ligji gravitacional i Njutonit, i formuluar në mekanikën klasike,shpjegoi ligjet e Keplerit mbi lëvizjen planetare si dhe ndihmoi në transformimin e mekanikës klasike në një element të rëndësishëm të revolucionit shkencor.

 

Elektromagnetizmi

 

Vijat e forcës së fushës magnetike nga një copë magneti të formuara nga pluhuri i hekurit mbi një letër

Elektromagnetizmi përshkruan bashkëveprimet e thërrmijave të ngarkuara, me fushat elektrike dhe magnetike. Ai ndahet neelektrostatikë, e cila bën studimin e bashkëveprimeve midis ngarkesave në prehje, dhe elektrodinamikë, e cila studion bashkëveprimet midiss ngarkesave në lëvizje dhe rrezatimit. Teoria klasike e elektromagnetizmit është e bazuar në ligjin e forcës së Lorencit dhe tekekuacionet e Maksuellit.

Elektrostatika është studimi i fenomeneve që lidhen me trupa të ngarkuar në prehje. Siç përshkruhet nga ligji i Kulombit, trupa të tillë aplikojnë forca mbi njëri tjetrin. Sjellja e tyre mund të analizohet nëpërmjet koncepteve të fushës elektrike që rrethon çdo trup të ngarkuar, e tillë që çdo trup i ngarkuar i vendosur në këtë fushë është subjekt i nje force në madhësi të drejtëpërdrejtë me madhësinë e ngarkesës dhe madhësinë e vlerës së fushës magnetike në atë pozicion. Nëqoftëse forca është tërheqëse apo shtytëse kjo varet nga polariteti i ngarkesës. Elektrostatika ka aplikime të shumta, që variojnë që nga analiza e fenomeneve si vetëtimat deri tek ndërtimi i motorave , siç është për shembull motori elektrostatik.

Elektrodinamika është studimi i fenomeneve që lidhen me trupa të ngarkuara në lëvizje dhe fusha elektrike dhe magnetike që ndryshojnë në kohë. Meqënëse një ngarkesë në lëvizje prodhon një fushë magnetike, elektrodinamika merret me efekte si magnetizmi, rrezatimi elektromagnetik, dhe induksioni elektromagnetik, të cilat përfshinë aplikime praktike si gjeneratori elektrik si dhe motori elektrik. Kjo pjesë e elektrodinamikës, njihet si elektrodinamika klasike, ajo u shpjegua në një mënyrë sistematike nga Xhejms Klark Maksuell. Duhet thënë se janë ekuacionet e Maksuellit ato të cilat i pershkruajnë fenomenet elektrike me një përgjithësi të madhe. Një zhvillim i mëvonshëm është elektrodinamika kuantike, e cila përfshin ligjet e teorisë kuantike në mënyrë që të shpjegojë bashkëveprimin e rrezatimit me lëndën. Diraku, Hajzenbergu, dhe Pauli ishin disa nga pionerët që formuluan hapat fillestare që çuan tek elektrodinamikën kuantike. Elektrodinamika relativiste merr parsysh korrektimet relativiste të lëvizjes së trupave të ngarkuar që lëvizin me shpejtësi të përafërt me atë të dritës. Ajo zbatohet në fenomene që lidhen me përshpejtues ngarkesash si dhe me tuba elektronesh në voltazhe dhe korrente të larta.

Elektromagnetizmi përfshin fenomene të tjera elektromagnetike të jetës së përditshme. Për shembull, drita është një fushë elektromagnetike oshiluese që rrezatohet nga thërrmija të ngarkuara në lëvizje. Përveç gravitetit, shumica e forcave të përditshme janë rrjedhojë të forcës elektromagnetike.

Principet e elektromagnetizmit gjejnë aplikime në disiplina të shumta si tek mikrovalët, antenat, makinat elektrike, satelitët e komunikimit, bioelektromagnetika, plazma, kërkimet në përshpejtuesit bërthamorë, fibrat optike,në interferencën dhe kompatibilitetin elektromagnetik, në konvertimin e energjisë elektromekanike, deri tek aplikime teknologjike si radari dhemeteorologjia. Pajisjet elektromagnetike përfshinë transformatorët, çelsat elektrike, radio/TV, telefonin, motori elektrik, linjat e transmisionit, përçuesit e valëve, fibrat optike, dhe lazerin.

 

 

Termodinamika dhe Mekanika Statistike

 
 

 

Një sistem termodinamik tipik – nxehtësia lëviz nga dhoma e nxehtë (boileri) tek (kondensuesi) i ftohtë dhe nga ky proçes përftohet puna

Termodinamika studjon efektet e ndryshimit të temperaturës, shtypjes, dhe volumit në një sistem fizik në një shkallëmakroskopike, si dhe transferimin e energjisë si nxehtësia. Historikisht, termodinamika u zhvillua për të rritur efiçencëne motorëve me avull të hershëm.

Pika fillestare për trajtimin termodinamik te një problemi janë ligjet e termodinamikës, të cilat postulojnë që energjia mund të shkëmbehet midis sistemeve fizike si nxehtësi ose punë. Ato postulojnë gjithashtu edhe ekzistencën e një madhësie të quajtur entropi, e cila mund të përcaktohet për çdo sistem.  Në termodinamikë, bashkëveprimet midis ansambleve të mbëdha të objekteve studjohen dhe kategorizohen. Rëndesi të madhe për këtë mbajnë konceptet e sistemit dhe e mjedisit rrethues. Një sistem përbehet nga thermija, lëvizja mesatare e të cilave përcakton vetitë e tij, të cilat janë të lidhura me njëra tjetrën nëpërmjet ekuacioneve të gjëndjes. Vetitë mund të kombinohen për të shprehur energjinë e brëndshme dhe potencialin termodinamik, të cilat janë shumë të vlefshme për përcaktimin e konditave për ekuilibrin dhe proçeset spontane.

Mekanika statistike analizon sisteme makroskopike duke aplikuar parime statistikore në përbërësit e tyre mikroskopike. Ajo jep një mënyrë për lidhjen e vetive mikroskopike të atomeve dhe molekulave individuale me vetitë makroskopike të të gjithë materialit që mund të observohen në jetën e përditshme. Termodinamika mund të shpjegohet si një rezultat i natyrshëm i statistikës dhe mekanikës (klasike dhe kuantike) në një nivel mikroskopik. Në vecanti, mund të përdoret për llogaritjen e madhësive termodinamike të vetive të materialeve nga analizat spektroskopike të molekulave individuale. Në këtë mënyrë,ligjet e gazeve mund të derivohen , nga supozimi se gazi është një koleksion thërrmijash inidviduale, të cilat mund të trajtohen si sfera të ngurta me masë. Nga ana tjetër, nëqoftëse këto thërrmija individuale kanë një ngarkesë elektrike, atëhere përshpejtimi individual i këtyre thërrmijave do të shkaktojë emitimin e dritës. Ishin këto fakte të marra në konsiderate ato që çuan Maks Plankun të formulonte ligjin e rrezatimit të trupit të zi, vetem duke supozuar qe spektri i rrezatimit te emituar nga keto thermija nuk eshte constant ne lidhje me frekuencen, por eshte i kuantizuar.

 

 

 

Relativiteti

 

Test me saktësi të madhe i relativitetit të përgjithshëm nga sonda Kazini (pikëpamje artistike): sinjalet e radios të dërguara midis Tokës dhe sondës (valët e gjelbërta) janë të vonuara nga përkulja e hapësirë-kohës (vijat blu).

Relativiteti është një përgjithësim i mekanikes klasike që përshkruan objekte masive ose objekte që lëvizin me shpejtësi shumë të mbëdha, ose sisteme shumë masive. Ai përfshin relativitetin special dhe të përgjithshëm.

Teoria e relativitetit special u propozua më 1905 nga Albert Ajnshtajni në artikullin e tij “Mbi Elektrodinamikën e trupave në lëvizje”. Titulli i artikullit i referohet faktit se relativiteti special zgjidh problemin midis ekuacioneve të Maksuellit dhe mekanikes klasike. Teoria është e bazuar mbi dy postulate:  forma matematike e ligjeve fizike është invariante në të gjitha sistemet inerciale; dhe  shpejtësia e dritësnë boshllëk është konstante dhe e pavarur nga burimi i vëzhguesit. Në mënyrë që këto dy postulate mos kundështojnë njëra tjetrën kërkohet që hapësira dhe koha të unifikohen në fabrikën e hapesirë-kohës e cila varet në llojin e sistemit.

Relativitei special jep një sërë rezultatesh të habitshme që duket sikur shkojnë kundër intuitës, megjithatë të gjitha këto parashikime janë të verifikuara eksperimentalisht.Ai hedh poshte nocionet absolute të hapësirës dhe kohës duke pohuar se distanca dhe koha varen tek vëzhguesi, koha dhe hapësira perceptohen në mënyrë të ndryshme, në varësi të vëzhguesit. Teoria nxjerr në perfundimin se ndryshimi tekmasa, dimensionet, dhe koha shoqërohen me ndryshimet e shpejtësisë së trupit. Ajo gjithashtu jep edhe ekuivalencën e lëndës meenergjinë, siç jepet nga formula e ekuivalencës së masës me energjinë E = mc2, ku c është shpejtesia e dritës në boshllëk. Relativiteti special dhe relativiteti Galilean i mekanikës Njutoniane bien dakort kur shpejtësitë e trupave janë të vogla në krahasim me atë të dritës. Relativiteti special nuk e përshkruan gravitacionin; megjithatë duhet theksuar se ai mund të pershkruajë levizje të nxituara në mungesë të gravitetit.
Relativiteti i përgjithshëm është teoria gjeometrike e gravitacionit e publikuar nga Albert Ajnshtajni në 1915/16. Ajo unifikonrelativitetin special, ligjin universal të gravitetit të Njutonit, duke futur idenë se gravitacioni mund të përshkruhet nga kurbatura e hapësirësdhe kohës. Në relativitetin e përgjithshëm, kurbatura e hapësirë-kohës prodhohet nga energjia e lëndës dhe rrezatimit. Relativiteti i përgjithshëm ndryshon nga metrikat e teorive të gravitacionit nga përdorimi i ekuacionet e fushës të Ajnshtajnit të cilat lidhin përmbajtjen e hapësirë-kohës me vete hapësirë-kohën. Invarianca lokale e Lorencit kërkon që manifoldi në RP të jetë 4-dimensional dhe Lorencian në vend të atij Rimanian. Për më tepër, parimi i kovariancës së përgjithshme e bën të domosdoshme përdorimin e analizës tensoriale.

Suksesi i pare i relativitetit të përgjithshëm qe në shpjegimin e preçesionit anormal të perihelionit të Mërkurit. Në 1919, Artur Edingtonlajmëroi që vëzhgimi i një ylli pranë eklipsit diellor konfirmoi parashikimet e relativitetit të përgjithshëm se trupat masivë mund të përkulin dritën. Që atëhere, shumë observime dhe eksperimente kanë konfirmuar shumë nga parashikimet e relativitetit të përgjithshëm, përfshirë bymimi kohor gravitacional, zhvendosja në të kuqe e gjatësisë valore të dritës, vonesën e sinjalit, dhe rrezatimin gravitacional. Për më tepër, vëzhgime të shumta në kohën e sotme interpretohen si nje afirmim pozitiv i një nga parashikimeve më të çuditshme dhe ekzotike të relativitetit të përgjithshëm, ekzistencës së vrimave të zeza.

 

 

 

 

Mekanika kuantike

 

Disa nga orbitalet e para elektronike të atomit të hidrogjenit të treguara si grafe të ngjyrosura tëdensitetit probabilistik

Mekanika kuantike është dega e fizikës që trajton sistemet atomike dhe nënatomike si dhe bashkëveprimin e tyre me rrezatimin në terma të madhësive të observueshme. Ajo bazohet mbi faktin që të gjitha format e energjisë lëshohen në njësi diskrete të quajtura “kuante”. Duhet theksuar se, teoria kuantike lejon vetëm përdorimin e llogaritjeve probabilistike ose statistike mbi tiparet e thërrmijave nënatomike, të dhëna nëpërmjet funksionit valor. Ekuacioni i Shrodingerit në mekanikën kuantike luan rolin analog që ligjet e Njutonit dhe ligji i konservimit të energjisë luajnë në mekanikën klasike — pra, ai parashikon sjelljen e sistemeve dinamike në të ardhmen— ky funksion është një ekuacion vale i dhënë në terma të funksionit valor i cili parashikon në një mënyrë analitike dhe preçise probabilitetin e ngjarjeve dhe rezultateve.

Sipas teorive të vjetra të fizikës klasike, energjia trajtohet si një fenomen i vazhdueshëm, kurse lënda mendohet si diçka që zë një vend në hapësire dhe lëviz në mënyrë të vazhdueshme. Sipas teorisë kuantike, energjia emetohet dhe absorbohet në njësi të vogla, diskrete. Një copë individuale ose paketë energjie, quhet një kuant (shumës. kuante), kështu që në disa raste ajo sillet tamam si një grimcë lënde; të gjitha thërrmijat shfaqin veti valore kur janë në lëvizje kështu që në mekanikën kuantike lënda nuk mendohet si e lokalizuar në një vend por si e shpërndarë në një farë mënyre.Për shembull, drita, ose rrezatimi elektromagnetik, që lëshohet ose absorbohet nga një atom ka vetëm frekuenca (ose gjatësi valësh) të caktuara, siç mund të shihet nga vijat spektrale që i korrespondojnë elementit të atij atomi. Teoria kuantike tregon se keto frekuenca i korrespondojnë energjive të përcaktuara të kuanteve të dritës, ose fotoneve, kjo del nga fakti qeelektronet në një atom lejohen të marrin vetem vlera të caktuara të energjisë, ose e thënë ndryshe elektronet mund të ekzistojne vetëm në nivele të caktuara energjitike, një kuant energjie emetohet ose absorbohet kur frekuenca është në proporcion të drejtë me diferencën e energjisë me dy niveleve.

Formalizmi i mekanikes kuantike u zhvillua gjatë 1920-ve. Në 1924, Luiz de Brojli propozoi se valët dritore nuk janë të vetmet të cilat shfaqin një karaker dual, pra vala sillet si thërmije siç ndodh në efektin fotoelektrik dhe në spektrat atomike, edhe thërrmijat grimcore shfaqin dukuri valore. Sugjerimi i de Brojlit dha dy formulime të ndryshme të mekanikës kuantike.Mekanika valore e Ervin Shrodingerit (1926) përfshin përdorimin e një koncepti matematik, funksionit valor, i cili është i lidhur me probabilitetin e gjëndjes së një thërrmije në një pikë të hapësirës. Mekanika e matricave e Uerner Hajzenbergut (1925) nuk e përmend fare konceptin e funksionit valor ose koncepte të ngjashme, e megjithatë ajo u tregua se ishte komplet ekuivalente me teorinë e Shrodingerit. Një zbulim shume i rëndësishëm në teorine kuantike është parimi i papërcaktueshmërisë, i enunciuar për herë të parë nga Hajzenbergu në 1927, i cili vendos një limit absolut teorik në saktësinë që mund të arrihet në disa matje; si rezultat i kesaj, mendimi i disa shkencetareve se gjendja fizike e nje sistemi mund të matet në menyre ekzakte për tu përdorur në parashikimin e gjendjes së sistemit në të ardhmen duhet të braktisej. Mekanika kuantike u kombinua me teorinë e relativitetit në formulimin e P. A. M. Dirakut (1928), e cila, përveç të tjerash, parashikoi ekzistencën e anti-thërrmijave. Zhvillime të tjera të teorisë përfshinë statistikën kuantike, të prezantuar në një formë nga Ajnshtajni dheS. N. Bose (statistika Bose-Ajnshtajn) dhe në një formë tjetër nga Diraku dhe Enriko Fermi ( statistika Fermi-Dirak); Elektrodinamika kuantike, merret me bashkeveprimin midis thërrmijave të ngarkuara dhe fushës elektromagnetike; përgjithësimi i saj jepet nga, teoria kuantike e fushës; dhe elektronika kuantike. Zbulimi i mekanikës kuantike në fillimin e shekullit të 20-të revolucionoi fizikën, sic shihet mekanika kuantike është një nga degët më themelore në pothuajse të gjitha fushat kontemporare të kerkimit.

 

Teoria dhe eksperimenti

Kultura e kërkimit në fizikë ndryshon nga shumica e shkencave në ndarjen e teorisë dhe eksperimentit. Që nga shekulli i dymbëdhjetë, shumica e fizikantëve jane specializuar ose nëfizikën teorike ose në atë eksperimentale. Fizikanti i madh Italian Enriko Fermi (1901–1954), i cili bëri kontribute themelore si në teori ashtu edhe në fushën eksperimentale në fizikën bërthamore, mund të thuhet se qe një veçanti. Në kontrast me këtë, pothuajse të gjithë teoricienët e suksesshëm në biologji dhe kimi (për shembull kimisti kuantik dhe biokimistiAmerikan Linus Pauling) kane qënë eksperimentalist, edhe pse në kohët e fundit kjo po ndryshon.

Teoricienet kërkojnë të zhvillojnë modele matematike që bien dakort me eksperimentet ekzistuese por në të njëjtën kohë bëjnë parashikime për rezultate në të ardhmen, ndërsa eksperimentalistët bëjnë eksperimente për testimin e parashikimeve teorike si dhe eksplorojnë (zbulojnë) fenomene te reja. Edhe pse teoria dhe eksperimenti janë të zhvilluara në mënyrë të ndarë ato varen ngushtë tek njëra tjetra. Progresi në fizikë vjen kur eksperimentalistët bëjnë një zbulim që teoritë ekzistuese nuk mund ta shpjegojnë, ose kur teoritë e reja japin baza për parashikime eksperimentale të testueshme. Teoricienët punojnë ngushtë me eksperimentalistët që zakonisht janë ata që përdorin fenomenologjinë.

Fizika teorike është e lidhur ngushtë me matematikën, e cila është gjuha mbi të cilën teoritë fizike janë të bazuara, duhet thënë se fusha të tëra të matematikës, si analiza matematike, u shpikën posaçërisht për të zgjidhur problemet fizikë.

 

Fushat e kërkimit

Fushat kontemporante të kërkimit në fizikë mund të ndahen në fizikën e materies së kondensuar; fizikën atomike, molekulare, dhe optike; fizikën bërthamore; astrofizikën; gjeofizikëndhe biofizikën. Disa departamente fizike kane edhe fusha speciale kerkimi mbi edukimin në fizikë. Që nga shekulli i njëzetë, fushat individuale të fizikës kanë filluar të bëhen shumë tëspecializuara, sot shumica e fizikantëve punojnë në një fushë të vetme gjatë gjithë karrieres së tyre. “Universalistë” si Albert Ajnshtajni (1879–1955) dhe Lev Landau (1908–1968), të cilët punuan në fusha të shumta në fizikë, në kohët e sotme janë shumë të rrallë

 

Fizika e materies së kondensuar

 
 

 

Të dhëna mbi shpërndarjen e shpejtësisë për një gaz të atomeve tërubidiumit, konfirmuan zbulimin e një faze të re të lëndës të quajtur,kondensatet Boze-Ajnshtajn

Fizika e materies së kondensuar është një fushë e fizikës që merret me vetitë fizike makroskopike të lëndës. Në vecanti, ajo merret me fazat e kondensuara që shfaqen sa herë që numri i përbërëseve të sistemit është shumë i madh dhe forcat e bashkëveprimit midis përbërëseve janë shumë të forta. Shembujt më të njohur janë fazat e kondensuara tëngurta dhe lëngjet, të cilat janë rrjedhojë e lidhjeve dhe forcave elektromagnetike midis atomeve. Forma më ekzotike të fazave të kondensuara përfshinë superfluidet dhe Kondensatet Boze-Ajnshtajn të gjetura në disa sisteme atomike nëtemperatura shume të ulta, si dhe fazën superpërcjellëse që shfaqet në elektrone përcjellës në disa materiale të caktuara, si dhe fazat ferromagnetike dhe antiferromagnetike të spinit në laticën atomike.

 

 

Fizika atomike, molekulare, dhe optike

 

 

Një shkencëtar ushtrie punon me një lazer mbi një tavolinë optike.

Fizika atomike, molekulare, dhe optike (AMO) është studimi i bashkëveprimeve lëndë-lëndë dhe dritë-lëndë në shkallën e një atomi të vetëm ose për disa struktura që përmbajnë vetëm pak atome. Të treja deget janë të grupuara së bashku për shkak të ndërlidhjeve, ngjashmërise së metodave që përdoren dhe shkalleve të ngjashme të energjisë. Të treja zonat përfshijnë trajtime klasike ose kuantike; siç dihet analizimi i sistemit bëhet nga një këndvështrim mikrosokpik (në kontrast me analizimin makroskopik).

Fizika atomike studjon çatinë elektronike të atomeve. Fusha kërkimore në kohët tona po fokusohet në kontrollin kuantik, ftohjen dhe zënien në grackë të atomeve dhe ioneve, në përplasjet dinamike në temperaturë të ulta si dhe në sjelljen e gazeve që bashkëveprojnë në mënyrë të dobët (Kondensatet Bose-Ajnshtajn si dhe sistemet e holluara Fermionike të degjeneruara),në matjen me preçision të konstanteve themelore si dhe në efektet e korrelacioneve të elektroneve në strukturën dhe dinamikën e sistemeve. Fizika atomike është e infulencuar nga bërthama (shiko, për shembull, ndarjen e niveleve energjitike), kurse fenomene intra-bërthamore si fisionidhe fuzioni konsiderohen pjesë të fizikës bërthmore.

Fizika molekulare fokusohet në struktura multi-atomike si dhe në bashkëveprimin e tyre të brendshëm ose të jashtëm me lëndën dhe dritën. Fizika optike është e veçantë nga optika sepse ajo nuk tenton që të fokusohet në kontrollimin e fushave klasike të dritës nga objektet makroskopike, por në vetitë themelore të fushave optike dhe bashkëveprimit të tyre me dritën në botën mikroskopike.

 

 

Fizika bërthamore

 

Një ngjarje e simuluar në një nga detektorët CMS të Përplasësi i Madh i Hadroneve, tregon shfaqjen e bozonit Higgs.

Fizika bërthamore merret me studimin e përbërëseve elementare të lëndës dhe energjisë, si dhe me bashkëvepimet mes tyre. Ajo njihet gjithashtu edhe si “fizika e energjisë së lartë”, sepse shumë thërrmija elementare nuk shfaqen zakonisht, veçse në përplasje që ndodhin në energjira shumë të larta me thërrmijat e tjera, siç ndodh në përshpejtuesit e thërrmijave.

Tani, bashkëveprimet e thërrmijave elementare përshkruhen nga Modeli Standart. Ky model merr parasysh 12 thërrmija të njohura të lëndes të cilat bashkëveprojnë nëpërmjet forcave themelore të fortë, të dobët, dhe asaj elektromagnetike. Dinamika e thërrmijave të lëndës përshkruhet nëpërmjet shkëmbimit thërrmijave mesazhere që mbajnë forcat. Këto thërrmija mesazhere njihen rrespektivisht si gluonet, W dhe W+ dhebozoni Z, si dhe fotoni. Modeli Standart gjithashtu parashikon ekzistencën e një thërrmije të njohur si bozoni Higgs, ekzistenca e të cilit nuk është verifikuar akoma.

 

 

ASTROFIZIKA

 

Imazhi i dritës së dukshme nga thellësia e universit, Fusha ultra e thellë e Habëllit

Astrofizika dhe astronomia janë aplikimet e teorisë dhe metodave fizike për studimin estrukturës yjore, evolucionit yjor, origjinës së sistemit diellor, dhe problemeve të lidhura mekozmologjinë. Për shkak se astrofizika është një subjekt shumë i gjerë, astrofizikantët zakonisht aplikojnë shumë disiplina të fizikës, përfshirë mekanikën, elektromagnetizmin, mekanikën statistike, termodinamikën, mekanikën kuantike, relativitetin, fizikën bërthamore, dhe fizikën atomiko-molekulare.

Astrofizika u zhvillua nga shkenca e vjetër e astronomisë. Astronomët e civilizimeve të hershme bërën vëzhgime metodike të qiellit, kjo duket nga artifaktet e shumta astronomike të kohëve të hershme të gjetura në kultura të ndryshme. Pas shekujsh zhvillimi nga astronomët Babiloniane dhe Greke, astronomia perëndimore u fut në një periudhë letargjike për katërmbëdhjetë shekuj deri në ardhjen eNicolaus Copernicus i cili modifikoi sistemin Ptolemaik duke vendosur diellin në qendër të universit. Observimet e detajuara të Tycho Brahes çuan në Ligjet e Keplerit të lëvizjes planetare. Në të njëjtën kohë teleskopi i Galileut ndihmoi në zhvillimin e shkencës moderne. Teoria e Njutonit e gravitetit universal dha një bazë dinamike për ligjet e Keplerit. Në fillim te shekullit te 19-te., shkenca e mekanikes qiellore arriti një stad shumë të zhvilluar në duart e Leonhard Euler, J. L. Lagranzhit, P. S. Laplasit, dhe të tjerëve. Teknika matematike të fuqishme bënë të mundur zgjidhjen analitike të disa nga problemeve më thelbesore të gravitacionit klasik të zbatura tek sistemi diellor. Në fund të shekullit të 19-të, zbulimi i vijave spektrale në dritën e diellit provoi se elementet e gjetur tek Dielli gjënden edhe në Toke. Gjatë kësaj kohe interesi u zhvendos nga përcaktimi i distancës dhe pozicionit të yjeve tek përcaktimi i përbërjes së tyre fizike (shikonistruktura yjore dhe evolucioni yjor). Për shkak se aplikimi i fizikës tek astronomia ka zënë nje rol thelbësor përgjatë shekullit të 20-të, diferencimi midis astronomisë dhe astrofizikës është zhdukur.

Zbulimi nga Karl Jansky në 1931 që radio sinjalet e emetuara nga trupat qiellore shënoi fillimin e shkencës së radio astronomisë. Në kohët e fundit, zbulimet astronomike janë zgjeruar me hedhjen e sondave kozmike. Perturbimet dhe interferenca nga atmosfera e Tokes e bejnë të domosdoshme përdorimin e astronomisë së rrezeve-X,infra te kuqe, ultraviolet, rreze gama. Teleskopi hapësinor Habëll, i lëshuar në 1990, ka bërë të mundur shikimin e pamjeve vizuale të një kualiteti dhe qartësie të lartë që ja kalon pamjeve të marra nga instrumentet tokësore; vëzhgimet nga Toka përdorin teleskope me optikë adaptive e cila bën të mundur kompesimin e turbulencës pranë atmosferës së Tokës.

Kozmologjia fizike është studimi i formimit dhe evolucionit të universit në shkallat më të mbëdha. Teoria e relativitetit e Albert Ajnshtajnit luan një rol thelbësor në teoritë moderne kozmologjike. Në fillim të shekullit të 20-të, zbulimi i Habëllit që universi po zgjerohej, siç tregohet nga diagrami i Habëllit, bëri që të dilnin teori të reja si Modeli i gjendjes se qendrueshme te universit dhe ai i Bumit te madh. Teori e Bumit te Madh u konfirmua nga suksesi i parashikimeve të teorisë së Nuklosintezës së Bumit te Madh dhe zbulimit të sfondit kozmik mikrovalor në 1964. Modeli i Bumit të madh qëndron mbi dy shtylla teorike: Teoria e relativitetit të përgjithshëm e Albert Ajnshtajnit dhe parimi kozmologjik. Kozmologjistët, kohët e fundit kanë formuar një model preçiz të evolucionit të universit, i cili perfshin inflacionin kozmik, energjinë e zezë dhe lëndën e zezë.

 

FIZIKA E APLIKUAR

Fizika e aplikuar është një term i përgjithshëm për fizikën që hyn në pune për një përdorim të caktuar. Aplikimi dallohet nga fizika e pastër nga një kombinim delikat i faktorëve si motivacioni i kërkuesve dhe sjellja e tyre në lidhje me teknologjinë ose shkencën që ndikohet nga puna e tyre.[20] Kjo degë ndryshon nga inxhinieria sepse fizikanti mund të mos dizenjojë ndonje gjë të caktuar, por ai i perdor konceptet fizike gjatë kohës që bën kërkime me qëllim që të zhvillojë teknologji të reja për zgjidhjen e një problemi. Kjo në një fare mënyre është e ngjashme me matematikën e aplikuar. Fizikantët e aplikuar mund të jenë të interesuar në përdorimin e fizikës për kërkime shkencore. Për shembull,njerzit që punojnë nëpërshpejtuesit bërthamorë kërkojnë që të ndërtojnë detektorë më të mirë thërrmijash për kërkime në fizikën teorike.

Fizika përdoret jashtëzakonisht shumë në çdo degë inxhinierie. Për shembull, statika, një nëndegë e mekanikës, përdoret për ndërtimin e urave ose strukturave të tjera, kurse akustikapërdoret për të ndërtuar salla më të mira për koncertet ose operat. Një kuptim i fizikës është shumë i rëndësishëm në dizenjimin e simulatorëve realistë për fluturime ose për lojrat kompjuterike, si në motorin fizik, apo edhe në filma për arritjen e efekteve realiste.

 

Fizika përdoret jashtëzakonisht shumë në çdo degë inxhinierie. Për shembull, statika, një nëndegë e mekanikës, përdoret për ndërtimin e urave ose strukturave të tjera, kurse akustikapërdoret për të ndërtuar salla më të mira për koncertet ose operat. Një kuptim i fizikës është shumë i rëndësishëm në dizenjimin e simulatorëve realistë për fluturime ose për lojrat kompjuterike, si në motorin fizik, apo edhe në filma për arritjen e efekteve realiste.

 

 

 Edukimi në fizikë

Fizika edukative i referohet metodave të tanishme pedagogjike që përdoren për të mësuar fizikën, si dhe asaj pjese të kërkimeve pedagogjike që kërkojnë të përmirësojnë këto metoda. Historikisht, fizika është mësuar në shkollën e lartë dhe në nivelin unversitar, së bashku me ushtrimet e laboratorit të cilat kanë për qëllim verifikimin e koncepteve që janë shpjeguar gjatë leksioneve. Programet universitare zakonisht përfshinë trainimin në degët themelore, të fizikës klasike dhe asaj kuantike. Trainimi specializohet më tej kur studenti mbron doktoraturën për një temë të caktuar. Shumica e universiteteve kontemporane kanë grupe të specializuar brenda departamentit të cilat merren me një program të caktuar, (si psh grupi i optikës kuantike). Një nga pedagogët më te famshëm në fizikë Riçard Fajman mendonte se dhënia e mësimit ne fizikë qe një art më vete.

 

Kimia

Kimia është shkenca ose me saktë ajo e degë e shkencave natyrore që merret me studimin e ndërtimit dhe vetive të materies dhe transformimeve të saj. Është studimi i vetive dhe strukturës së atomeve(duke përfshirë dhe izotopet e tyre të qëndrueshëm apo radioaktive), të përbërjeve dhe molekulave, të përzierjeve dhe të tretësirave, si elemente bazë të natyrës dhe se si ato kombinohen për të formuar stadet e ndryshme të materies që na formojnë në dhe çdo gjë që na rrethon. Njohja e strukturës elektronike të atomeve është baza e kimise konvencionale, ndërsa njohja e strukturës së bërthamës është baza e kimisë bërthamore. Prishja dhe formimi i lidhjeve mes atomeve dhe molekulave janë përgjegjës për transformimin e materies. Fizika, kimia dhe biologjia janë tri shkenca natyrore. Quhen shkenca natyrore meqë studiojnë natyrën d.m.th., botën që na rrethon me të gjitha pasuritë e saj dhe dukuritë e shumta që ndodhin në të. Natyrën e përbëjnë Toka,Dielli, planetë, ajri, uji, mikrogjallesat, bimët, shtazët dhe njeriu. Objekt studimi i kimisë është natyra bashkë me dukuritë që ndodhin në të.

Disiplina të kimisë

  • Kimia organike
  • Kimia inorganike
  • Kimia fizike
  • Kimia analitike
  • Biokimia
  • Kimia farmaceutike
  • Kimia industriale
  • Kimia ushqimore
  • Kimia makromolekulare
  • Kimia teorike

Lista e elementeve kimikë

Elementet kimike, të renditura sipas alfabetit : paraqitja e elementeve kimike. Shenjat kimike elementet kimike ne fillim janë paraqitur me fotografi pasi kane qen te pakta. Këtë ide nuk e përkrahi daltoni i cili i paraqiti me rrathë dhe i krahasoi me planetë por këtë ide nuk e përkrahu breceliusi i cili tha qe shenje kimike duhet te mirret shenja e pare e atij elementi dhe nëse elementet fillojnë me emër te njëjte duhet te mirret një shkronje tjetër me te dorës e vogël qe e përben atë element.

Emri Simboli kimik Numri rendor Pesha atomike Dendësia në 20° Celsius Pika e shkrirjes Pika e valimit Viti i zbulimit Zbuluesi
Aktini Ac 89 227,0278 g/mol 10,07 kg/l 1047 °C 3197 °C 1899 Debierne
Alumini Al 13 26,981539 g/mol 2,70 kg/l 660,5 °C 2467 °C 1825 Oersted
Americi Am 95 243,0614 g/mol 13,67 kg/l 994 °C 2607 °C 1944 Seaborg
Antimoni Sb 51 121,75 g/mol 6,69 kg/l 630,7 °C 1750 °C parahistorik panjohur
Argoni Ar 18 39,948 g/mol 1,66 g/l -189,4 °C -185,9 °C 1894 Ramsay dhe Rayleigh
Argjendi Ag 47 107,8682 g/mol 10,49 kg/l 961,9 °C 2212 °C parahistorik panjohur
Ari Au 79 196,96654 g/mol 19,32 kg/l 1064,4 °C 2940 °C parahistorik panjohur
Arseniku As 33 74,92159 g/mol 5,72 kg/l 613 °C 613 (sublimuar) °C 1250 Albertus Magnus
Astati At 85 209,9871 g/mol   302 °C 337 °C 1940 Corson dhe MacKenzie
Azoti N 7 14,00674 g/mol 1,17 g/l -209,9 °C -195,8 °C 1772 Rutherford
Bakri Cu 29 63,546 g/mol 8,92 kg/l 1083,5 °C 2595 °C parahistorik panjohur
Bariumi Ba 56 137,327 g/mol 3,65 kg/l 725 °C 1640 °C 1808 Davy
Berkeliumi Bk 97 247,0703 g/mol 13,25 kg/l 986 °C   1949 Seaborg
Beriliumi Be 4 9,012182 g/mol 1,85 kg/l 1278 °C 2970 °C 1797 Vauquelin
Bori B 5 10,811 g/mol 2,46 kg/l 2300 °C 2550 °C 1808 Davy u. Gay-Lussac
Bohriumi Bh 107 262,1229 g/mol       1976 Oganessian
Bromi Br 35 79,904 g/mol 3,14 kg/l -7,3 °C 58,8 °C 1826 Balard
Ceziumi Cs 55 132,90543 g/mol 1,90 kg/l 28,4 °C 690 °C 1860 Kirchhoff dhe Bunsen
Kaliforniumi Cf 98 251,0796 g/mol 15,1 kg/l 900 °C   1950 Seaborg
Keriumi Ce 58 140,115 g/mol 6,77 kg/l 798 °C 3257 °C 1803 von Hisinger dhe Berzelius
Curiumi Cm 96 247,0703 g/mol 13,51 kg/l 1340 °C   1944 Seaborg
Darmstadtiumi Ds 110 269 g/mol       1994 Gesellschaft für Schwerionenforschung
Dubniumi Db 105 262,1138 g/mol       1967/70 Flerow ose Ghiorso
Disprosiumi Dy 66 162,5 g/mol 8,56 kg/l 1409 °C 2335 °C 1886 Lecoq de Boisbaudran
Einsteiniumi Es 99 252,0829 g/mol   860 °C   1952 Seaborg
Hekuri Fe 26 55,847 g/mol 7,87 kg/l 1535 °C 2750 °C parahistorik panjohur
Erbiumi Er 68 167,26 g/mol 9,05 kg/l 1522 °C 2510 °C 1842 Mosander
Europi Eu 63 151,965 g/mol 5,25 kg/l 822 °C 1597 °C 1901 Demaçay
Fermiumi Fm 100 257,0951 g/mol       1952 Seaborg
Fluori F 9 18,9984032 g/mol 1,58 g/l -219,6 °C -188,1 °C 1886 Moissan
Fosfori P 15 30,973762 g/mol 1,82 kg/l 44 (P4) °C 280 (P4) °C 1669 Brandt
Franciumi Fr 87 223,0197 g/mol   27 °C 677 °C 1939 Perey
Gadolini Gd 64 157,25 g/mol 7,89 kg/l 1311 °C 3233 °C 1880 de Marignac
Galiumi Ga 31 69,723 g/mol 5,91 kg/l 29,8 °C 2403 °C 1875 Lecoq de Boiskaudran
Germaniumi Ge 32 72,61 g/mol 5,32 kg/l 937,4 °C 2830 °C 1886 Winkler
Hafniumi Hf 72 178,49 g/mol 13,31 kg/l 2150 °C 5400 °C 1923 Coster dhe vón Hevesy
Hassiumi Hs 108 265 g/mol       1984 Gesellschaft für Schwerionenforschung
Heliumi He 2 4,002602 g/mol 0,17 g/l -272,2 °C -268,9 °C 1895 Ramsay dhe Cleve
Hidrogjeni H 1 1,00794 g/mol 0,084 g/l -259,1 °C -252,9 °C 1766 Cavendish
Holmiumi Ho 67 164,93032 g/mol 8,78 kg/l 1470 °C 2720 °C 1878 Soret
Indiumi In 49 114,82 g/mol 7,31 kg/l 156,2 °C 2080 °C 1863 Reich dhe Richter
Iridiumi Ir 77 192,22 g/mol 22,65 kg/l 2410 °C 4130 °C 1803 Tenant
Jodi I 53 126,90447 g/mol 4,94 kg/l 113,5 °C 184,4 °C 1811 Courtois
Kadmiumi Cd 48 112,411 g/mol 8,64 kg/l 321 °C 765 °C 1817 Stromeyer dhe Hermann
Kalcium Ca 20 40,078 g/mol 1,54 kg/l 839 °C 1487 °C 1808 Davy
Kaliumi K 19 39,0983 g/mol 0,86 kg/l 63,7 °C 774 °C 1807 Davy
Kallaj Sn 50 118,71 g/mol 7,29 kg/l 232 °C 2270 °C parahistorik panjohur
Karboni C 6 12,011 g/mol 3,51 kg/l 3550 °C 4827 °C parahistorik panjohur
Klori Cl 17 35,4527 g/mol 2,95 g/l -101 °C -34,6 °C 1774 Scheele
Kobalti Co 27 58,9332 g/mol 8,89 kg/l 1495 °C 2870 °C 1735 Brandt
Kromi Cr 24 51,9961 g/mol 7,14 kg/l 1857 °C 2482 °C 1797 Vauquelin
Kriptoni Kr 36 83,8 g/mol 3,48 g/l -156,6 °C -152,3 °C 1898 Ramsay dhe Travers
Lantani La 57 138,9055 g/mol 6,16 kg/l 920 °C 3454 °C 1839 Mosander
Lawrenciumi Lr 103 260,1053 g/mol       1961 Ghiorso
Lutetiumi Lu 71 174,967 g/mol 9,84 kg/l 1656 °C 3315 °C 1907 Urbain
Litiumi Li 3 6,941 g/mol 0,53 kg/l 180,5 °C 1317 °C 1817 Arfvedson
Magneziumi Mg 12 24,305 g/mol 1,74 kg/l 648,8 °C 1107 °C 1755 Black
Mangani Mn 25 54,93805 g/mol 7,44 kg/l 1244 °C 2097 °C 1774 Gahn
Meitneriumi Mt 109 266 g/mol       1982 Gesellschaft für Schwerionenforschung
Mendelevium Md 101 258,0986 g/mol       1955 Seaborg
Zhiva Hg 80 200,59 g/mol 13,55 kg/l -38,9 °C 356,6 °C parahistorik panjohur
Molibdeni Mo 42 95,94 g/mol 10,28 kg/l 2617 °C 5560 °C 1778 Scheele
Natriumi Na 11 22,989768 g/mol 0,97 kg/l 97,8 °C 892 °C 1807 Davy
Neodimi Nd 60 144,24 g/mol 7,00 kg/l 1010 °C 3127 °C 1895 von Welsbach
Neoni Ne 10 20,1797 g/mol 0,84 g/l -248,7 °C -246,1 °C 1898 Ramsay u. Travers
Neptuni Np 93 237,0482 g/mol 20,48 kg/l 640 °C 3902 °C 1940 McMillan dhe Abelson
Nikeli Ni 28 58,69 g/mol 8,91 kg/l 1453 °C 2732 °C 1751 Cronstedt
Niobiumi Nb 41 92,90638 g/mol 8,58 kg/l 2468 °C 4927 °C 1801 Hatchet
Nobeliumi No 102 259,1009 g/mol       1958 Seaborg
Oksigjeni O 8 15,9994 g/mol 1,33 g/l -218,4 °C -182,9 °C 1774 Priestley dhe Scheele
Osmiumi Os 76 190,2 g/mol 22,61 kg/l 3045 °C 5027 °C 1803 Tenant
Palladiumi Pd 46 106,42 g/mol 12,02 kg/l 1552 °C 3140 °C 1803 Wollaston
Platini Pt 78 195,08 g/mol 21,45 kg/l 1772 °C 3827 °C 1557 Scaliger
Plumbi Pb 82 207,2 g/mol 11,34 kg/l 327,5 °C 1740 °C parahistorik panjohur
Plutoni Pu 94 244,0642 g/mol 19,74 kg/l 641 °C 3327 °C 1940 Seaborg
Poloniumi Po 84 208,9824 g/mol 9,20 kg/l 254 °C 962 °C 1898 Marie und Pierre Curie
Praseodimi Pr 59 140,90765 g/mol 6,48 kg/l 931 °C 3212 °C 1895 von Welsbach
Prometiumi Pm 61 146,9151 g/mol 7,22 kg/l 1080 °C 2730 °C 1945 Marinsky dhe Glendenin
Protaktini Pa 91 231,0359 g/mol 15,37 kg/l 1554 °C 4030 °C 1917 Soddy, Cranston dhe Hahn
Radiumi Ra 88 226,0254 g/mol 5,50 kg/l 700 °C 1140 °C 1898 Marie dhe Pierre Curie
Radoni Rn 86 222,0176 g/mol 9,23 g/l -71 °C -61,8 °C 1900 Dorn
Rheniumi Re 75 186,207 g/mol 21,03 kg/l 3180 °C 5627 °C 1925 Noddack, Tacke und Berg
Rhodiumi Rh 45 102,9055 g/mol 12,41 kg/l 1966 °C 3727 °C 1803 Wollaston
Roentgeniumi Rg 111 272 g/mol       1994 Gesellschaft für Schwerionenforschung
Rubidiumi Rb 37 85,4678 g/mol 1,53 kg/l 39 °C 688 °C 1861 Bunsen dhe Kirchhoff
Rutheniumi Ru 44 101,07 g/mol 12,45 kg/l 2310 °C 3900 °C 1844 Claus
Rutherfordiumi Rf 104 261,1087 g/mol       1964/69 Flerow oder Ghiorso
Samariumi Sm 62 150,36 g/mol 7,54 kg/l 1072 °C 1778 °C 1879 Lecoq de Boisbaudran
Scandiumi Sc 21 44,95591 g/mol 2,99 kg/l 1539 °C 2832 °C 1879 Nilson
Seaborgiumi Sg 106 263,1182 g/mol       1974 Oganessian
Seleni Se 34 78,96 g/mol 4,82 kg/l 217 °C 685 °C 1817 Berzelius
Siliciumi Si 14 28,0855 g/mol 2,33 kg/l 1410 °C 2355 °C 1824 Berzelius
Squfuri S 16 32,066 g/mol 2,06 kg/l 113 °C 444,7 °C parahistorik panjohur
Stronciumi Sr 38 87,62 g/mol 2,63 kg/l 769 °C 1384 °C 1790 Crawford
Tantali Ta 73 180,9479 g/mol 16,68 kg/l 2996 °C 5425 °C 1802 Ekeberg
Teknetiumi Tc 43 98,9063 g/mol 11,49 kg/l 2172 °C 5030 °C 1937 Perrier dhe Segrè
Teluri Te 52 127,6 g/mol 6,25 kg/l 449,6 °C 990 °C 1782 von Reichenstein
Terbiumi Tb 65 158,92534 g/mol 8,25 kg/l 1360 °C 3041 °C 1843 Mosander
Taliumi Tl 81 204,3833 g/mol 11,85 kg/l 303,6 °C 1457 °C 1861 Crookes
Toriumi Th 90 232,0381 g/mol 11,72 kg/l 1750 °C 4787 °C 1829 Berzelius
Tuliumi Tm 69 168,93421 g/mol 9,32 kg/l 1545 °C 1727 °C 1879 Cleve
Titani Ti 22 47,88 g/mol 4,51 kg/l 1660 °C 3260 °C 1791 Gregor dhe Klaproth
Coperniciumi Uub 112 277 g/mol       1996 Gesellschaft für Schwerionenforschung
Ununhexiumi Uuh 116            
Ununoctiumi Uuo 118            
Ununpentiumi Uup 115            
Ununquadiumi Uuq 114            
Ununseptiumi Uus 117            
Ununtriumi Uut 113            
Urani U 92 238,0289 g/mol 18,97 kg/l 1132,4 °C 3818 °C 1789 Klaproth
Vanadiumi V 23 50,9415 g/mol 6,09 kg/l 1890 °C 3380 °C 1801 del Rio
Bismuti Bi 83 208,98037 g/mol 9,80 kg/l 271,4 °C 1560 °C 1540 Agricola
Tungsteni W 74 183,85 g/mol 19,26 kg/l 3407 °C 5927 °C 1783 Gebrüder de Elhuyar
Ksenoni Xe 54 131,29 g/mol 4,49 g/l -111,9 °C -107 °C 1898 Ramsay dhe Travers
Yterbiumi Yb 70 173,04 g/mol 6,97 kg/l 824 °C 1193 °C 1878 de Marignac
Yttriumi Y 39 88,90585 g/mol 4,47 kg/l 1523 °C 3337 °C 1794 Gadolin
Zinku Zn 30 65,39 g/mol 7,14 kg/l 419,6 °C 907 °C parahistorik panjohur
Zirkoniumi Zr 40 91,224 g/mol 6,51 kg/l 1852 °C 4377 °C 1789 Klaproth

Metalet

Më shumë se 75% e elementeve kimike janë metale. Disa nga metalët njeriu i ka njohur që në 

kohet e lashta, duke u njohur në vetitë e hekurit, nikelit, kromit, bakrit.

Ndërsa në kohet e mëvonshmeve është zbuluar edhe atomi. Metalet si : ari, argjendi, hekuri, etj. janë zbuluar më herët. Aristoteli e përmendi merkurin në shek.VII. Disa nga metalet mund të gjenden në një gjendje elementare p. sh ari, argjendi, merkuri, hekuri. Te gjitha metalet janë të ngurta me përjashtim të merkurit,franziumi dhe ceziumi qe jane te lengeta.

Metalet janë paraqitur me veti fizike të veçanta siç janë : shkëlqimi metalik, përcjellshmëria elektrike dhe nxehtësia, fortësia e madhe dhe qëndrueshmëria. Për nga vetitë ata ndahen në reaktiv dhe jo reaktiv. Kanë veti të përbashkëta se veprojnë me oksigjenin dhe dezertojnë okside. Oksidet bazike që veprojnë me ujë formojnë bazat. Veti karakteristike është se mund të kombinohen dhe të formojnë aliazhe.

Jometalet

 Jometalet gjenden në anën e djathë të sistemit periodik dhe ndodhen në tri gjendjet agregate: të ngurtë, të lënget dhe të gaztë. Jometalet nuk janë përcjellës të mirë as të nxehtësisë as të elektricitetit përpos karbonit, i cili kur është grafit është përcjellës i mirë i nxehtësisë dhe elektricitetit, kurse si diamant është përçues i nxehtësisë. Veti e përbashkët e jometaleve është se ato formojnë acidet.
 

Gjysmëmetalet

Gjysmemetalet sillen dhe si metale dhe si jometale,per arsye te kofigurimit te shtreses se jashtme te mbushjes me elektrone.Jane percjelles te keqinj te elektricitetit.

Gazet e dobet

Gazet e dobet jene elemente te grupit te VIIIA. Quhen te tille pasi shtresa e tyre e jashtme eshte e plotesuar me elektrone,keshtu qe nuk hyne ne lidhje me elemente te tjere.

Oksidet

Oksidet janë lidhje kimike që formohen nga lidhja e oksigjenit me një element. Oksidet janë komponime të oksigjenit me elemente të tjera. Dallohen oksidet :

Oksidet acidike janë komponime të oksigjenit me jometale. Shembuj të tillë kemi : dioksidin e karbonit (CO2), dioksidin e sulfurit (SO2), treoksidi i sulfurit (SO3) etj. Vlen të ceket se dioksidi i sulfurit bën zbardhjen e objekteve që ka afër.

Oksidet bazike janë komponime të oksigjenit me metale. Shembuj janë : oksidi i magnezit MgO, ai i kalciumit CaO, oksidi i natriumit Na2O. Me tretjen e këtyre oksideve bëhet formimi i bazave.

Oksidet amfoterne kanë karakter të dyfishtë. Kur reagojnë me acide dhe baza formojnë kripëra.

Oksidet neutrale nuk tretën në uji. Okside të tilla janë : monoksidi i karbonit, monoksidi i azotit, dhe suboksidi i azotit.
Për një komponim themi se është oksid nëse në përbërjen e tij duhet të hyjnë atomet e elementit të dhënë dhe oksigjeni përderisa këto të fundit nuk duhet të jenë të lidhura njëra me tjetrën.Përndryshe komponimi do të jetë peroksid ose superoksid.Një ndër komponimet më të rëndësishme është uji në të cilin ndodhet hidrogjeni në një lloj izotopi me numër të masës 2 dhe shpesh herë quhet si oksidi i deuteriumit. Oksidet mund të formohen edhe nga elemente ose substanca të thjeshta të cilat i trajtojmë si metale dhe ato që i numërojmë si jometale.Oksidet e tretshme në jometale shpesh herë me ujë na japin acide,ndërsa ato të metaleve na japin baza.Oksidet sulfurike dhe të azotit që i lëshojnë në atmosferë instalimet industriale negativisht ndikojnë ne organizmat e gjallë,përmendoret,objektet dhe gjërat tjera.Oksidet që kanë karakter acidik dhe ato që tregojnë cilësi bazike mund të hyjnë edhe në reaksione që sjellin deri te formimi i kripërave

Acidi

Acidi është komponim kimik, zakonisht i lëngshëm, me shije të thartë e veti gërryese, që përmban hidrogjen dhe që në reaksion me metalet jep kripëra. Varësisht nga bashkimi kimik dallohen edhe acidet, ndër më të njohurit janë Acidi sulfurikAcidi yndyror apo Acidi organikë.

Acidet që në përbërjen e tyre kanë atome të oksigjenit quhen acide oksigjenike, kurse ato që nuk kanë atome të oksigjenit quhen acide jooksigjenike.

Emërtimi i acideve (Nomenklatura)

Emërtimi i acideve jooksigjnike bëhet ashtu që emrit të jometalit që e krijon acidin i shtohet prapashtesa “hidrik”. Për shembull :

HCL – acidi klorhidrik
HJ    – acidi jodhidrik

Emërtimi i acideve oksigjenike bëhet në këtë mënyrë :

-emërtimi i acidit kryesor (themelor) bëhet ashtu që emrit të elementit që e krijon acidin i shtohet prapashtesa “ik”.

Acidet marrin pjesë në përbërjen e organizmit të njeriut, burimi kryesor i tyre janë proteinat ushqimore, të cilat përmbajnë grupe sulfate dhe fosfate, prej të cilave me proceset metabolike krijohen acidet H_2SO_4 dhe H_3PO_4. Ngarkesa ditore e organizmit me acidet e krijuara në këtë mënyrë është 150 mEq/L.

Bazat

Bazat janë substanca që gjatë shpërbashkimit elektronik dërgojnë në tretësirë të vetmin anion, grupin hidroksid (OH) :

NaOH = Na+ + OH

Tretësira ujore e bazave ka shijen e sapunit dhe ngjyros në të kaltër letrën e lakmuesit. Bazat përfitohen nën veprimin e ujit në oksidet e metaleve. Bazat mund të fitohen edhe nga veprimi i disa metaleve në ujë. Sipas numrit të grupeve hidroksile që përmbajnë në vete bazat ndahen në mono dhe poli hidroksile. Emërtimi i bazave bëhet duke i shtuar emrit të metalit fjalën hidroksid, për shembull hidroksidi i natriumit (NaOH), hidroksidi i aluminit (Al(OH)3), hidroksidi i argjendit (AgOH) etj.

Kripërat

Kripërat janë komponime kryesisht elektrokovalente. Kur ndodhen në gjendje të ngurtë,jonet janë të radhitura në rrjete kristalore. Në gjendjen e shkrirë dhe kur treten në ujë e përqojnë rrymën elektrike. Për nga përbërja e tyre mund të jenë: kripëra neutralekripëra acidike,kripëra bazikekripëra komplekse dhe kripëra të dyfishta.

Kripërat neutrale

Këto kripëra përfitohen kur të gjitha atomet e hidrogjenit të acideve zëvëndësohen me metale. Këto kripëra neutrale përfitohen nga të gjitha cidet dhe bazat pa marrë prasysh bazicitetitn ose aciditetin e tyre apo fortësinë.

Kripërat acidike

Këto kripëra përmbajnë në vete jone të hidrogjenit, të cilat në tretësira ujore janë në gjendje të kalojnë në tretësirë. Këto kripëra përfitohen nga acidet polibazike, duke u zëvëndësuar parcialisht atomet e hidrogjenit me metale, nga rrjedh se këto kripëra përmbajnë në vete atome të hidrogjenit që ende mund të zëvëndësohen me metale.

 

Kripërat bazike

Këto kripra përbajnë në vete grupin hidroksilik, të aftë të kalojnë në gjendje jonike-MgOHCL. Këto përfitohen nga bazat polihidroksilike, duke i zëvëndësuar parcialisht grupet hidroksile me anion.

Kripërat komplekse

Kripërat komplekse përfitohen zakonisht gjatë reaksionit në mes të dy kripërave me anion të përbashkët. Nëse në cianurin e hekurit (II) veprohet me cianurin e kaliumit, formohet kripa komplekse, ferrocianuri i kaliumit, ose kur në tretësirë të sulfatit të bakrit (II) shtohet amoniaku formohet kompleksi me ngjyrë të kaltër.

Joni i bakrit te kjo kripë komplekse quhet joni qendror. Te komponimet komplekse më së shpeshti n qendror është joni i metalit. Rreth këtij joni janë të radhitura jonet ose molekulat neutrale dhe në këtë mënyrë formojnë sferën e brendshme të kompleksit. Këto jone quhen adende ose ligande. Numri i adendeve që lidhen me jonin qendror quhet numri koordinativ. Më së shpeshti ky numër është 6, 4, e rrallë 2. Adendet së bashku me jonin qendror shënohen në formulë me kllapa të mesme. Lidhja në mes të jonit qendror dhe adendeve është lidhje kordinative. Jonet e tjera, të cilat nuk ndodhen në sferën koordinative të brendshme, sajojnë sferën e jashtme. Gjatë tretjes në ujë të komponimeve komplekse jonet e sferës së jashtme ndeshen, nga del se lidhja e këtij joni qendror është lidhje jonike. Sfera koordinative e brebdshem së bashku me jonin qendror sillet si molekulë e pashpërbashkuar, shkon në tretësiarë si jon kompleks.

Kripërat e dyfishta

Kripërat e dyfishta formohen me kristalizimin e tretësirës ujore të dy kripërave të thjeshta, për shembull, gjatë kristalizimit t tretësirës së ferrosulfatit dhe sulfatit të amonit, formohen kripëra e dyfishtë, e cila kristalizon me gjashtë molekula ujë. Gjatë tretjes në ujë këto kripëra më parë zbërthehen në kripëra të thjeshta e pasta secila shpërbashkohet si të jetë vetëm në ujë.

 
 

12 misteret e pazgjidhura ende nga shkenca

Autori Michael Brooks ka hetuar disa nga anomali më të mistershme të shkencës moderne, ato probleme të vështira që “refuzojnë” të përshtaten me teoritë. Më poshtë “Tirana Observer” sjell 13 misteret të pazbuluara ende nga shkenca moderne. Gjithçka që ka shqetësuar njerëzimin ndër shekuj, e botuar në një speciale nga “TimesOnline”. Paqëndrueshmëria e vizionit tonë për universin ndryshon. Me kalimin e viteve, shekujve dhe zbulimet e ndryshme edhe vizioni ynë për universin ndryshon. Një dekadë më parë, ne kemi zbuluar se konstantet themelore të fizikës nuk mund të jenë kaq konstante mbi të gjithë. A jeni më shumë se vetëm një çantë me kimikate? A jeni më shumë se shuma e kimikateve të pajeta që përbëjnë trupin tuaj? Çfarë e bën një pemë të gjallë të kthehet në një fuçi druri? Askush nuk e di. Hulumtuesit kanë dhënë shumë mund duke u përpjekur për të përcaktuar se çfarë është jeta. Evolucioni është problem lidhur me vetë-shkatërrimin. Pse ne duhet të vdesim? Është një pyetje që ndan biologët, dhe gjatë viteve, janë teoritë mbajtur mbrapa me radhë, si dhe prova të reja janë sjellë në dritë. Evolucioni është problem lidhur me vetë-shkatërrimin. Pse ne duhet të vdesim? Është një pyetje që ndan biologët. Studiuesit kanë arritur të gjejnë gjenet përkatëse që rrisin jetëgjatësinë. Ç’ndodh me universin, sa e njohim atë, si ka evoluar qenia njerëzore, sa e njohim jetën dhe a na mundon vdekja. Këto e shumë të tjera në një speciale për të pazgjidhurat e shkencës.

1. Pjesa më e madhe e universit mungon
Ne mund të llogarisim vetëm për 4 për qind e të kozmosit, pasi kaq është arritur të zbulohet deri në ditët e sotme. Nëse jeni duke pyetur veten se çfarë mund të bëjë për ju LHC, siç është fakti që ai mund të gjejë vetëm një të katërtën e të gjithë universit. Përplasjet janë shpresa për të krijuar disa pjesë të veçanta që fizikanët i quajnë “çështje të errët”, një enigmë që mendohet të përbëjë afërsisht 25 për qind të universit. Pastaj ekziston “energji e errët”, një forcë misterioze që duket të jetë i shkëlqyer hapësirë dhe kohë veç e veç. E nëse kjo është e vërtetë, me zbulimin e pjesëve të tjera shumë teori përmbysen. Pra shkenca ka zbatuar një matematikë të gabuar në këtë pikë.

2. Anomalitë e pionierëve (nismëtarëve)
Në vitet 1970 NASA nisur dy hetime hapësirë që nuk kanë shkaktuar dhimbje koke të pambarim për pionierët. Rreth 10 vjet në misione e Pioneer 10 dhe 11, pasi kishin përfunduar misionin ata kanë pësuar të gjithë anomali të ndryshme. Në çdo vit udhëtimi, hetimet dhe vëzhgimet në hapësirë largohen 8000 kilometra larg trajektorja që ata synojnë. Nuk është shumë kur ju konsideroni se ato mbulojnë 219 milionë kilometra në vit. Megjithatë, ajo është aty, dekada të tëra plot analiza kanë dështuar dhe nuk kanë arritur të gjejnë një arsye të drejtpërdrejtë për të.

3. Konstantet e ndryshueshme
Paqëndrueshmëria e vizionit tonë për universin. Me kalimin e viteve, shekujve dhe zbulimet e ndryshme edhe vizioni ynë për universin ndryshon. Një dekadë më parë, ne kemi zbuluar se konstantet themelore të fizikës nuk mund të jenë kaq konstante mbi të gjithë. Këto janë shifrat që përshkruajnë pikërisht sesi janë forcat e natyrës, dhe i përdorin ligjëruesit e fizikës në punë e tyre për të përshkruar proceset e natyrës. Dritë që ka përshkuar të gjithë universin nga largësia e yjeve na tregon se këto ligje të fizikës mund të ketë qenë të ndryshme në të kaluarën. Megjithëse ligjet fizike dhe konstantet na kanë ndihmuar të shpjegojmë natyrën dhe botën, kjo mund të jetë një iluzion.

4. Përzierjet e ftohta
Energjia bërthamore pa drama. Në vitin 1989, bota u trondit nga pretendimet se mund të çlironim energji bërthamore pa një shpërthim katastrofik. Dështimet e ndryshme për ta përsëritur apo shpjeguar këto rezultate përfunduan shumë shpejt duke më i dhënë fund karrierës së shkencëtarëve të përfshirë në të. Por, përkundër asaj ju mund të keni dëgjuar, “përzierja e ftohtë” që në të vërtetë asnjëherë nuk shkoi larg. Gjatë një periudhe 10-vjeçare nga 1989, në laboratorët e marinës në SHBA realizuan më shumë se 200 eksperimente për të hetuar nëse reagimet bërthamore prodhonin më shumë energji se sa ata konsumonin. Supozohet të jetë e mundur vetëm brenda yjeve. Kjo mund të ndodhë në temperaturën e dhomës së provës. Kërkimet e shumta tregonin që ata e besonin këtë. Me fusionin e ftohtë të kontrollueshëm, shumë nga problemet e energjisë së botës do të zhdukeshin, nuk është çudi që Departamenti Amerikan i Energjisë të jetë i interesuar përsëri.

5. Jeta
A jeni më shumë se vetëm një çantë me kimikate? A jeni më shumë se shuma e kimikateve të pajeta që përbëjnë trupin tuaj? Çfarë e bën një pemë të gjallë të kthehet në një fuçi druri? Askush nuk e di. Hulumtuesit kanë dhënë shumë mund duke u përpjekur për të përcaktuar se çfarë është jeta. Por ata janë ende duke u përpjekur për të kuptuar atë – duke e bërë atë nga e para. Në laboratorë në të gjithë botën, njerëzit janë duke e marrë e lëndë të para që nga antikiteti, qoftë edhe fosile dinozaurësh, dhe janë përpjekur t’i kuptojnë hap pas hapi sesi ato kanë qenë gjallë dikur. Në një përpjekje për të zgjidhur natyrën çrregullt të jetës, ideja e shkencëtarëve luajtur jep idenë e një epoke që kthehet.

6. Metan nga marsianët
Shkencëtarët e NASA gjetën prova për jetën në Mars. Pastaj ata ndryshuar mendimet e tyre. Më 20 korrik, 1976, Vikingu mblodhi pak tokë (dhe) dhe e përzjeu atë më përbërës radioaktivë. Të gjithë shkencëtarët e përfshirë në mision ranë dakord se në qoftë se radioaktive metan lirua nga toka marsiane, diçka i konsumon përbërësit ushqimore, dhe kjo tregon se duhet të ketë jetë në Mars. Ky eksperiment dha një rezultat pozitiv, por NASA mohoi një zbulim zyrtar për jetën më planetin Mars. Sot, ka edhe më shumë dëshmi që diçka ka krijuar metanin në Mars. A është jetë? Eksperimenti i Vikingut sugjeroi se kishte. Martin Ris, astronaut i Anglisë mbretërore, e quan këto kërkime për jetën jashtëtokësore zbulimet më të rëndësishme shkencore për të cilat duhet të përpiqemi në kohën tonë. Por a e kemi zbuluar atë?

7. Sinjalimi
Elektromagnetizmi, është tashmë në kontakt? Ky ishte një puls elektromagnetik, që erdhi nga drejtimi i konstelacionit të Shigjetarit. Kjo zgjati 37 sekonda dhe kishte pikërisht karakteristikat e parashikuara për një sinjal alieni. Ndoshta kjo është arsyeja pse, më 15 gusht 1977 ajo shkaktoi bërtitjen “Wow” të astronautit Jerry Ehman në kopje të Big Ear, në universitetin e Ohio, pikërisht i dëgjuar në radio teleskopin në Delaware. Ylli më i afërt në këtë drejtim është 220 vjet dritë larg. Në qoftë se është me të vërtetë se ai po afrohet, kjo do të një ngjarje astronomike e fuqishme, ose një qytetërimit i avancuar për alienët duket përdorur një mjet të përmasave të mëdha dhe transmetues të fuqishëm. Më shumë se 30 vjet më vonë, origjina e saj mbetet një mister.

8. Një virus gjigant
Është krijesë anormale që mund të rishkruajë historinë e jetës. Virusi Mimi është ruajtur në një frigorifer në Marsejë. Rreth tridhjetë herë më e madhe se sa rhinovirusi i cili shkakton të ftohurin, deri tani ai është virusi më i njohur nga shkenca. Por ky virus i madh është izoluar për mos pasur ndikim mbi sistemet e kujdesit shëndetësor të globit. Kjo do të jetë, me shumë gjasa, në historinë e jetës në Tokë. Mimivirus nuk përshtatet me historinë e themelimit të jetës në Tokë. Mimivirus ka një genom, në veçanti, të ngjashëm me ato njerëzoret. Mimivirus duket të jetë pjesë e historinë së jetës në Tokë. Ai madje mund të na bëjë ta rishkruajmë atë.

9. Vdekja
Evolucioni është problem lidhur me vetë-shkatërrimin. Pse ne duhet të vdesim? Është një pyetje që ndan biologët, dhe gjatë viteve, janë teoritë mbajtur mbrapa me radhë, si dhe prova të reja janë sjellë në dritë. Një përgjigje është se vdekja është thjesht e nevojshme, për të shmangur mbipopullimin, për shembull. Por evolucioni nuk ka mundësi, s’mundet, për të përzgjedhur një “vdekjen” sepse evolucioni është menduar të jetë mbi të gjitha në lidhje me individin. Dhe nuk ka ende duket të jetë një shmangie të vdekjes . Studiuesit kanë arritur të gjejnë gjenet përkatëse që rrisin jetëgjatësinë. Mund ta zgjidhim gjëegjëzën e vdekjes?

10. Paracaktimi i lirë

Vendimet që ju merrni nuk janë tuajat. Instinktet tona të brendshme, përvoja jonë, është ajo ç’ka i bën vendimet tona për të lëvizur, për të menduar, për të ngrënë, për të vjedhur, për të gënjyer, për të shënuar dhe zmbrapsur. Ne kemi ndërtuar të gjithë ngrehinë e qytetërimit tonë me këto ide. Por shkenca do të thotë se ky përcaktim, mendim i lirë është një mashtrim. Sipas neuroshkencëtarëve më të mirë të botës ne jemi të makinat e trurit. Truri ynë krijon ndjenjën se diku brenda jush është një “ju” që merr vendime. Por kjo është një shpresë e kotë. Nuk ka shpirt në makinë. Çfarë do të thotë kjo për kuptimin tonë për vetveten? Dhe për moralin tonë. Mund të kemi ndjekur penalisht njerëzit për veprimet mbi të cilat ata nuk kishin ndërgjegjen në kontroll?

11. Efektet e qetësuesve
Kush është duke u mashtruar? Hapje qetësuese të padëmshme të përdorura për të efekt që mendohet thjesht si një manipulim, një dredhi e mendjes. Mjekët veshin kostume të bardha, flasin me tone të lehta, dhe përpiqen të tregojnë konfidencë mjekësore, dhe nëse ata i tha japin një hape, medikament, nëse ju do të mendoni se ajo do ju bëjë më mirë, kjo do të ndodhë vërtet. Kjo është diçka e lidhur me sheqerin, dhe ju bën të ndiheni mirë, kështu që mendoni së është e mirë? Mirë, shumë njerëz, në fakt, për shkak të të kuptuarit tonë është duke përdorur hapje qetësuese duke lënë pas dore mjekimet e vërteta. Disa receta ilaçesh që janë gjykuar për të kryer funksionin “më mirë se hapje qetësuese e padëmshme” nuk përdoren nga pacientët. Të gjithë në të gjitha, standardi i artë i mjekësisë, kontrolli i hapjeve qetësuese, po duket si i pafuqishëm.

12. Homeopatia
Është e qartësisht absurde, kështu që pse nuk largohet? Homeopatia, sipas kërkesave të ndryshme, tregon se pacientët mund të marrin një substancë e dyshimtë më karakteristika të veçanta, hollohet me ujë në një pikë ku nuk ka molekula të substancës origjinale, për mostrën që kemi në eksperiment. Dhe kjo përbërje ende përdoret për të shëruar sëmundjen e homeopatisë. Sër Xhon Forbs, mjeku familjes së mbretëreshës Viktoria, e quajti atë “një nëpërkëmbje të arsyes njerëzore.

Shkenca

Shkenca (lat. “scientia” – njohuri, dituri, dije) është një sistem dijesh e njohurish për ligjet e zhvillimit të natyrës e të shoqërisë, i cili është formuar historikisht duke vëzhguar botën reale e jetën, dhe duke bërë përgjithësime teorike.

Shkenca është veprimtaria që zhvillohet në një fushë apo në një degë të caktuar të dijes, e vështruar si një lloj i veçantë pune.
Shkencë (e latine scientia, do të thotë “dije”) është, në kuptimin e saj më të gjerë, njohuri bazë sistematike-normativ apo praktikë që është e aftë të rezultojnë në një parashikim ose lloj të parashikueshme të rezultatit. Në këtë kuptim, shkenca mund t’i referohet një teknikë shumë të aftë ose praktikë.
Në kuptim më të kufizuar të saj bashkëkohore, shkenca i referohet një sistemi të përvetësuar njohuri të bazuara në metodën shkencore, dhe në trupin e organizuar e njohurive të fituara gjatë hulumtimeve të tilla. Ky artikull përqendrohet në përdorim më të kufizuar të fjalës. Shkencë e diskutuara në këtë artikull është quajtur ndonjëherë shkenca eksperimentale të dallojnë atë nga shkenca e aplikuar, e cila është aplikimi i kërkimit shkencor të nevojave të veçanta të njeriut, edhe pse të dy janë të ndërlidhur zakonisht.
Shkenca është një përpjekje e vazhdueshme për të zbuluar dhe për të rritur njohuritë e njeriut dhe të kuptuarit përmes hulumtimit të disiplinuar. Duke përdorur metoda të kontrolluar, shkencëtarët mbledhjen e provave që shihet me lehtësi e fenomeneve natyrore apo sociale, të dhënat rekord të matshme në lidhje me vërejtjet, dhe analizuar këtë informacion për të ndërtuar shpjegime teorike se si gjërat e punës. Metodat e hulumtimit shkencor përfshijnë prodhimin e hipotezave për mënyrën se si fenomene të punës, dhe eksperimentimit që testet këto hipoteza nën kushte të kontrolluara. Shkencëtarët po pritet gjithashtu që të publikojnë informata e tyre kështu që shkencëtarë të tjerë mund të bëni eksperimente të ngjashme me dy kontrolloni konkluzionet e tyre. Rezultatet e këtij procesi të mundur të kuptuarit më të mirë të ngjarjeve të kaluara, dhe aftësi më të mirë të parashikojnë ngjarjet e ardhshme të njëjtit lloj si ato që janë testuar.
Aftësia e popullsisë së përgjithshme për të kuptuar konceptet themelore në lidhje me shkencë njihet si shkrim e këndim shkencore.

Teoria shkencore

Në shkence, një teori shkencore (njihet dhe me emrin teori empirike) përbën një koleksion konceptesh, duke përfshirë dhe abstraktimin e dukurive të vëzhgueshme duke i shprehur ato me parametra të matshëm, së bashku me rregullat (që quhen ligje shkencore) të cilët shprehin marëdhëniet midis vëzhgimeve të këtyre koncepteve. Një teori shkencore ndërtohet për të qenë mbështetëse për të dhenat empirike që ekzistojnë për vëzhgimet përkatëse. Ajo paraqitet si parimi apo tëresia e parimeve që shpjegojnë një klasë të caktuar dukurish.

Një teori shkencore është një lloj teorie deduktive, në faktin që përmbajtja e saj (p.sh. të dhënat empirike) mund të shprehen me anën e një sistemi formal logjik, rregullat elementare të të cilit pranohen si aksioma (p.sh. ligjet shkencore). Në një teori deduktive, cdo fjali e cila është rrjedhojë logjike një apo me tepër aksiomave përbërëse, është gjithashtu një fjali e kësaj teorie.

Në shkencat njerëzore, gjehen teori fusha e të cilave permban ne plan të parë ide, perkrah të dhënave empirike. Teori të tilla Janë pjesë eteorive filozofike, në kontrast me teoritë shkencorë. Një teori filozofike nuk është e domosdoshme të jetë e provueshme shkencërisht nëpërmjet eksperimentit.

Si ta kuptojmë termin Teori Shkencore

Në jetën e përditshme, kur flasim për një teori, nënkuptojmë një ide apo një mendim. Në shumicën e rasteve nuk flitet për të dhena të mbledhura dhe të renditura per ta mbështetur, aq me pak per prova rigoroze per ta provuar, apo per eksperimente. Në shkence, fjala teori perfshin një teresi shpjegimesh per një dukuri apo shumë dukuri të cilat janë të testueshme, të falsifikueshme dhe që përmbajnë një sasi të konsiderueshme me evidenca.

“Teoritë e sukseshme nderthurin dhe lidhin informacione të mbledhura nga ekperienca të meparshme që në dukje kane qene të izoluara.” Keto janë fjalet e Adolf Gruenbaum, profesor filozofie në Universitetin e Pitsburgut. Psh: gjetjet fosile, evidenca nga ADNA si dhe nga biogjeografia janë të lidhura me njera tjetrën nga teoria e evolucionit.

Pema e Njutonit që frymezoi shkencëtarin për teorinë e tij të gravitetit

Teoria ndryshon nga hipoteza në shtrirjen dhe hapësiren e saj të studimit. Une mund të kem një hipotezë që nëse hedh një monedhë nga një ndërtesë e lartë, ajo do të bjere në tokë. Por ndërkohë, teoria e gravitetit është shumë me tepër sesa studimi i objekteve që lëshohen dhe bien. Teoria e gravitetit shpjegon edhe lëvizjen e planeteve apo trajektoren e sateliteve. një hipotezë mund të konsiderohet si një teori në miniaturë, është e testueshme dhe e falsifikueshme po ashtu si teoria, por në një shkallë me të vogël.

Hipotezat dhe teoritë janë pjesë të metodës shkencore të studimit – procesi i ngritjes se pyetjeve dhe pergjigjes se tyre me anë të eksperimentit. Kjo metodë ekziston per të qene të sigurtë që shkenca te jetë sa me e sakte të jetë e mundur në shpjegimet e saj per botën dhe që argumentet e saj të bazohen në evidenca që mund te vëzhgohen. një nga perberesit kryesore të teorise është që eksperimentet duhet të jenë të përsëritshëm. Në këetë mënyrë, shkencëtare të tjere apo cdokush që do të doje, të jetë në gjendje të konfirmojë apo të hedhë poshtë përfundimet e reklamuara; të dhenat që merren duhet të jenë rezultat i vëzhgimeve dhe eksperimenteve; eksperimentet duhet të jene të dokumentuar dhe të hapur ndaj cdokujt.

Teoritë formohen pasi të jenë vërtetuar me metodiken shkencore shumë hipoteza. Hipotezat provohen, mblidhen të dhena dhe rezultatet dokumentohen, shperndahen, dhe mbi kete baze ri-provohen. Me pas formohet teoria që shpjegon të dhenat e mbledhura si dhe që parashikon rezultatet e eksperimenteve të ardhshme. Zakonisht, studiues të fushave të ndryshme perdorin metoda të ndryshme – ato që cilesohen si me të pershtatshmet per studimet perkatese.

Nje element i teorive që perhere ka shkaktuar polemika si tek shkencëtaret ashtu edhe tek jo-shkencëtaret, është elementi që teoria nuk është dicka e provuar dhe është dicka që mund të rishikohet. Eksperimentet që kryen per një teori të caktuar, ose mund ta konfirmojne ose mund ta hedhin poshtë (falsifikojne). Në ketë menyre u rishikuan ligjet e gravitetit të Njutonit, pas 200 vjetësh, atehere kur Albert Ainshtajn gjeti gabime në të dhe ndertoi teorinë e relativitetit.

Në përgjithesi, një ligj pranohet të jetë i tillë pa përjashtime, sic është rasti i ligjit të dytë të termodinamikës, që thotë se sisteme të izoluara që nuk janë në ekuilibër energjitik, kalojnë nga një gjendje e rregullt në një gjendje më pak të rregullt (ose e thene ndryshe, ulet sasia e energjisë që mund të kryeje punë). Shumë pak teori mund të shnderrohen në ligje. Majkell Uaisberg, bashkëprofesor fioloofie në Universitetin e Pensilvanisë, ka thënë që në të ardhmen do të kemi edhe me pak teori që do të shnderrohen në ligje, pikerisht prej faktit që teoritë dhe ligjet janë subjekt shumë i shpështë rishikimi.

Gjithashtu, në qarqet shkencore, nuk shihen me sy të mirë ata që pretendojnë se teoritë janë të pavlefshme sepse janë vetëm teori, sic ndodh shumë shpesh në rastin e teorisë së evolucionit.

“Të thuash per dicka në shkencë që është një teori, është një nder”. Me këto fjale Uaisberg shpreh vlerën dhe respektin e fituar nga një teori pas testeve të shumta që i është dashur të kalojë per të arritur deri atje sa të quhet një teori shkencore.

Karakteristikat dhe kriteret

Karakteristika kryesore e një teorie është që ben parashikime të cilat duhet të jene të falsifikueshme ose të provueshme. një teori-kandidat që nuk ben parashikime të cilat mund të vëzhgohen, është një teori e kote. Gjithashtu, edhe parashikimet që janë të pasakte apo të paplote per t’u testuar, janë parashikime të pavlera. Në të dy keto raste, fjala “teori” është jashte kontekstit.

Qe një teresi njohurish të mund të quhet teori, duhet të kete një baze minimale empirike. Keto mund të permblidhen:

  • është konsistente me teorine paraardhese deri në piken që teoria paraardhese ka qene e verifikuar eksperimentalisht, ndonëse do të tregoje që teoria paraardhese ka qene e gabuar apo e paplote duke rritur saktesine dhe duke demonstruar në detaj pse-të.
  • Duhet të mbështetet nga drejtime të ndryshme evidencash dhe jo vetem në një drejtim të caktuar, duke siguruar sa me shumë që kemi të bejme me një pergjithesim sa me të drejtë, per të mos thene komplet të saktë.

Thënie të bukura

  • Gjërat më të bukura duhet të luftosh për t’i pasur… dhe kur i ke, duhet të luftosh per t’i mbajtur..!

  • Kur i bën nder një tjetri shkruaje në rërë që ta marri deti… e nëse dikush ju ben nder gdhendeni në gur që mos ta harroni kurre…
  • Të qeshësh shpesh…, të fitosh respektin e njerëzve inteligjentë dhe dashurinë e fëmijëve, të dëgjosh kritikat e sinqerta dhe të durosh tradhtinë e miqve jo të vërtetë, të vlerësosh bukurinë, të zbulosh anët pozitive tek të tjerët, duke e bërë botën pak më të mirë… të dish se qoftë edhe një person i vetëm ka qenë i kënaqur nga fakti i ekzistencës tënde. Ja, kjo do të thotë të kesh sukses.
  • Ka ardhur KOHA t’i themi Nikolla Kopernikut se Bota nuk rrotullohet vetëm rreth Diellit,por edhe rreth Interesit..!

  • Njerëzit që kafshojnë dorën e atij që i ushqen zakonisht lëpijnë këpucët e atyre që i godasin.

  • ‘..Unë nuk kam talent për të krijuar miq të rinj, por më mjafton zotësia për besnikëri ndaj miqëve të vjetër…’
  • Lumturia është si një flutur që e mban në duar:

      Në qoftë se e shtrëngon shumë mund të vdes, por nëse e lë ajo fluturon larg. 
      Kujdesuni për të dhe gjithmonë do të jetë me ju..!

  • Krimbi kurrë nuk zgjedh për të jetuar në një mollë të kalbur…ai gjithmonë zgjedh një mollë të mirë për ta kalbur…

  • Tre janë gjërat thelbësore për të arritur lumturinë në jetë: Të kesh diçka për të bërë, diçka për të dashur dhe diçka për të shpresuar.

  • Njerëzit janë paksa të ngjashëm me yjet : ndoshta shkëlqejnë nga larg , por ama shkëlqejnë , dhe kanë gjithnjë gjëra interesante për të treguar …por duhet kohë , ndonjëherë shumë kohë , sepse historitë arrijnë në zemrën tonë , ashtu si drita te sytë.

  • Heshtja është pjesë e bukurisë femërore.

  • Njeriu nuk bëhet i varfër atëherë kur s’ka çka të ha, por atëherë kur bukën në dorë nuk ka me kënd ta ndajë.

  • Të gjithë njerëzit dinë të japin këshilla dhe kurajo për dhimbjen që nuk provojnë vetë.
 
  • Dy luftëtarët më të fuqishëm janë durimi dhe koha.

  • Jeta është si një peshore: nga njëra anë është arsyeja dhe në tjetrën zemra. Na takon ne , të mundohemi të mos humbim ekuilibrin. 

  • Vendimet e drejta vijnë nga eksperienca, problemi është që eksperienca vjen nga vendimet e gabuara.
  • Nëse dikush ka fuqinë të të ndryshojë humorin…atëherë është vërtetë i rëndësishëm.
  • Fjalët e thëna në nerva e sipër janë fjalë të vërteta… por në kohë të gabuar…
  • Kush skuqet, nuk mund ta ketë zemrën e zezë.

  • Mbro gjithmonë idetë e tua. Jo se janë të drejta, por se janë të tuat..
  • Nuk pendohem per enderrat qe si kam realizuar, por pendohem per enderrat qe si kam menduar ndonjehere.

  • Prej shpatës dhe shpifjes marr plagë, po s’rrëzohem.
    Përballë bukurisë dhe lotit dorëzohem.
  • Kurrë mos lejo që koka jote të varet poshtë… Asnjëherë mos u dorëzo, mos u ndal dhe mos u brengos.Gjej një tjetër mënyrë. Dhe mos u lut kur bie shi nëse nuk lutesh kur dielli shkëlqen.
  • Çdo ditë iu dorëzohen 24 orë të arta ; janë ndër të paktat gjëra këtu në tokë që të jepen falas . Edhe nëse do të ishe pronar i maleve plot para nuk mund të blije as edhe një orë shtesë ! Çfarë do të bësh me këtë thesar të paçmuar ? Mbaj mend , duhet ta përdorësh pasi të jepet vetëm një herë . Dhe nëse e shpërdoron nuk mund ta rigjesh . Rëndësia e një jete të lumtur nuk duhet të jetë e ekzagjeruar . Mendoje çdo ditë të vetme si një gjë të paçmuar . Nëse i merr një për një dhe i vë në një rrjesht do të përftosh një vit do të kesh një jetë të tërë të mbushur me dashuri
    lumturi , ndershmëri shpresa dhe ëndrra . 
  • Ndonjehere duhet te distancosh veten nga njerezit…ata qe te duan do ta vene re, e nese jo ti e di tashme se ku duhet te qendrosh.

  • Genjeshtra eshte zgjuarsi kurse e verteta eshte guxim! Nese nuk te mjafton zgjuarsia per te genjyer atehere perdor guximin per te thene te verteten
  • Thjeshtësia e një gruaje është më e vlefshme se stolitë (diamantet) e të gjitha grave të botës.
  • Shtëpia është një vend ku rritesh duke dëshiruar të largohesh, dhe plakesh duke dëshiruar të kthehesh.

  • Paradoksi i kohës sonë qëndron në faktin se ne kemi ndërtesa më të larta, por karaktere më të ulëta; rrugë më të gjera, por këndëvështrime më të ngushta; ne shpenzojmë më shumë, por shijojmë më pak. Ne kemi shtëpi më të mëdha, por familje më të vogla; kemi më shumë lehtësira, por më pak kohë; dimë më shumë, por vlerësojmë më pak. Kemi më shumë ekspertë, por më pak zgjedhje; kemi më shumë ilaçe, por më pak shëndet. E kemi shtuar pasurinë, por i kemi pakësuar vlerat; flasim shumë, duam pak e urrejmë shpesh. Kemi mësuar si të jetojmë me trup, por jo edhe me shpirt; Kemi shkuar deri në hënë e jemi kthyer sërish prej saj, por nuk arrijmë dot ta kalojmë rrugën, për t’u takuar me komshiun tonë të ri, kemi pushtuar hapësirat e jashtme, por jo ato të brendshme; kemi pastruar ajrin, por kemi ndotur shpirtin; kemi shkatërruar atomin, por jo paragjykimet; i kushtojmë shumë rëndësi materiales, por pak shpirtërores.
  • O Zot, dhuromë qetësinë të pranoj gjërat që nuk mund të ndryshoj, guximin të ndryshoj ato që mund dhe mençurinë të kuptoj ndryshimin.
  • Duaje të moshuarin…
    Lëre të flasë , sepse në të shkuarën e tij ka plot të vërteta …
    Lëre të shkojë mes miqve të tij të vjetër, sepse aty ai ndjen veten ti rilindë .Lëre të tregojë historitë edhe pse të ripërsëritura , sepse ai do që të ndjejë se ti je në shoqërinë e tij .Lëre të jetojë mes gjërave që ka dashur , sepse e ndjen veten të përjashtuar nga gjithçka, edhe nga vetë jeta e tij …
    Lëre të hipë në makinën e familjes kur shkoni me pushime sepse vitin pasardhës do të pendoheni nëse ai nuk jeton më…


  • Mos fli gjumë se ke kohë të flesh! ..Shijoje rininë se s’ke ku ta gjesh! Kërko dhe ëndrrën ..Dhe gjeje ..Vetë kërko ..Se ajo diku do të jetë! ..Mos vuaj nga njerëzit dhe bota! ..Jetoje jetën se ajo është e jotja.

  • Ka sukses ai njeri që ka këto veti: Sinqeritetin (thotë të vërtetën), Modestinë, Karakterin dhe Mirënjohjen.

  • Personat me te lumtur nuk jane domosdoshmerisht ata qe kane me te miren nga gjithçka por ata qe marrin me te miren nga gjithçka qe kane. Jeta nuk eshte çeshtje sesi ti mbijetosh stuhise por sesi te vallezosh ne shi.

  • Njerëzit e lënduar janë të rrezikshëm…dijnë të mbijetojnë…!

  • Duket sikur te gjithe kane idene e sakte sesi duhet te jetojme jeten tone dhe nuk dine kurre sesi duhet te jetojne te tyren.
  • Pa ambicie nuk fillon asgjë. Pa punë nuk mbaron asgjë.
  • Preferoj të vallëzoj vetëm në qendër të vetmisë sime , sesa në qoshen e jetës së dikujt tjetër.
  • Mos u ankoni për motin. Nëntë të dhjetat e njerëzve nuk do të mundnin të fillonin një bisedë nëse nuk do të ndryshonte herë pas here.
  • Edhe mbret nëse je, mos harro kush ishe dje.

  • Gjithmonë kujto që : fjalët e hidhura janë si një gozhdë që ngulet në mur, edhe kur e heq nga muri, shenja mbetet.

  • Miqësia është shumë më shumë se një fjalë e thjeshtë, 
    mund të tentosh për ta përshkruar,por vetëm koha do ti japë kuptimin e drejtë.
  • Ne duhet të mësohemi : se në kryqëzimet më të rëndësishme të rrugëve të jetës sonë, nuk ka asnjë tabelë treguese.

  • Talenti krijohet në vetmi…karakteri në shoqëri
  • Drejtësia nuk është të dënosh , është t’i përgjigjesh çdokujt me atë që meriton . Dhe çdokush meriton atë që pasqyra i tregon : veten e tij .

  • Bota është një vend i rrezikshëm,jo për shkak të atyre që bëjn keq, por për shkak të atyre që shikojnë dhe bëjnë Asgjë.

  • Ligji është si një gjarpër. Kafshon vetëm ata pa këpucë.

  • Respekti, është si buzëqeshja. Nuk kushton asgjë, dhe bën dikë të ndjehet mirë.

  • Për të qenë femër mjafton një kromozom… për të qënë grua këtij kromozomi i duhet një shpirt, kokë, zemër dhe klas.

Rastesi te cuditshme

Bota është e mbushur me rastësi nga më të çuditshmet që shkojnë tej perceptimit tonë mbi atë që mund të ketë ndodhur. Një prej koincidencave me të famshme, e cila qarkullon prej vitesh është ajo mes dy presidenteve amerikane, Lincoln dhe Kennedy, të cilët kanë jetuar në një distancë kohore prej 100 vitesh nga njëri tjetri.

 

– Abraham Lincoln u zgjodh ne kongres me 1846

– John Kennedy u zgjodh ne kongres me 1946

– Abraham Lincoln u zgjodh president me 1860

– John Kennedy u zgjodh president me 1960

Mbiemrat Lincoln dhe Kennedy perbehen nga 7 germa.

Te dy konsiderohen mbrojtesit e medhenj te drejtave te njeriut.

Grate e te dy Presidenteve humben femije nderkohe qe banonin ne Shtepine e Bardhe.

Te dy Presidentet u vrane me goditje ne koke.

Te dy Presidentet pushuan se jetuari dite te merkure.

Sekretaria e Lincoln-it quhej Kennedy.

Sekretaria e Kennedy quhej Lincoln.

U vrane nga “njerez jugore”.

Te dy Presidentet paten si pasardhes nje “jugor”

Emrat e pasardhesve perbehen nga 7 germa dhe te dy quheshin Johnson.

Andrew Johnson, qe pasoi Lincoln lindi me 1808

Lyndon Johnson, qe pasoi Kennedy lindi me 1908

John Wilkes Booth, qe vrau Lincoln lindi me 1839

Lee Harvey Oswald, qe vrau Kennedy lindi me 1939

Te dy vrasesit njiheshin nga tre emrat e tyre.

Totali i germave te emrave te tyre ishte 15.

Lincoln vdiq ne nje kinema qe quhej “Kennedy”

Kennedy vdiq ne nje makine qe quhej “Lincoln”

John W. Booth iku nga kinemaja dhe u arrestua ne nje ndertese.

Lee H. Oswald iku nga nje ndertese dhe u arrestua ne nje kinema.

Booth dhe Oswald i vrane perpara procesit…

Dhe tani, gjeja me e habitshme…

Nje jave perpara se te vritej, Lincoln ishte me pushime ne Monroe, Maryland.

Nje jave perpara se te vritej, Kennedy ishte “me pushime” me Marilyn Monroe.

 

KURIOZITETE RRETH TRUPIT DHE ORGANIZMIT TE NJERIUT

KURIOZITETE RRETH TRUPIT DHE

ORGANIZMIT TE NJERIUT

  1. Shkencetaret thone se sa me i madh te jete IQ i nje personi, aq me teper ai person do te enderroje.
  2. Endrra mesatare e njeriut zgjat per 2-3 sekonda.
  3. Sa me e ftohte te jete dhoma ku flini, aq me i madh eshte probabiliteti per te pare nje enderr te keqe (makth).
  4. Ne perdorim 200 muskuj per te hedhur nje hap.
  5. Gishtat e medhenj te kembes kane nga 2 kocka secili, ndersa te tjeret 3.
  6. Nje pale kembe permbajne rreth 250,000 gjendra djerse.
  7. Ne secilen kembe ka rreth 1 trilion bakterie.
  8. Gishti i madh eshte me gjatesi te njejte me hunden.
  9. Nje koke njeriu vazhdon te qendroje e vetedijshme per rreth 15-20 sekonda pasi eshte e shkeputura nga trupi (prere).
  10. Eshtrat e njeriut janë katër here me te qendrueshme se celiku
  11. Çdo foshnje pas lindjes ka sakte 350 eshtra, gjersa njeriu i moshuar ka 144 me pak. Ekspertet kanë zbuluar se shume eshtra gjate fazes se zhvillimit te njeriut shkrihen ndervete dhe keshtu forcojne skeletin e njeriut.
  12. Ne kushte te vecanta lageshtie dhe nxehtesie, mishi i nje trupi te varrosur kthehet ne sapun.
  13. Qeliza njerezore e trurit mund te mbaje 5 here me teper informacion se e gjithe Enciklopedia Britanike.
  14. Qeliza me e madhe ne trupin e njeriut eshte veza e femres, ndersa ajo me e vogla eshte spermatozoidi i mashkullit.
  15. AND-ja ka një madhësi prej 1 të mijtat e milimetrit, përbehet prej rreth 200 miliard atomesh dhe përmban 1 milion faqe njohuri.
  16. Trupi juaj leshon nxehtesi ne gjysme ore e cila eshte e mjaftueshme per te zier gjysme galloni uje.
  17. Një nga 2000 fëmijë lind me një dhëmb në gojë.
  18. Dhembet fillojne te rriten 6 muaj pas lindjes.
  19. Enameli ne dhembe eshte substanca me e forte ne trupin e njeriut.
  20. Dhembi eshte pjesa e vetme e trupit te njeriut qe nuk mund te sheroje/riparoje vetveten.
    300 milion qeliza ne trupin e njeriut vdesin c’do minute.
  21. 1 nga c’do 2,000 bebe lind me nje dhemb.
  22. Acidi ne stomakun tuaj eshte aq i forte saqe mund te trese brisqe rrojesh.
  23. Kur jeni duke shikuar nje person qe dashuroni, bebet e syve zmadhohen; e njejta gje ndodh kur shikoni nje person qe urreni.
  24. Edhe zhurmat me te vogla shkaktojne bebet e syrit te zmadhohen.
  25. Mbasi keni ngrene me shume sec duhet, degjimi juaj eshte me i dobet perkohesisht.
  26. C’dokush ka nuhatje unike, pervecse binjakeve identike.
  27. Nga mosha 60 vjecare, shumica e njerezve do te kene humbur afersisht gjysmen e gjendrrave te shijes.
  28. Kur nje person vdes, degjimi eshte zakonisht shqisa e fundit qe humb. I pari eshte shikimi, pastaj vjen shija, prekja dhe nuhatja.
  29. Njerezit e kane me te lehte te rrine pa ngrene sesa pa gjume.
  30. Njerezit jane kafshet e vetme qe prodhojne lote prej emocioneve.
  31. Veshet sekretojne me teper dylle veshi kur jeni te frikesuar, sesa kur jeni te qete.
  32. Meshkuj qe nuk kane qime ne gjoks jane me te prire per te zhvilluar ceroze te melcise sesa ata qe kane.
  33. C’do dite, nje personi te zakonshem i bien rreth 60-100 fije folkesh.
  34. Në fund të jetës së tij trupi ka prodhuar 950 kilometër flokë, ndërsa sytë janë mbyllur rreth 415 milionë herë.
  35. Sistemi qarkullues i arterieve, venave dhe kapilareve eshte rreth 60,000 milje i gjate.
  36. Enet e gjakut te njeriut (te kapura njera pas tjetres) janë 2,5 here me te gjata se ekuatori.
  37. Buzet e njeriut kane ngjyre te kuqe per shkak te koncetrimit teper te madh te shume kapilareve te gjakut shume pak poshte lekures.
  38. Njerezit humbasin rreth 600,000 grimca lekure c’do minute.
  39. Siperfaqja e mushkrive njerezore eshte e madhe sa nje fushe tenisi.
  40. Mushkeria jonë (e shpalosur) do ta mbulonte nje fushe tenisi, d.m.th. 100 m²
  41. Nje njeri i rritur merr fryme afersisht 25 000 here ne dite
  42. Foshnjet e lindura në muajin Maj peshojnë më rëndë se tjerët. Arsyeja ende nuk dihet.

43.  Truri perben 2 % te peshes totale trupore te trupit te njeriut, por ai kerkon 20 % te shumes totale te kerkesave per kalori dhe oksigjen.

Kuriozitete

1)Syri i nje struci eshte me i madh se truri i tij.

2)Ne trurin e maceve ka 32 muskuj.

 3)Kur thyhet nje xham disa copeza shperndahen me shpejtesi 3000 milje ne ore.

4)Bethoveni para se te kompozonte fuste koken ne uje te ftohte.

5)Planeti Uran mund te shihet me sy te lire.

6)Ajsbergu me i madh i matur deri me sot ka qene me gjatesi 200 milje dhe gjeresi 60 milje, ai ka pasur nje siperfaqe me te madhe se Belgjika.

 7)Numri 2 dhe 3 në gjuhën shqipe kanë aq shkronja sa edhe e kanë vlerën.

8)A e dini se cfare distance pershkron zakonisht nje foshnje duke ecur kemba-dores deri ne moshen 2 vjec ? – 160 km.

9)A e dini nese i gjithe ajri qe nxjerr gjate frymemarrjes do te grumullohej ne tallumbace deri ne moshen 22 vjec do te beheshin …? – 3.5 milion.

10)A e dini sa te gjata do te ishin floket e nje njeriu n.q.s ai nuk do ti priste (dhe nese nuk do ti binin) per 50 vjet ? – 6 metra.

11)A e dini se sa eshte temperatura me e ulet e regjistruar ndonjehere mbi siperfaqen e tokes ? – 89.2° C, ne Antarktide.

12)A e dini sa veze mund te leshoje nje blete mbretereshe brenda nje dite ? 1200 veze.

13)A e dini se sa here ne minute i rreh krahet bleta ? 11 400 here.

14)A e dini se sa km duhet te fluturoje nje blete per te mbledhur nectar per nje kg mjalte ? 176 000 km.

15)Njeriu më i gjatë është 2.75 cm

 

 

 

PSE QAJNË KROKODILËT?

Image

Shpesh kemi dëgjuar shprehjen “lotët e krokodilit”,që personifikon hipokrizinë e njerëzve të ligj.Shkencëtarët kanë vërtetuar se lotët e krokodilit janë vërtet fallco.Ato qajnë kot.Nga studimet e njëpasnjëshme është vërejtur se krokodilët qajnë kur hanë prenë e tyre.E vërteta është se krokodilëve nuk iu vjen keq për kafshën e ngrënë,por ato qajnë për të tjera arsye.

Lotët e krokodilit kanë funksion tepër të ngjashëm me atë të pështymës tek njerëzit.Ato ndihmojnë këto kafshë që të përtypen më lehtë dhe të tresin ushqimin që ata pak më pare kishin ndër dhëmbë.Gjëndrat e lotit te krokodilët janë të lidhura me kanalin e fytit të tyre,kështu kur ushqimi kalon aty ose kur krokodilët janë të uritur këto gjëndra aktivizojnë derdhjen e lotëve te këto kafshë.

Një arsye tjetër për lotët e krokodilit është gjëndra e kripës.Dhe,pikërisht pasi krokodili ka kollofitur kafshën së bashku me ujin e kripur fillon veprimin e saj gjëndra e kripës,e cila për të ndaluar sasinë e tepërt të kripës,del jashtë në formën e pikave të lotëve.

Kafshët më vdekjeprurëse

 
  • Vendi i 10: Bretkosa Shigjete helmuese. Ajo permban nje neurotoksine per te larguar grabitqaret e cila mund te vrase deri ne 10 njerez.

alt

Vendi i 9: Bufalot e Kepit. Kur e ndjejne veten te rrezikuara keto kafshe sulen drejt agresorit. Nese 700 kg mish nuk ju trembin, atehere llogaritni kur nje hordhi e tere bufalosh te sulen.

alt

Vendi i 8Ariu Polar. Duken te bukur, por mos harroni qe keta arinj hane elefante deti per mengjes, dhe nese kane uri asgje s’mund t’i ndale.

alt

Vendi i 7: Elefantet. Ne realitet s’jane aq miqesor sa Dumbo, pasi ata vrasin rreth 500 njerez cdo vit ne Afrike.

alt

Vendi i 6: Krokodili. Rrine te fshehur nen uje duke pritur castin, dhe ne nje perplasje sysh mberthejne viktimat e tyre.

Vendi i 5: Luani Afrikan. Shpresoni vetem qe te mos jete i uritur, pasi eshte nje nder grabitqaret me te persosur te natyres.

alt

Vendi i 4: Peshkaqeni i Bardhe. Grabitqari perfekt, kane me shume vite ne kete planet se shumica e specieve, fale suksesit te tyre si vrases dhe 3000 dhembeve te tyre qe bluajn c’do gje qe kafshojne.

alt

Vendi i 3: Kandili Australian. Keto krijesa kane 60 tentakula, afro 4.5 metra secila, te mbuluar me rreth 5000 qeliza qe mbajne neurotksina te afta per te vrare rreth 60 njerez.

alt

Vendi i 2: Kobra Aziatike. Megjithese keta kobra s’mbahen si me helmuesit, nga 50,000 vdekje qe ka ne vit prej gjarperinjve, me shume se gjysma vijne prej Kobres Aziatike.

alt

Vendi i 1: Mushkonja. Ne dukje pickimi i tyre te jep vetem kruajtje per disa caste, por ato mbajne parazite dhe bakterie si malaria, duke shkaktuar rreth 2 milion vdekje ne vit.

alt

 
 


Letërsia

LETËRSIA

Letërsia është tërësia e të gjitha veprave të shkruara (artistike) dhe të veprave nga lëmi i krijimtarisë gojore, që janë shkruar më herët. Letërsinë ndryshe mund ta qujamë dhe art i fjalës së shkruar.

Letërsia mund të ndahet mbi shumë baza dhe kjo ndarje ka për qëllim që t’i sistemojë korpuset e veprave sipas lëmenjve të caktuar.

Letërsia gojore ndryshe quhet edhe letërsi popullore. Kjo letërsi ka qenë më prezente në kohën kur njerëzit akoma nuk dinin shkrim dhe lexim, kështu që gjërat e shkruara kanë qenë të rrëfyera gojarisht. Krijimtaria shpirtërore e një populli e krijuar që nga kohët më të lashta dhe të trashëguar brez pas brezi dhe vazhdimisht e përtëritur dhe e pasuruar me fenomenet të reja varësisht nga koha dhe vendi përbënë fontin e veçante të folkloristikës që quhet letërsi gojore apo popullore.

Kjo krijimtari shpirtërore na jep një pasqyrë afërsisht të sakte te jetës shpirtërore te një populli duke e vështruar atë nga aspektet shoqërore, ekonomike, familjare, mitologjike, kanonore, ndërnjerëzore dhe morale. Populli i këtyre periudhave edhe pse i pa formuar intelektualisht për ta zhvilluar një jetë të pasur shpirtërore dhe ketë jetë ka ditur ta paraqes dhe përfytyroj artistikisht.

Letërsia gojore ka një periudhë historike shumë të gjatë. Fillimet e saj janë qe ne kohën e egërsisë kur njeriu ka pasur nevojë ti komunikoj tjetrit përvojën e fituar në luftë me kafshët apo natyrën dhe duke ua transmetuar të tjerëve ne fillim me gjeste e me vonë edhe gojarisht.

Bartësit e kësaj veprimtarie krijuese nuk e kanë nxjerr veten ne sipërfaqe prandaj dhe janë quajtur krijues anonim.

Të gjitha krijimet gojore i përshkon një optimizëm i çiltër, një shpresë e madhe për një të ardhme të lumtur, një besim i paluhatshëm në fuqinë e popullit për ta transformuar të keqen me të mire, vuajtjen ne lumturi, roberine ne lirinë, etjere.

Krijuesit popullor kane një imagjinatë te bujshmeata e paraqesin realitetine e kohës në mënyre besnike dhe përmes të kaluarës dhe të tashmes ndërtojnë vizionin për një të ardhme të mirë apo te lumture.

Pasi që folklori bene pjese në jetën e gjallë të popullit ai është ngushtë i lidhur me zakonin dhe besimet e popullit dhe kjo bene që shkenca e folkloristikës të këtë nevojë për disiplinat shkencore ndihmese si : etnografi-shkencë e mënyrës së jetesës se popullit, muzikologjinë-shkencë mbi kulturën e muzikës, ordografine-shkenca mbi vallëzimin e popullit dhe dialektologjinë-shkenca mbi te folurin e popullit sidomos këngët lirike/epike.

Në këtë letërsi hynë krijimet si: Legjendat.përrallat,gojdhënat,këngët,mitet,eposet,gjëegjëzat,anekdotat

,ninullat,fjalët e urta. etj.

Letërsia e shkruar lindi me lindjen e shkrimit,rreth 5000 vjet më parë te sumerët në Mesopotami.Në letërsinë e shkruar njihet autori i veprës,pra ai nuk është anonim si ne letërsinë gojore.Gjatë ribotimit veprat e tij nuk ndryshojnë asnjëherë,vetëm nëse autori e përpunon vetë veprën e tij.

GJINITË LETRARE

Që në kohën kur ekzistonte biblioteka e famshme e Aliksandrisë,është ndier nevoja e klasifikimit të librave,në mënyrë që të dallohej sa më qartë se për cfare flisnin.Veprat letrare klasifikohen në 3 grupe:

Në gjininë epike futen ato vepra,në të cilat autori rrëfen ngjarje.Këto vepra mund të jenë në vargje ose në prozë.Rrëfimi bëhet në vetën e tretë,por edhe në të parën.Të tilla janë:përrallat,legjendat,gojëdhënat,fabulat,poemat,baladat,romani,novela.

Në gjininë lirike futen ato krijime,në të cilat autori nuk rrëfen ngjarjet,por shpreh ndjenjat dhe mendimet e tij.Kryesisht këto janë poezi të shkurtra.Rrëfimi është në vetën e parë.

Në gjininë dramatike përfshihen ato vepra,të cilat shkruhen me qëllim që të vihen në skenë dhe të interpretohen nga aktorët.Autori fshihet pas personazheve vepruese që flasin nëpërmjet dialogut ose monologut.Në gjininë dramatike futen tragjedia dhe komedia.

 POEZI SHQIPE nga Naim Frashëri


                                                                       Dëshira

Zot!
Sot
Jam,
Kam,
Shoh,
Njoh,
Rronj,
Shkonj;
Kam gas
Dhe flas
E them
Të kem
Ditë,
Dritë,
Jetë,
Vetë,
Ah, dua,
Që thua,
Të mos vdes,
Po të mbes
Përjetë
Të ketë
Shpirti im
Pa mundim
Shëndenë
Të jenë
Me mua
Sa dua.
Sonte jam gjall’,
E jam mirë,
Po kam dhe mall
E dëshirë,
Zot i vërtetë
I gjithësisë!
Të rronj përjetë
Ndaj njerëzisë!
Ti ke në dorë,
Çdo gjë që të duash;
Nukë je i gjorë,
Arrin që të thuash;
Pa bëhenë gjithë ç’dua,
Po të më dëgjosh mua,
Le të bëhetë thua,
Dhe gjithë janë bërë!
Atë që thua ti vetë,
Zot i math e i vërtetë!
Ajo bënetë në jetë,
Edhe mbaronet’ e tërë!
Ti epi jetë njerëzisë,
Shto e beko dhe bagëtinë,
Se ti je Zot’ i gjithësisë,
Në dorëz’ e ke mirësinë
Njerëzis’ epi jetë të gjatë,
Mundimet fare nga jeta ngreji,
Djepinë shkret’ e lugënë thatë
Mos e shih kurrë, po mbushur leri.
Fal
Dhe ep
Gjithë ç’ke
Nga të mirat,
E të pështirat
Hidhi këtje,
A vari më ndonjë grep,
A mbuloji më ndonjë mal,
E lërë vetëm mirësitë,
Fal edhe dritë e jet’ e ditë
Le të prehet gjithë njerëzija
E të mos ketë kurrë të këqija;
Ligësitë, djallëzitë e marrëzitë
Le të mos rrojnë paskëtaj edhe një ditë
Veç mirësija në këtë jetë të mbretëronjë,
Urdhëri yt, puna jote, Zotth’ i math e i vërtetë,
E v^ërteta le të rronjë, gënjeshtra le të pushonjë
Bëj si të duash, ç’të them unë Zot i vërtetë? Ti e di vetë!

 

Mejtimi

Rri mejtohem shumë herë
Tek perëndon yll’i zjarrtë,
Edhe hapetë një derë,
Soje rrjeth një drit’ e artë.
Retë, nga pak’ e nga pakë,
Marrën një tjatër fytyrë,
Bënenë të kuqe flakë,
E deti ndrin si pasqyrë.
Oh! sa të bukura janë
Fushatë që gjelbërojnë,
Qiejtë që s’kanë anë,
Luletë që lulëzojnë,
Zoqthitë që flasin belbër
E fluturojnë ndë erë,
Pyll’i veshur më të gjelbër,
Deti i qet’ e i gjerë,
Lumi që nxjerr oshëtimë,
Që bubullin nëpër male
Dhe ikën me fishëllimë
Nëpër fusha me ngadale,
Brigjet’ e veshurë me bar,
Me lule, me gjeth, me fletë,
Rrahurë n’ergjënt edhe n’ar,
Ahu me krye përpjetë!
Më çdo kënt edhe më çdo vis
E më çdo çuk’ e çdo brinjë
Shoh një plep, një vith a lis,
Një qarr, një bush, një dëllinjë.
Hap sytë dhe përqark shikonj
Fushë, limë, brigje, male,
Edhe të shkuarat kujtonj
Një nga një, dalengadale.
Për ata që janë ndarë
Prej nesh, që rrinim gjithë tok
Edhe më s’i kemi parë,
Që i patmë shpirt edhe shok,
Zëmëra më përvëlohet
Edhe them vallë ç’u bënë,
Kur shoh që koha po ndrrohet
Dhe të mugëtit ka rënë,
Po rrjeth nëpër hapësirë
Edhe sa vete po shtohet,
Lint nata me errësirë,
Dheu e qielli ndryshohet.
Kështu rrotullohet moti,
Yjt’ e hëna sytë hapin
Dhe pas nomit q’u vu Zoti
S’rrinë, po gjithënjë çapin.
Lumi me një psherëtimë
Ikën edhe vete në det,
Dëgjohet një bubullimë,
Që përhapetë përmbi dhet.
Duke shkuar dit’ e net,
E duke ndërruarë moti,
Vemi si lumi në det,
Nga Zoti, prapë te Zoti.

POEZI SHQIPE nga Andon Zako ÇAJUPI

Mëmëdheu

Mëmëdhe quhetë toka
ku më ka rënurë koka,
ku kam dashur mëm’e atë,
ku më njeh dhe gur’ i thatë
ku kam pasurë shtëpinë,
ku kam njohur perëndinë,
stërgjyshët ku kanë qënë
dhe varret q’i kanë vënë,
ku jam rritur me thërrime
ku kam folur gjuhën time,
ku kam fis e ku kam farë,
ku kam qeshur, ku kam qarë,
ku rroj me gas e me shpres,
ku kam dëshirë të vdes.

Vaje

Që ditën që vdiqe, që kur s’të kam parë
Lotët që kam derdhur, s’më janë dhe tharë
Shumë vjetë u bënë sot u mbushen dhjete
Që kur më ke lënë dhe s’të shoh ne jete!

Në ç’kopshte me lule ke qëndruar vallë?
S’të vjen keq për mua?S’të vjen mallë për djalë ?
O ëngjëll I bukur mos meno në botë
Kthehu të të shomë të na mbeten lotë

S’rrojmë dot pa tynë ti si rron pa neve?
Motëmot që rrojtëm bashkë s’më urreve
Atje tek rri janë qipariz’ e varre
Kthehu të të shomë mos na lër përfare

Mos na lër të gjorë me zemër të ngrirë
Kthehu të gëzohesh kur të shoç tët birë
E ke lenë foshnje tani u bë burrë
S’arrite ta rritje s’të ka parë kurrë

Për ty shumë herë çoç do të më thotë
Por s’mund ti përgjigjem se më mbytin lotë
Kthej kokën mënjanë dhe vështroj përpjetë
Duke psherëtitur te zot’ I vërtetë

O zot I vërtetë s’të erdhi keq për djalë
Kur i more mëmën dhe më le të gjallë
Të më keshe marrë do të qe më mirë
Dhe të rronte mëma të rriste të birë
Me se rrojnë foshnjat çi rrit çiliminjtë
Dashuri e mëmës dhe përkëdhelitë
Doje dritë o qiell more dritën time
dhe ma mbushe jetën plot me hidhërime
Tani rroj pa shpresë ndaj s’dua të rroj
Se dhe perëndinë tani s’e besoj.

POEZI SHQIPE nga Migjeni

Poema e Mjerimit

Kafshatë që s’kapërdihet asht, or vlla, mjerimi,
kafshatë që të mbetë në fyt edhe të zë trishtimi
kur shef ftyra të zbeta edhe sy t’jeshilta
që t’shikojnë si hije dhe shtrijnë duert e mpita
edhe ashtu të shtrime mbrapa teje mbesin
të tan jetën e vet derisa të vdesin.

E mbi ta n’ajri, si në qesendi,
therin qiellën kryqat e minaret e ngurta,
profetënt dhe shejtënt në fushqeta të shumngjyrta
shkëlqejnë. E mjerimi mirfilli ndien tradhti.
Mjerimi ka vulën e vet t’shëmtueme,
asht e neveritshme, e keqe, e turpshme,
balli që e ka, syt që e shprehin,
buzët që më kot mundohen ta mshefin –
janë fëmitë e padijes e flitë e përbuzjes,
t’mbetunat e flliqta rreth e përqark tryezës
mbi t’cilën hangri darkën një qen e pamshirshëm
me bark shekulluer, gjithmon i pangishëm.

Mjerimi s’ka fat. Por ka vetëm zhele,
zhele fund e majë, flamujt e një shprese
t’shkyem dhe të coptuem me t’dalun bese.

Mjerimi tërbohet n’dashuni epshore.
Nëpër skaje t’errta, bashkë me qej, mij, mica,
mbi pecat e mykta, t’qelbta, t’ndyta, t’lagta
lakuriqen mishnat, si zhangë; t’verdhë e pisa,
kapërthehen ndjenjat me fuqi shtazore,
kafshojnë, përpijnë, thithen, puthen buzët e ndragta
edhe shuhet uja, dhe fashitet etja
n’epshin kapërthyes, kur mbytet vetvetja.
Dhe aty zajnë fillin t’marrët, shërbtorët dhe lypsat
që nesër do linden me na i mbushë rrugat.

Mjerimi në dritzën e synit t’kërthinit
dridhet posi flaka e mekun e qirit
nën tavan t’tymuem dhe plot merimanga,
ku hije njerzish dridhen ndër mure plot danga,
ku foshnja e smume qan si shpirt’ i keq
tu’ ndukë gjitë e shterruna t’zezës amë,
e kjo prap shtazanë, mallkon zot e dreq,
mallkon frytn e vet, mallkon barrn e randë.
Foshnj’ e saj nuk qesh, por vetëm lëngon,
e ama s’e don, por vetëm mallkon.
Vall sa i trishtueshëm asht djepi i skamit
ku foshnjën përkundin lot edhe të fshamit!

Mjerimi rrit fëmin në hijen e shtëpive
të nalta, ku nuk mrrin zani i lypsis,
ku nuk mund t’u prishet qetsia zotnive
kur bashkë me zoja flejnë në shtretënt e lumnis.

Mjerimi pjek fëmin para se të burrnohet,
don ta msojë t’i iki grushtit q’i kërcnohet,
atij grusht që n’gjumë e shtërngon për fytit
kur fillojnë kllapitë e etheve prej unit
dhe fetyrën e fëmis e mblon hij’ e vdekjes,
një stoli e kobshme në vend të buzqeshjes.
Nji fryt kur s’piqet dihet se ku shkon
qashtu edhe fëmia n’bark t’dheut mbaron.

Mjerimi punon, punon dit e natë
tu’ i vlue djersa në gjoks edhe në ballë,
tue u zhigatun deri n’gjujë, n’baltë
e prap zorrët nga uja i bahen palë-palë.
Shpërblim qesharak! Për qindenjë afsh
në ditë – vetëm: lekë tre-katër dhe “marsh!”.

Mjerimi kaiher’ i ka faqet e lustrueme,
buzët e pezmatueme, mollzat e ngjyrueme,
trupin përmendore e një tregtis s’ndytë,
që asht i gjikuem të bijë në shtrat vet i dytë,
dhe për at shërbim ka për të marrë do franga
ndër çarçafë, ndër fëtyra dhe në ndërgjegje danga.

Mjerimi gjithashtu len dhe n’trashigim
-jo veç nëpër banka dhe në gja të patundshme,
por eshtnat e shtrembta e n’gjoks ndoj dhimbë,
mund që t’len kujtim ditën e dikurshme
kur pullaz’ i shpis u shemb edhe ra
nga kalbsin’ e kohës, nga pesha e qiellit,
kur mbi gjithçka u ndi një i tmerrshmi za
plot mallkim dhe lutje si nga fund i ferrit,
ish zan’ i njeriut që vdiste nën tra.
Kështu nën kambët’randë t’zotit t’egërsuem –
thotë prifti – vdes ai që çon jetë të dhunuem.

Dhe me këto kujtime, ksi lloj fatkeqësinash
mbushet got’ e helmit në trashigim brezninash.
Mjerimi ka motër ngushulluese gotën.
Në pijetore të qelbta, pranë tryezës plot zdrale
të neveritshme, shpirti me etje derdh gotën
n’fyt për me harrue nandhetenand’ halle.
E gota e turbull, gota satanike
tu’ e ledhatue e pickon si gjarpni-
dhe kur bie njeriu, si gruni nga drapni,
nën tryezë qan-qeshet në formë tragjikomike.
Tê gjitha hallet skami n’gotë i mbyt
kur njiqind i derdh një nga një në fyt.
Mjerimi ndez dëshirat si hyjet errsina
dhe bajnë tym si hejt q’i ban shkrum shkreptima.

Mjerimi s’ka gëzim, por ka vetëm dhimba,
dhimba paduruese qe t’bajnë t’çmendesh,
që t’ap in litarin të shkojsh fill’ e t’varesh
ose bahe fli e mjerë e paragrafesh.

Mjerimi s’don mshirë. Por don vetëm të drejt!
Mshirë? Bijë bastardhe e etënve dinakë,
t’cilt n’mnyrë pompoze posi farisejt
i bijnë lodërtinës me ndjejt dhelparak
tu’ ia lëshue lypsiti një grosh të holl’ n’shplakë.

Mjerimi asht një njollë e pashlyeme
n’ballë të njerzimit që kalon nëpër shekuj.
Dhe kët njollë kurr nuk asht e mundshme
ta shlyejnë paçavrat që zunë myk ndër tempuj.

 

 

 

POEZI SHQIPE nga Fan Stilian Noli

Anës Lumenjve

Arratisur, syrgjynosur,
Rraskapitur dhe katosur
Po vajtonj pa funt, pa shpresë,
Anës Elbë-s, anës Spree-së.
Ku e lam’ e ku na mbeti,
Vaj-vatani e mjer mileti,
Anës detit i palarë,
Anës dritës i paparë,
Pranë sofrës i pangrënë,
Pranë dijes i panxënë,
Lakuriq dhe i dregosur,
Trup e shpirt i sakatosur.

Se ç’e shempnë derbederët,
Mercenarët dhe bejlerët,
Se ç’e shtypnë jabanxhinjtë,
Se ç’e shtrythnë fajdexhinjtë,
Se ç’e pren’ e se ç’e vranë,
Ç’e shkretuan anembanë,
Nënë thundrën e përdhunës
Anës Vjosës, anës Bunës.

Çirem, digjem i vrerosur,
Sakatosur, çarmatosur,
As i gjall’, as i varrosur,
Pres një shenj’ e pres një dritë,
Pres me vjet’ e pres me ditë,
Se ç’u tera, se ç’u mpaka,
Se ç’u çora, se ç’u mplaka,
Lark prej vatrës dhe prej punës,
Anës Rinit, anës Tunës.
Çakërdisur, batërdisur,
Përpëlitur dhe zalisur,
ËndËronj pa funt, pa shpresë,
Anës Elbë-s, anës Spree-së.

Dhe një zë vengon nga lumi,
Më buçet, më zgjon nga gjumi,
Se mileti po gatitet,
Se tirani lebetitet,
Se pëlcet, kërcet furtuna,
Fryhet Vjosa, derdhet Buna,
Skuqet Semani dhe Drini,
Dridhet beu dhe zengjini,
Se pas vdekjes ndriti jeta
Dhe kudo gjëmon trumbeta.
Ngrehuni dhe bjeruni,
Korini dhe shtypini,
Katundar’ e punëtorë,
Që nga Shkodra gjer në Vlorë!

Ky ilaç e ky kushtrim
më bën djal’ e më bën trim,
më jep forc’ e më jep shpresë,
anës Elbë-s, anës Spree-së.
Se pas dimrit vjen një verë,
që do kthehemi njëherë,
pranë vatrës, pranë punës,
Anës Vjosës, anës Bunës.

Arratisur, syrgjynosur,
Raskapitur e katosur,
brohoras me bes’ e shpresë,
anës Elbë-s, anës Spree-së.

 

 

 

Moisiu ne Mal

Ngjitet përpjetë Malit të shkretë
Krye-Profeti trimi me fletë,
Të bisedonjë me Perëndinë
Për Palestinë.

Arrin në majë lart i kapitur,
Qëndron me frikë, pret i tronditur,
Dhe Jehovaj i flet prej një reje
Me zë rrufeje:

“Ti dhe të tjerët pleq do të ngelni,
Tokën e Shenjtë kurrë s’e shkelni
Skllevër, bij-skllevësh, s’e meritoni
Se liri s’doni!”

Krye-Profetit dita i ngryset
Dhe shpirt-këputur përdhe përmbyset
Me lot në sy, me zemër të ngrirë
I lyp mëshirë.

Pse kaqë gjatë, Zot, m’arratise,
Pse më përplase, më përpëlise,
Pse shpresën dyzet vjet ma ushqeve,
Dhe sot ma preve?

“Nëm Dhen’ e Lirë! Zot ku ma ke?”
“Shiko, i tha, dhe ja ku e pe.”
Së largu Zoti ia pasqyron,
Dhe e shikon.

Ja Nazareti, ja Bethlehemi,
Lum’ i Jordanit, Jerusalemi,
Mal’ i Sionës, Bethsaidaja,
Dhe Golgothaja,

Sheh gasn’ e pritmë për djalërinë
Dhe shkretëtirën për pleqërinë,
Atje sa bukur, këtu sa zi,
O Moisi.

Këtej ka dimrin, andej prënverën,
Kërkon parajsën, vdes në Skëterrën;
Ajme, sa vrer, sa keq e sa zor,
Liberator!

 

 

 

Fjalor Simbolesh

Shahu, strategjia luftarake

 Your Move On Chess

Megjithëse origjina e vërtetë e lojës së shahut është akoma e panjohur dhe misterioze, është mjaftë e sigurtë që erdhi nga lindja, dhe perëndimi është magjepsur dhe mund te themi se ka rënë në dashuri me të. Ne gjithashtu dimë se në fillimet e saj loja e shahut ishte pjesë e strategjisë së luftës dhe si pasojë u zbatua tek Ksatrijat (kastë luftëtarësh).

Kuadratet e zeza dhe të bardha simbolizonin errësirën dhe dritën, luftën midis Titanëve dhe Perëndive ose Ashura-ve dhe Deva-ve.

Fusha e kuadratëve (shahu) perfaqëson botën e dukshme nën udhëheqjen e të zezës dhe të bardhës  ose dualiteti jin-jang (femër-mashkull). Ajo perfshine 64-katrorë, 64 duke qënë numëri i plotësimit të unitetit harmonik kozmik. Janë 64-gjashtëvijësha në I Ching, libri kinez i ndryshimeve i hartuar nga Konfuci. 8 trevijëshat me 8 kombinimet perfaqësojnë 64 ndryshimet ose gjëndjet e tranzitit (ndryshimit). Këto janë në një process të vazhdueshëm transformimi me ndryshimin e një nga 3 linjave trivijëshe. Kjo përfaqëson jetën: iI qëndrueshëm dhe i ndryshueshëm. “Asgjë s’është e qëndrueshme” thotë Hermes Tremadhështori në Pllakën e Smeraldit, e cila me 7-parimet, thur të gjithë urtësinë e Egjiptit antik.

Fusha e Shahut simbolizon në të njëjtë kohë hapësirën ku forcat kozmike veprojnë si dhe hapësirën e brëndëshme të njeriut ku vet njeriu lufton kundra vetes, me fjalë të tjera, është Kurukcetra e Mahabharatës Indiane.

Loja e shahut bazohet tek inteligjenca dhe përqëndrimi. Ajo është arsyeja pse është më e lehtë te mësosh logjikën dhe praktikën e lojës direkt në fushën e lojës sesa në një “libër manual strategjie”.

Sipas professor Klausit, dekan i filozofisë tek universiteti  Hambold, “njeriu mëson më mirë duke luajtur sesa duke dëgjuar mësime abstrakte”. Kjo shpjegon përplasjen e “mbretit të lojërave”: e mëson nëpërmjet praktikës, për çka kombinohet në të njëjtën kohë, vet-kontrolli, kontrolli i mëndjes dhe i disiplinës analitike duke zhvilluar  progresivisht praktikën e logjikës. Nje lloj dialogu, pjesërisht shkencor dhe pjesërisht magjik, analitik dhe, në të njëjtën kohë, intuitiv, shprehës dhe i qetë, zë vend ne këtë lloj dueli mendor që është loja e Shahut.

Luani, simboli i fuqise

Luani simbolizonte fuqinë dhe sovranitetin si dhe është shoqëruar me diellin, me floririn dhe me forcën penetruese të dritës dhe fjalës.

Krishna është luani midis krijesave të egra, Buda është luani i Shakyas dhe Krishti është luani i Judës. Buda përdor luanin si fron. Është fuqia e Shakti-të, që është energjia hyjnore. Është  forma e avatarës  “Nara-Simba” (njeriu-luan), simbol i forcës dhe kurajos dhe shkatërrues i së keqes dhe injorancës. Si fuqi e Darmës, Luani korespondon me Vairochana-në dhe me Manjushri-në, mbartësi i diturisë. Kur Buda mësoi Darman, zëri i tij ishte hungërima e luanit duke nxjerrë në dukje forcën e ligjit.

Simbol i fuqisë, por Luani është gjithashtu dhe simbol i drejtësisë. Kjo është arsyeja që Luanët dekoronin fronin e Solomonit, po ashtu dhe fronet e Mbretërve të Francës si dhe ato të peshkopëve mesjetar. Është gjithashtu simbol i Krishtit si gjykatës dhe emblemë e Shën Mark Ungjillorit. Sipas ikonografisë mesjetare, vetëm koka dhe pjesa e përparme e luanit të Judës janë shoqëruar me natyrën hyjnore të Krishtit.

Një kuptim negativ  i është  bashkangjitur gjithashtu  Luanit: sipas Shën Gjonit të Kryqit, çregullimi i urisë së tërbuar të Luanit është simbol i instiktit  dhe forcës së pakontrolluar.

Në Lindjen e Largët, Luani ka lidhje të madhe me Dragoin. Luan rolin mbrojtës kundër influencës së keqe.

Ikonografia Hinduiste e sheh Luanin si kafshë diellore dhe si pasqyrim të fjalës. Pasqyron  aspektin tmerrues të Majas, fuqinë e manifestimit.

Në Egjiptin e Lashtë, luanët konsideroheshin kafshë diellore, zakonishtë të vizatuar në çift, njëri duke parë nga lindja dhe tjetri nga perëndimi, në boshtin e drejtimit  të diellit, duke simbolizuar të djeshmen dhe të nesërmen. Zakonisht ato përfaqësojnë forcën që siguron ciklin e ditës dhe natës, të përpjekjes dhe çlodhjes.Si rrjedhim luani simbolizon kthimin e diellit dhe ripërtëritjen e forcës, por gjithashtu dhe vetërilindjen. Kalorësi me Luanin, në legjendat Arturiane, është praktikishtë e vetmja evidencë e prezencës së luanit në simbolizmin Kelt.

Muslimanët shohin te Aliu, djali i Muhamedit, luanin e Allahut. Pseudo-Dionisi Aeropagiti shpjegoi se teologjia i dha Ëngjëjve të caktuar formën e luanit sepse forma shfaqte autoritetin dhe forcën e parrezistueshme të inteligjencës së shenjtë. Ai gjithashtu përmendi tek Libri i Zbulesës se i pari nga katër krijesat e gjalla që i janë dhënë sytë para dhe mbrapa, që rrethonte fronin e parajsës, është përshkruar si Luani.

Korbi, ne qyteterimet e ndryshme

E zeza e pendëve të tij dhe thirrjet e zymta, e bëjnë korbin, i cili ushqehet me kalbësira, një zog të ogurit të keq. Ky reputacion mund të gjendet gjithashtu në Kinë, pavarësisht se Kinezët e shikojnë korbin si simbol të mirënjohjes bijërore, duke konsideruar faktin se ushqen prindërit e tij.

Ne Japoni, korbi  merret si pasqyrimi i dhembshurisë së familjes. Konsiderohet gjithashtu si lajmëtar i perëndive, paralajmëruesi i fitoreve që vijnë. Duke qënë një zog diellor, paraqitet si zog i kuq.

Në Indinë e vjetër, Mahabharata e merr si lajmëtar të vdekjes. Në librin e zanafillës (libri i parë i biblës), korbi është simbol i shikimit të pastër. Noe e lëshon për të parë nëse ultësirat e tokës kishin dalë nga siperfaqja e ujërave të përmbytjes.

Në greqinë e lashtë, korbi është i shenjtë për Apollonin. Straboni thotë se korbat vendosnin për anëndodhjen e gurit-kërthizë (Omfalos) në Delfi. Megjithatë, Pindarus konstaton se detyra kryhej nga Shqiponjat dhe Plutarku thotë se ishin mjelmat. Korbi është midis tipareve të Mithras.

Për keltët, zogu i shenjtë luan një rol profetik. Sipas Pseudo-Plutark-ut, emri i Lions-it, Lugdunum, është për tu përkthyer si “Kodra e Korbit” dhe jo si “Kodra e dalë” për shkak se një fluturim i korbave i tregoi themeluesve ku ta ndërtonin qytetin.

Zogu ishte i shenjtë për Galët.

Në mitologjinë Gjermane, korbat ishin shoqëruesit e Ëotanit. Në mitologjinë Skandinave, dy korba rrinin në fronin e Odinit: Hugin (Mëndje) dhe Munnin (Kujtesë).

Për Indianët e Amerikës Veriore, zogu ishte personifikimi i bubullimës dhe erës; e njëjta ndodhte për Majat në Popol-Vuh.

Shfaqja e tij në ëndrra është konsideruar si ogur (shenjë) i keq. Mërzitshëm rrotullohet mbi fushëbetejë. Përfaqëson gjithashtu vetminë dhe izolimin vetëdashës.

Simbolizimi i Korbit është plotë kontradikta: Diellor dhe i Zymtë në të njëjtën kohë është lajmëtar i vdekjes dhe i syrit të keq por gjithashtu mund të mbrojë. Kjo ambivalencë e simbolit është caktuar në bazë të karakteristikave fizike të ndryshme.

Gjeli si simbol diellor

gjeli

Gjeli  është një simbol universal  diellor për shkak se e kënduara e tij lajmëron ardhjen e agimit. Në Indi, është atributi i Skandha-së, personifikimi i energjisë diellore.

Në  Japoni, këndimi i tij, i shoqëruar me këngët e perëndive, joshi Amaterasu-në, perëndeshën e diellit, jashtë  shpellës ku ajo ishte fshehur, që korrespondon me manifestimin e dritës.

Kurajo është virtyti që Japonezët dhe popujt e tjerë të lindjes së largët tiparizonin Gjelin. Ideograma kineze për gjelin është  Ki, homofone te  kuptimit  i  “favorshëm”. Aparenca e tij dhe sjellja simbolizojnë “ pesë virtytet”:

virtytet civile, sepse krekosja e tij e bën të duket si drejtues i keq

virtytin luftarak, për shkak të caponjëve

virtytin e kurajos për shkak të drejtimit në luftim

virtytin e mirësisë, për shkak se mbronë pulat e tij

virtytin e besnikërisë për shkak të saktësisë me të cilën lajmëron lindjen e diellit.

Për më tepër, gjeli është gjithashtu efikas në kundërveprimin e influencës së keqe të natës së errrët që ai drejton nga shtëpitë e banorëve që e pikturojnë shëmbëlltyrën e tij nëpër dyer.

Budizmi tibetian i drejtohet gjelit në mënyrë të vecantë si simbol i fatit të keq. Shfaqet në qendër të rrotullës së jetës, afër derrit dhe gjarpërit, si një nga tre helmet. Simbolizon epshin, ngjitjen (dashurinë) dhe lakminë që vënë në lëvizje rrotullën e ligjit.

Në Europë, gjeli është parë si imazh i zemërimit, manifestimi shpërthyes i dëshirave të irrituara dhe të papërmbajtshme.

Në traditën Greke, Velkanosi, perëndia-gjel i Kretës ishte  përvetsuar me Zeusin. Një gjel po qëndronte përkrah Letosë, që ishte me barrë nga Zeusi, kur i dha jetë Apollonit dhe Artemisës. Kështu që gjeli i është dedikuar Perëndive diellorë sikurse  dhe perëndeshave hënore.

Për më tepër, Gjeli është atributi i vecantë e Apollonit.  Një Gjel i sakrifikohej ritualisht Asklepiut, birit të Apollonit dhe zot i mjekimeve, për shkak se zogu lajmëronte shpirtin e të vdekurit që duhej ta udhëhiqte në botën tjetër. Asklepiu është gjithashtu perëndia që, me fuqitë e tij shëruese, sillte të vdekurit mbrapa në jetën e tokës.

Kjo është arsyeja ekzakte se përse gjeli ishte gjithashtu emblemë e Attis-it, Perëndia-Diellore e lindjes, i cili vdiq dhe erdhi në jetë sërish. Kjo gjithashtu shpjegon përsenë se gjeli i është atribuar Hermesit, lajmëtarit që udhëtonte të tre nivelet e kozmosit.

Gjeli, më tej me zagarin dhe kalin, ngelet mes kafshëve që ofrohen në sakrificë në ritet mortore të gjermanëve të lashtë.

Në traditat Nordike, Gjeli është simbol i vigjilencës ushtarake, i vendosur në degët më të larta të hirit Yggdrasil për të paralajmëruar perënditë kur gjigandët, armiqtë e tyre, të jenë duke u përgatitur për sulm.

Kur zogu vendoset në majat e kishave, merr rolin e mbrojtësit dhe ruajtësit të jetës. Është gjithashtu një emblemë e Krishtit, si shqiponja dhe llampa, simbol i dritës dhe ringjalljes.

Në librin e Jobit, gjeli është simbol i inteligjencës së dhënë nga zoti kurse Ibis është simbol i urtësisë.

Talmudi e bën gjelin mjeshtër të mirësjelljes për shkak se lajmëron zotin e tij me gugatjen (kikiriki-në) e tij.

Në Islam, gjeli shijon një nderim të veçantë. Vetë profeti pohon se gjeli i bardhë është shoku i tij sepse shpall prezencën e Ëngjëllit. Për më shumë, profeti ka thënë se ndalohet të mallkosh gjelin, të cilin e thërret me lutje. Në analizat e ëndrrave, gjarpri dhe gjeli janë interpretuar si simbole të kohës.

Mesimdhenia Sekrete e Platonit

Nga filozofët klasik më të mëdhenj, nxënësi më i njohur i Sokratit dhe ndoshta më i devotshmi ndaj mësimdhënjeve të tij, me dhunti të shumta, Platoni, rezultoi objekt studimi por edhe kritike të ashpër për pasardhësit e tij. Shumë u mbështetën në mësimdhëniet e tij për të futur teori të reja dhe sisteme filozofike që shumë i përdorën, zakonisht duke i përzier, që tu shërbenin për përfitime vetjake. Sido që të jetë, Platoni ka qënë dhe mbetet një nga filozofët më të rëndësishëm të Greqisë klasike dhe nuk do të pushoi asnjëherë së u studjuari nga adhuruesit e filozofisë dhe jo vetëm. Por, edhe pse janë shkruajtur shumë për veprat dhe mësimdhënjet e tij, ekziston një pjes që nuk duket se i intereson shumë filologëve modern dhe kërkuesve. Brënda veprës të platonit fshihen shumë dije të thella brendësore që nuk dallohen në sy të parë. Dhe megjithatë Esoterizmi është elementi mbizotërues në veprën e filozofit të madh, i cili njohu të gjitha qëndrat më të rëndësishme të dijes që ekzistonin në periudhën e tij, brënda dhe jashtë hapsirës Greke.

Për Njeriun.

Për sa i përket përbërjes së njeriut si qënie, esoterizmi përmënd se njeriu përbëhet nga dy element bazor: Shpirtin (e pavdekshëm) dhe personalitetin. Brënda ciklit të rimishërimeve, ajo që mbetet e pandryshueshme, e pashpërbërshme, e përjetëshme është Shpirti, i cili mishërohet çdo herë në një trup të shpërbëshëm që ka karakteristika të veçanta të cilat përbëjnë personalitetin e çdo individi. Personaliteti përbëhet nga katër  mbartës themelor: trupin fizik, energjia që i jep jetë këtij trupi- që në esoterizëm quhet prana- botën tonë ndjesore dhe mëndjen egoiste, i cili mendohet dhe e drejton njeriun në bazë të dëshirave dhe qëllimeve të tija personale. Këto 4 mbartës lidhen me 4 elementët krijues te botës: Tokë, Ujë, Ajër, dhe Zjarr sipas rradhës.

Shpirti nga ana tjetër është ai që bën pjesë tek esenca hyjnore, është pika e shenjtë e njeriut dhe pikërisht për këtë arsye përbën një urë e cila bashkon njeriun me Perënditë. Përbëhet nga mëndja e pastër dhe altruiste Manasi në sanskritisht, “nga mbartësi parandjesor Budi dhe nga shkëndia hyjnore e Vullnetit ose Atma, që është qënia e vërtet e njeriut, shkaku i të gjithë të tjerëve, INDIVIDI.”

Të gjithë këta mbartës të njeriut do të mund të kategorizoheshin edhe me një mënyrë tjetër në tre vënde: Trup, Psikikë, Mëndje ose Shpirt, dhe psikia përbërëse e urës midis Trupit dhe Shpirtit. Këtë ndarje e gjemë në menyrë shumë të qartë tek Platoni ku thotë “Νουν μεν εν ψυχή, ψυχή δε εν σώματι ξυνιστάς το παν ξυνετεκταίντο” që do të thotë “Pasi vuri mëndje tek shpirti dhe shpirt tek trupi (Krijuesi) ndërtoi gjithçka që ekziston.” Për të njëjtën gjë na flet Platoni kur i referohet shpirtit dhe pjesëve të tij. Ai mendon se shpirti përbëhet fillimisht nga dy pjesë, një të vdekshëm dhe një të pavdekshëm. Pjesa e tij e pavdekshme është që burgoset brënda trupit të vdekshëm – i cili është mishërimi i Shpirtit brënda botës materiale – ndërsa ai i vdekshmi është mbartësi ndjesor dhe mendor i personalitetit. Pjesën e vdekshme ndanë Perënditë në dy të tjerë, një superior dhe një inferior dhe midis tyre vendosën “frenat”, që është mëndja që arsyeton, që është intelekti fizik i njeriut. Platoni e quan pjesën inferiore dëshirori dhe e lidh me instiktet si dhedëshirat e ulta, pjesën superiore e quan zemërori që përfshin emocionet tona të ndryshme të cilat ndikojnë mbi gjëndjen tonë emocionale. E para bazohet tek qejfi dhe përmban fantazitë dhe dëshirat, ndërsa e dyta bazohet afër kokës.

Përsa i përket pjesës së pavdekshme të shpirtit, sipas filozofit të madh quhet llogjiku. Që të ekzistoi harmoni dhe drejtësi tek njeriu, duhet që kjo pjesë e pavdekshme të kontrollojë dhe të mbizotërojë mbi të gjitha të tjerat. Sipas esoterizmit, që njeriu të zhvillohet dhe të përmirsohet vazhdimisht është i detyruar që të veprojë dhe të jetojë duke u mbështetur mbi pjesën e tij Shpirtërore dhe duke kontrolluar personalitetin e tij.

Për Qytetin. Për Botën.

Këtë trepjeshmëri te shpirtit shtjellon Platoni në veprën e tij “Republika” dhe e lidh me drejtësinë, si për sa i përket njeriut, ashtu edhe përsa i përket republikës, me caktimin e qytetarëve në tre kasta. Kjo ndarje nuk bëhet në bazë të trashëgimisë, as sipas statusit ekonomik te qytetarëve por bëhet në bazë të zhvillimit brendësor të secilit dhe aftësisë së tij për të përdorur llogjikun, duke kontrolluar personalitetin dhe pjesët inferiore të psikikës.

Këto tre kastat e qytetarëve karakterizohen nga një virtyt, gjithmonë në përputhje me pjesën e shpirtit që dominon. Kështu pra, tek ata që mbizotëron llogjiku – si rrjedhim janë më të zhvilluarit nga ana brendësore dhe kontrollojnë më mirë elementët e mëposhtëm të personalitetit – karakterizohen nga virtyti i diturisë dhe bëjnë pjesë tek kasta e Klerikëve. Janë ata të cilët, pasi e kanë zbatuar drejtësin tek vetja e tyre, mund ta ushtrojnë në qytet dhe të udhëheqin drejtësisht të tjerët.

Më pas vijnë Rojtarët, ku dominon pjesa e zëmërorit tek psikika dhe karakterizohet nga virtyti i trimërisë. Janë rojtarët e qytetit, që, nëpërmjet stërvitjes së duhur mund të përdorin pjesën e zëmërorit të psikikës duke kultivuar pjesët më të pastra dhe të larta të ndjenjave, ndërkohë që kanë kontrolluar dëshirorin inferior.

Dhe së findmi kemi njerëzit që kontrollohen nga dëshirori dhe karakterizohen nga virtyti i modestisë. Janë bujqrit dhe artizanët e qytetit. Ndarja që bën Platoni, për arsye se bëhet në bazë të karakteristikave natyrale dhe jo në bazë të ndarjes klasore apo ekonomike nuk përmban asnjë llojë rracizmi. Të gjithë janë të dobishëm brënda Republikës së tij dhe të gjithë janë të nevojshëm. Por, që republika të funksionojë drejtësisht dhe të jet burim i zhvillimit për qytetarët e saj, secili prej tyre duhet të ketë vëndin që i takon dhe të kontribojë në përputhje me mundësitë dhe aftësitë e tij tek të gjithë të tjerët, gjithmonë me synimin e të mirës së përbashkët.

Ky është revolucioni që sjell Platoni në të dhënat e epokës me rezultat pranimin e kritikave të ashpra dhe dyshimeve të shumta. Por duke studjuar dikush sidomos këtë vepër, “Republikën”, vetëdijësohet për kuptimin e saj në mënyrë shumë natyrale dhe kupton se të gjitha këto bazohen në të vërteta shumë të thella, të cilat filozofi i zotëroi nga qëndrat e mistereve të epokës së tij tek të cilat ishte initacionuar.

Për Botën.

Të dhënat më të shumta për botën dhe krijimin e saj i takojmë tek Timeo. Edhe pse bëhet fjalë për një nga djalogët e Platonit, tek kjo vepër shprehet shumë pastër një Mësimdhënje Sekrete. “Nuk është rastësore që Platoni vendos një Pitagorian, Timeo, që ta rrëfejë, pasi Pitagorianët shprehnin në lashtësi dijet më të thella të filozofisë brendësore. Pastaj shumë studjues mendojnë se tek Timeo përmbahen dije pitagoriane të pastra, të cilat i kishte në zotërim Platoni.”

Timeo e fillon me një nga pyetjet më të rëndësishme dhe filozofike të të gjitha kohrave dhe të të gjithave sistemeve filozofike: “Çfarë është qënia? Çfarë është ajo që ekziston gjithnjë por nuk lind asnjëherë dhe çfarë është ajo që gjithnjë lind por asnjëherë nuk ekziston?” Është pytja e përjetshme filozofike për “atë që Është” dhe “ajo që Ekziston”, bota e krijuar dhe ajo e pakrijuar, e shfaqura dhe e pashfaqura.

Që tëk Republika, me an të mitit të shpellës, Platoni ndan të shfaqurën, botën e ndryshueshme materjale të iluzionit, Eterin, nga bota e vërtet dhe e pandryshueshme e Arketipeve, botës së Ideve, ajo që ngelet e Njëjtë. Atje banojnë 4 Arketipe : Mirësia, Drejtësia, Bukuria, e Vërteta, që mishërohen në botën materiale si Feja, Politika, Arti, dhe Shkenca.

Përsa i përket Krijimit fillestar, Platoni nëpërmjet gojës së Timeo thotë se në fillim ishte kaosi, Por Krijuesi vendosi rregull ne atë kaos dhe formoi universin pasi vuri mëndje tek shpirti dhe shpirt tek trupi, duke përdorur analogjinë, të cilën e shtjellon matematikisht gjatë veprës.

Në vazhdim përmend 4 elementët, Tokë, Ujë, Ajër, Zjarr nga të cilat, duke u bashkuar sëbashku nëpërmjet nje anlogjie harmonike, Perëndia formoi botën e dukshme e të shfaqur. Nga këto katër element krijoi edhe njeriun me 4 mbartësit e tij të personalitetit të cilat përment Esoterizmi.

Shpirti i botës u krijua përpara se të krijohej trupi i tij dhe u vendos fillimisht në qendër. Më pas u zgjerua në mënyrë që të mbulonte të gjithë botën nga jashtë. “Këtu, në përputhje me analogjinë e strukturës së njeriut sipas Esoterizmit, mund të themi se Platoni i referohet Aurës së Botës, diçka e paaritshme për trurin njerëzor.”

Në vazhdim, lidh 4 elementët me 4 të ngurta, të përbërë nga trekëndësha, të cilët kontraktohen në krijimin e botës. Lidh pra Zjarrin me Piramidën-me katër faqe, Ajërin me tetë faqe, Ujin me njëzet faqe, dhe tokën me kubin. Me anë të kombinimit të këtyre figurave gjeometrike Perëndia krijon botën. Por ekziston edhe një i ngurtë i pestë që lidhet me elementin e pestë, Eterin. Është pesëkëndëshi me 12 faqe, i cili përmbahet në format e botës së padukshme, tek ekzistenca e të cilave përfundonë llogjikisht, nëpërmjet arsyetimeve matematike, aritmetike dhe gjeometrike. Tek e njëjta vepër por edhe tek të tjerat filozofi na flet për Atlantisin duke na dhënë të dhëna të hollësishme për strukturën e saj dhe të njerëzve gjithashtu, diçka të cilën Esoterizmi e përmend shpesh herë dhe gjerësisht. Bëhet fjalë për një fazë të zhvillimit njerëzor që quhet rraca e katërt dhe banonte në një kontinet që ndodhej në oqeanin e sotëm Atlantik.

Janë kaq të shumta mësimdhënjet brendësore që gjejmë në veprat e Platonit për të cilat do të ishite e pamundur të shpreheshin në këto pak rreshta. Lexuesi do të mund të endej më shumë në këto mësimdhënje duke studjuar vetë filozofin dhe duke kërkuar burimet e fshehta të veprave të tij, duke i krahasuar ato me të vërtetat filozofike të Esoterizmit. Do të zbulojë se nuk bëhet fjal thjesht për një tjetër filozof  klasikë, por për nje personalitet shumë të zhvilluar, një njeri të ndriçuar, një Initacionant i Vërtet.

Hello world!

Welcome to WordPress.com. After you read this, you should delete and write your own post, with a new title above. Or hit Add New on the left (of the admin dashboard) to start a fresh post.

Here are some suggestions for your first post.

  1. You can find new ideas for what to blog about by reading the Daily Post.
  2. Add PressThis to your browser. It creates a new blog post for you about any interesting  page you read on the web.
  3. Make some changes to this page, and then hit preview on the right. You can always preview any post or edit it before you share it to the world.