Firence, qyteti qe mori emrin nga lulet

Një udhëtim për në Firence, në qytetin që edhe emrin e ka marrë nga lulet, dhe e ruan ashtu si në burim në emërtimin e së folmes (“il dialetto fiorentino”), në mbiemrin sipas vendit të origjinës (“io sono fiorentino”), në emrin e skuadrës së futbollit (La grande “Fiorentina”) dhe në formën si e njohin të huajt (“Florence”), është një ëndërr për këdo. Vetëm ideja se 60 për qind e pasurive materiale të shpallura nga UNESCO “trashëgimi e njerëzimit” gjendet në Itali dhe 60 për qind e kësaj trashëgimie italiane të marrë në mbrojtje nga UNESCO për nderim të kulturës njerëzore gjendet në Firence është e mjaftueshme për të nxitur dëshirën njerëzore për një vizitë.

Firencja është gjuha ku lindi italishtja, në të cilën Dante shkroi “La comedia divina”, të cilën pati nisur ta shkruante në latinisht dhe pa e mbaruar këngën e parë hoqi dorë prej saj për t’u kthyer te “volgaristët”, siç quheshin me bezdi kundërshtarët e latinishtes.

Udhëtimi im për në Firence lidhej me pjesëmarrjen në një kurs formimi pasuniversitar në fushën e politologjisë së sotme. Në fakt, qëndrimi ynë është paracaktuar në Fiesole, që mund ta quash edhe lagje periferike e Firences, edhe një fshat të urbanizuar. Qysh në pyetjen e parë për të orientuar vetveten mësoj se kurset si ky i tashmi “Robert Shumman Foundation” i zhvillon gjithnjë në të njëjtin vend dhe kandidatët i sistemon po në të njëjtin hotel, ku duhet të marr drejtimin në mbrëmjen e vonë me autobusin e linjës.

Kisha kaluar një ditë të lodhshme, më ishte dashur t’i gjej portën e vijimit të udhëtimit për në Cagliari një vajze shqiptare nga Shëngjini, që ishte e tmerruar se do të humbiste në aeroport, do të humbte avionin dhe mbi të gjitha kishte mundësi t’ia kuptonin qëllimin: ajo do të shkonte në Cagliari-n ishullor për të mos u kthyer më në atdhe. Më ishte dashur ta qetësoja, ta përktheja dhe së fundmi edhe t’i blija diçka për të ngrënë.

Sikur të mos mjaftonte kjo, pas mbërritjes në aeroportin e Firences, vazhdimin e udhëtimit me autobus drejt “Final Destination”, hotelit ku do të qëndroja, e bëra nën shoqërimin e ankimeve të pafundme të shoferit të autobusit, i cili, sapo mësoi se isha shqiptare dhe do të qëndroja në Fiesole për të marrë pjesë në kursin e europeizmit, sikur të ishte me kurdisje, nisi të fliste pa pushim për fatkeqësinë e tij, martesën a bashkëjetesën e shkatërruar me një shqiptare. Pasi më qortoi për theksimin e gabuar, në rrokjen e dytë, të emrit “Fiesole” – duhej shqiptuar me theks në rrokjen e parë – nisi rrëfimin për telashet me shqiptaren që kish njohur, me sa duket nga Shkodra: “Una albanese da Scudari, ma l’ho lasciato perche era agressiva: mama mia, era cosi severa e fumava tanto”, shpjegoi ai.

Pastaj italiani gojëlirë me një lehtësi të jashtëzakonshme ndryshon bisedën dhe kthehet te theksimi i emrit të qytezës: “Fiesole e un piccolo paese, ma non si merita a chiamare cosi”, më tërhoqi vëmendjen shoferi i autobusit nr. 7. “Va bene, i thashë, allora scusatemi: Fiesole, si, Fie-sole”. “Esattamente cosi”. Duke i kërkuar ndjesë për deformimin e emrit të qytezës, e pyeta nëse hoteli ndodhej larg dhe, ashtu si shqiptarët, që për të të orientuar nuk përmendin kurrë emra rrugësh apo stacionesh, por të thonë: ja, dy minuta larg e ke, përtej Selvisë, te kthesa e dytë, afër farmacisë së grekut, ngjitur me qebaptoren para dervish Hatixhesë, edhe shoferi italian në të njëjtën mënyrë më fliste, pa asnjë referencë që ti mund ta kishe gjetur më parë në “Google Earth” bie fjala. Së paku, vazhdimisht më qetësonte: “Arriveremo prestissimo. Stai tranquilla, chiedero io per qualle via. Dov’e il tuo hotel? “Via poetti” numero 3?”, “Si” përforcova unë. “Allora siamo per arrivare”.

Autobusi rrotullohej nëpër kthesat e rrugës që ishte ndarë tashmë prej autostradës dhe unë e humba qetësinë.

Në udhëtim dhe në kohën e ndërrimit të avionëve – aq sa më kishte mbetur pas zgjidhjes së problemit dhe terapisë qetësuese për alarmin e saj: do më zbulojnë dhe do më kthejnë, po ku të vete, atje ku rroj unë s’kam asnjë mundësi – kisha lexuar Malaparten dhe isha çuditur me simbiologjinë e këtij shkrimtari misterioz; kisha menduar si të ndërtoja kalendarin e ditëve të mia në Fiesole, për të vizituar urën e Dora d’Istrias, kësaj dame të vërtetë fisnike që u dha emër shqiptarëve një shekull e gjysmë më parë; si të gjeja shtëpinë e De Gubernatis, ku ajo kishte kaluar vite jete dhe pune; si të shkoja në galerinë “Uficci” për të parë portretin e Gjergj Kastriotit dhe pikturat me familjen fisnike “Durrazzo”, të periudhës së humanizmit; si të vizitoja rezidencën impozante të Pallazzo Pizzi. Kishte qenë një udhëtim me shumë ëndërrime, dhe tani më priste një qerthull rrotullimesh, që po zgjaste gati sa fluturimi Fiuminccino-Firenze, me një autobus thuajse të boshatisur dhe së fundmi me një taksi shërbimi.

Pas shumë mundimesh, gjendem në vendin e duhur, në hotelin e rezervuar nga Instituti Universitar Europian, ku të nesërmen duhet të filloj kursin. E lodhur, pa qetësinë që kisha përfytyruar për të mbyllur udhëtimin, me mbresat e vajzës nga Shëngjini, që nuk shihte më asnjë shteg jete qoftë dhe në varfëri në vendin e vet, tashmë mund të mendoj për të nesërmen. Për të nesërmen? Prit pak?! Ndoshta mesnata ka kaluar dhe tanimë jemi “sot”.

Fiesole është një fshat i bukur dhe i këndshëm, për të cilin kam shumë për të mësuar. Pamja që kam para syve këtë mëngjes të parë, pasi bëra një gjumë jo edhe aq të qetë, është e shkëlqyer. Bën shumë ftohtë, kushtëzuesin e ajrit e kisha komanduar në 30 gradë, por të ftohtit përsëri ishte aty. Me sa duket duhej të ishte me defekt. Zotëria në recepsion nuk pati nevojë për shpjegimet e mia, pas përshëndetjes më tha se do të më ndryshonin dhomë për ditët në vijim. Më kurseu një kërkesë, mendova duke buzëqeshur.

Instituti Universitar Europian është nga më të njohurit në botë për studime të shkurtra postdoktoraturë dhe për fellowship-e me tematika prioritare, që kanë rëndësi shumë të madhe për njerëzimin. Kur hyra në auditor, pashë se duhej të isha studentja më e re e kursit. Të gjithë të tjerët ishin në mesmoshë a më shumë, me tituj dhe karrierë. Këtë e vërejtja shumë shpejt, kur na u dha fjala – Just one minute, not more – për të prezantuar vetveten. Kjo më dha qetësi. Nuk kisha gabuar kur vetja më qe dukur në mjedis të dikujt tjetër, kur duke hyrë në sallën “Europa”, nga pamja e të pranishmëve, mendova se duhej të isha futur në një ngatërresë. Kandidatët e tjerë, zonja dhe zotërinj, janë me veshjet e tyre in borghese, me mjekrat e mëdha dhe kravatat e stolisura me karfica floriri, me kostumet “formal correct”, por njëherësh të ngjallin një respekt të merituar.

Më bën përshtypje që presidenti i këtij kursi, një akademik nga të gjitha pikëpamjet e vështrimet gjatë një minute të vetme e përsërit fjalën “dream” tri herë! Çfarë habie, them me veten! S’më ndahen, apo s’u ndahem unë këtyre auditorëve me “dream” mua?! Është kjo e dyta, me siguri.

Tema e parë është, siç pritej, mbi mirëqeverisjen dhe sfidat që e presin Europën ndaj saj, sidomos në vendet kandidate. “Ky universitet ka shumë kurse dhe seminare të shkëlqyera”, shpjegon më tej referuesi. Universiteti e mban emrin e madh të themeluesit shpirtëror të Europës Robert Shumman. Të gjithë kishin një ëndërr: të ndërtonin një Europë të përbashkët, me një monedhë të përbashkët! E kjo ide ka lindur shumë kohë më parë, që prej rënies së perandorive. Në fakt, unë mendoj pak ndryshe. Europeizmi nuk do të kishte kurrfarë kuptimi pa European Renessace, Rilindjen humaniste europiane në fund të Mesjetës.

Vila “Schiffanoia”, ku ka banuar dikur një nga familjet më të mëdha aristokrate të Firences, në të cilën ne zhvillojmë mësimet, sikur ma miraton këtë ide. Kjo vilë mund të ketë shërbyer dikur për ballo me maska, ashtu si jemi mësuar ne t’i shohim nëpër filmat e regjisorëve të mëdhenj. Në ata filma, ku zakonisht porosia është: Njeriu nuk duhet të shkojë në Europë, sepse Europa e dobëson njeriun, duke i zbukuruar ndjenjat e duke i zbutur pragmatizmin. Sepse Europa e bën më të butë shpirtin njerëzor. Dhe profesori qesh, duke paralelizuar rolin e dikurshëm të kësaj vile me Europën e sotme. Dikur familjet e mëdha aristokrate, vazhdon ai, mblidhnin emrat e njohur së bashku, jo vetëm për të kërcyer, kënduar, për të pirë verë, por dhe që të nisnin ndonjë histori romantike. Ne jemi këtu sërish, natyrisht mes damash të bukura, por dhe të mençura njëherësh e sigurisht edhe me xhentëlmenë, që sjellin dhe ndajnë ide të shekullit tonë”.

Në leksionin e ditës së sotme flitet për heronjtë romantikë të Europës, por edhe për idenë ende romantike të “qeverisjes planetare”, së cilës njerëzimi nuk do t’i shpëtojë aspak, konfirmon presidenti i shkollës, pa u druajtur fare se ideja e një “international government” ka qenë së pari e Marksit. Kjo është një ëndërr, pohon ai, një ëndërr që do të bëhet realitet shumë shpejt. Dhe, duke ia kaluar fjalën ligjëruesit të dytë, na uron shumë lakonikisht: “Dream comes true!”.

Vila “Schiffanoia”, që sot shërben si rezidencë e Institutit Universitar të Europës, duhej të më kish tërhequr vëmendje më parë. Por, megjithatë, e gjeta kohën e ia dhashë vetes kënaqësinë “ta inspektoja” fillim e fund. E ndërtuar në shekullin e 15 nga një familje e madhe fisnike si vend luksi, ku mund të dëbohej inati dhe mërzia, mori, për këtë arsye, emrin “schiavare la noia”. Në fillim të shekullit të 20, vila u ble nga ambasada e Shteteve të Bashkuara, e cila e shndërroi në një muze arti dhe kulture. Vila është e rrethuar me një kopsht shumë të bukur. Fryn një erë e lehtë dhe dielli shkëlqen, megjithëse vjeshtë e vonë. Në kopsht gjenden mbi 30 statuja, prej atyre të perëndive të Olimpit deri te serafinët e kerubinët e krishterimit. Kjo ishte një kënaqësi e paparashikuar, dukej sikur po përjetoje gjithë historinë e Europës.

Në kohën e ligjëratave, herë pas here kthehesha te laptop-i dhe shënjoja mendime të dëgjuara prej lektorëve dhe mendime të miat. Shkruaj dhe për mbresat nga Firence, që më në fund e kisha vizituar një ditë më parë! Prej këndej duket vetëm Piazza Duomo. Të gjithë duan të blejnë kujtime, gjithçka është e lidhur me lavdinë e qytetit. Kur kalon nëpër “Via Dante” pranë shtëpisë së tij fiorentine, të duket sikur dhe ti po hyn në histori. Këtu gjen Michelangelo-n, “L’ultima Cena”-n me historitë e njohura që lidhen me Sangraal-in, ose më saktë me “sangue real”-in, gjakun mbretëror të Krishtit Jezu. Pafund janë shitoret e maskave, të njëjtat që regjisori ka zgjedhur për filmin “Eyes wide shut”, që u bë shkas që dy protagonistët, Tom Cruise e Nicole Kidman t’i jepnin fund martesës së tyre.

Po të ngresh kokën lart, të trondit pamja e stërmadhe e veprave të artit. Historia e tyre mbetet një mister i madh e i pazbuluar. E ndërpres për pak përshkrimin, sepse një koleg para meje kthen kokën dhe më pyet: Çfarë po bën? Po shkruaj, të bezdis zhurma? No, no, per amor di Dio, vai pure. Por e di si me ngjan? Si mund të ngjaj? Je ndryshe, më dukesh si ajo perëndia hinduse që ka tri duar në njërën anë e tri në tjetrën, domethënë punon njëherësh me të gjashta! Po kjo qenka gjë e mirë! Pas pak u detyrova të ndryshoja vend se një kandidate nga Brukseli, rreth të 60-ave, tha se nuk i pëlqente zhurma e tastierës. Në ligjëratën tjetër, gjëja e parë që më ra në sy ishte zëri kumbues dhe pamja shume elegante e ligjëruesit. Me flokë të bardhë të ndarë me vijë anash, krehur me shumë kujdes, ai dukej jo vetëm si një akademik i ditur, por dhe si një fisnik i vërtetë, të thuash fisniku i fundmë i asaj race njerëzore që sundonte Europën deri në shekullin e romantizmit dhe të revolucioneve. Profesori qenka amerikan dhe quhet Philip Bobbet, vjen nga Columbia University. Dukej sikur ishte vetëm me ty kur fliste, aq intim dhe i thjeshtë njëherësh, megjithëse përballë një aule me dhjetëra studentë, që nga mosha ime deri në 60 vjet. Qenka një më e re se unë, një spanjolle 22 vjeçe. Ishte hera e parë që e prishja rregullin tim: dëgjo e shkruaj. E folura e tij elegante, intonacioni i jashtëzakonshëm, serioziteti dhe origjinaliteti i ideve, të ngjallte respekt. I veshur nën kostumin e një britaniku të hershëm, prof. Bobbet provoi në auditorin tonë se ishte vërtet një “star”, siç premtohej në përshkrimin e jetës së tij në dokumentacionin që na ishte dhënë. Mund ta dëgjoje me orë të tëra pa u mërzitur. Ai nuk shpjegonte, por interpretonte. Fliste me gjithçka: me gojë, me sy, me duar, me trup, me lëvizje. Qenie mendimi e tëra. Në një moment, një nga vajzat animatore të kursit iu afrua foltores për të drejtuar më mirë mikrofonin. Dhe ai i hodhi sytë me habi e i tha: “Am I strong or soft? No, she said, you are a little bit soft, but don’t worry. It’s ok. I am strengthing the voice, here. Ok, ok, buzëqeshi me elegancë sërish ai. Ja një prej përthyerjeve të improvizuara të profesorit aspak pedant, ndonëse tejet i ditur: One day I was in a theatre, in London, and I had an attack in heart (O Zot, mendova, si e thotë, sikur të kish qenë fjala për një grip). U gjenda i rrëzuar në dysheme dhe u thosha njerëzve që kisha pësuar diçka në zemër. Dhe këtë e tregoja pa zë, vetëm duke lëvizur buzët, sepse në të vërtetë nuk kisha as forcën për ta nxjerrë. Por ata s’e kuptonin çfarë po u thosha. Dhe prej asaj dite më është bërë obsesion dhe dua ta verifikoj nëse kam zë, e kam të lartë zërin, jam i dëgjueshëm a i padëgjueshëm. Dhe qeshi.

Profesori flet më tej për pushtetet dhe qeverinë, për raportet mes qytetarëve dhe sundimtarëve: “Give us power and we give you all the sources of the country”, citon dikë ai. E çuditshme, mendoja, të gjitha këto sikur po m’i lexon nga mendja ime. Të gjitha viruset që kemi mësuar deri më tani lidhur me ato që janë programuar mbi njerëzit nuk janë gjë tjetër veçse viruse të hedhura nga superfuqitë për të eksperimentuar mendjen njerëzore, shpjegon profesori, që vjen pikërisht nga superfuqia më e madhe e kohës, dhe mua gati sa nuk më del nga goja thirrja: “Kujdes, do të të heqin nga puna!”. Herë duke ngritur sytë e herë duke ndërfutur një pauzë të shkurtër në mes të fjalisë, ai shpjegon se këto “viruse” qarkullohen ndoshta për të pakësuar fuqinë e njeriut, ndoshta për t’i bërë të varur njerëzit nga një sy i madh (mua më vjen në mendje artikulli im “Kujdes: ‘Big Brother’ vëzhgon”), ndoshta për të rikrijuar klasa të pasura nga e para dhe për të shkuar në diferencime edhe më të mëdha midis shtresave. Përsëri më kujtohet Shqipëria, ku sot flitet vetëm për klasë politike dhe supozohet se në shoqërinë e sotme nuk ka më klasa, sepse demokracia është popullore dhe s’ka si të ketë ndarje klasore, shumë-shumë mund të ketë “grupe interesi”.

…Dhe për të shkuar drejt një thellimi akoma më të madh të tyre, vijon profesori ndërkaq, mes tyre dhe shtresave të tjera. Por mbi të gjitha për të dobësuar fuqinë krijuese, por edhe ndërtuese të njeriut. Më ngjan se profesori nuk është aq armiqësor me Marksin dhe teoritë e tij të shfrytëzimit dhe të ndarjes klasore.

Beatris është emri i një prej kandidateve të kursit, një vajzë simpatike dhe shumë ambicioze, e cila qysh në ditën e dytë më shprehu dëshirën për t’u bashkuar me të për të punuar në Afrikë. E kam me shumë qejf, vetëm se do të më duhet të mësohem me mendësitë e ndryshme që është e ditur se do të gjej. Një profesor portugez, që iu bashkua bisedës sonë, na inkurajoi për ta nisur këtë eksperiencë të re. Do ta keni vërtet të vështirë. Sapo të dalësh nga hoteli yt luksoz do të gjesh fëmijë pa nënë dhe baba, të shtrirë në rrugë duke lypur, dhe në çdo rast do të flenë natën jashtë. Të tjerë, të palarë, tepër të varfër, vijnë e të ofrohen për punë për një mëditje qesharake. Por Beatris ngulmon se nuk do të dështojë dhe unë inkurajohem t’i them: Kishte kohë që mendoja se nuk ka më njerëz idealistë në këtë botë. Faleminderit.

Dita e fundme ka ardhur. Më pret një vizitë në manastirin e fretërve françeskanë, ndërtuar që në shekullin e 14. San Bernardo është emri i fratit që themeloi këtë manastir dhe rendi i murgjve të tyre u përhap edhe jashtë Italisë. Më duket se e ndërtoi këtë urdhër, për ta shpërndarë atë dhe përtej Italisë. Pak më poshtë gjendej muzeu arkeologjik. Fiesole ka qenë vendbanim etrusk, para-roman. Aty është gjetur një vendbanim me kulturë proto-latine, kulturë etruske. Më japin kënaqësi dhuratat simbolike që mund të blej, një zvarranik të epokës primitive që thuhet se është totemi i qytetit, i ngjashëm me gjarprin te shqiptarët dhe simbolin e njeriut të parë në Tokë. Pas një nate të qetë, që m’u desh mjaft për të sistemuar në mendje dijet dhe informacionin që kisha marrë me mend, me sy, me veshë, me gjithë qenien time, zgjohem herët dhe shijoj mëngjesin e larmishëm që ofron restoranti. Gjithnjë duke menduar: Presto, presto, ti aspetta Pullman numero sei o sette. O Dio, non sono sicuro, sei o sette. Chiudero e chiedero!

Advertisements

Lini një Përgjigje

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s